Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kontrowersje w naturoterapii

2 lipca 2018

NR 7 (Czerwiec 2018)

Komplementarne leczenie fibromialgii

0 122

Nazwa „fibromialgia” pochodzi od łacińskiego słowa fibra (włókno) i greckich słów myo (mięsień) i algos (ból), stąd termin ten dosłownie oznacza „ból mięśni i włóknistych tkanek łącznych”. Fibromialgia związana jest więc z uogólnioną dolegliwością bólową mięśni, więzadeł i powięzi. Ze względu na brak specyficznych parametrów jest stosunkowo rzadko rozpoznawalnym w Polsce problemem zdrowotnym. Jak więc ją leczyć?

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie czynniki wywołują fibromialgię?
  • Na czym polega komplementarne leczenie fibromialgii?
  • Jakie zabiegi są niewskazane w terapii fibromialgii?

Uważa się, że dochodzi w niej do nadwrażliwości na ból (tzw. centralnego uczulenia), w związku z czym spotyka się ją u osób wrażliwych, u których ból pojawia się zwykle znacznie szybciej niż u osób z przeciętnej populacji (przekroczona granica bólu).
Fibromialgia jest w naszym kraju stosunkowo rzadko rozpoznawalna, diagnozuje się ją jednak często w krajach zachodnich i Stanach Zjednoczonych (także u młodzieży nadpobudliwej i żołnierzy wojen z Iraku i Afganistanu). Jeszcze około 10 lat temu był to temat omal nieznany wśród reumatologów w Polsce, w tym akademickich. 

Objawy fibromialgii

Fibromialgia nazywana jest zwykle „reumatyzmem tkanek miękkich”, „reumatyzmem mięśniowym”, „zapaleniem włóknistym”, „reumatyzmem psychogennym” czy „neurastenią”. Uważana jest za niesprawność, charakteryzującą się przewlekłym, uogólnionym bólem i zwiększoną reakcją bólową na ucisk, a także długotrwałym zmęczeniem, problemami ze snem i z pamięcią. Niektóre osoby zgłaszają również problemy jelitowe (zespół jelita drażliwego) lub z pęcherzem (niemożność trzymania moczu) oraz drętwienie i mrowienie kończyn i problemy krążeniowe. Większość chorych wspomina tzw. fibromgłę – dotyczącą problemów z koncentracją, krótko- i długoterminową pamięcią, przeciążenia poznawczego, zagubienia i związaną z nią panikę. W fibromialgii znaleziono tzw. czułe punkty (tender points) lub punkty spustowe, szczególnie wrażliwe na dotyk, które umiejscowione są w różnych miejscach ciała. Takich punktów odkryto osiemnaście.

Osoby cierpiące na fibromialgię są szczególnie wrażliwe na dźwięki, hałas, jaskrawe światło i na obecność różnych drażniących je substancji w bieliźnie, kosmetykach, powietrzu, meblach czy np. smogu elektromagnetycznym (telefony, laptopy), co objawia się zaburzeniami dermatologicznymi. Nasilają się symptomy świądu skóry, uczucie palenia czy podrażnienia jej z zaczerwienieniem skóry lub bez niego. Najmniejszy nacisk na skórę może też powodować ból. Niektóre osoby są również wrażliwe zarówno na zmiany temperatury, jak i na nadmierne zatłoczenie i konieczność konfrontacji z innymi ludźmi.

„Zespół centralnego uczulenia”

Przyczyna fibromialgii nie została dokładnie określona, choć istnieją dziesiątki prac naukowych na ten temat. Uważa się, że powodują ją czynniki zarówno genetyczne, jak i środowiskowe. Co do czynników środowiskowych, to mogą one obejmować stres psychiczny, traumy i przebycie niektórych infekcji. Ból wydaje się jednak wynikać z procesów zaburzenia przetwarzania sygnałów w ośrodkowym układzie nerwowym, a stan ten określa się jako „zespół centralnego uczulenia”.

American College of Rheumatology uważa fibromialgię za „funkcjonalny zespół somatyczny”, natomiast Komisja Reumatologów Europejskich – „za zaburzenie neurobiologiczne”. Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (ICD) wymienia fibromialgię w „chorobach układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej” jako funkcjonalny zespół somatyczny, a nie zaburzenie psychiczne. Chociaż zaburzenia psychiczne i niektóre fizyczne problemy są często współistniejące z fibromialgią – szczególnie lęki, depresja, zespół jelita drażliwego i objawy przewlekłego zmęczenia – ICD stwierdza, że powinny być one diagnozowane oddzielnie. W świecie całościowego podejścia do człowieka wydaje się to mało zrozumiałe, szczególnie że każdy z narządów i układów funkcjonuje dla całości, a nie części.

Jeśli dochodzi do rozpoznania fibromialgii, to dotyczy ona zwykle kobiet w wieku 40–50 lat, choć ostatnio diagnozuje się ją u osób różnej płci, czasem też młodszych. Często bywa tak, że w Polsce u pacjenta diagnozuje się inną chorobę, a gdy ten pojedzie za granicę na konsultację, lekarz rozpoznaje fibromialgię.

Ból i ograniczenie sprawności

Zwykle kojarzy się fibromialgię z fizycznym bólem, choć tej dolegliwości nie można przypisać jedynie tego wymiaru. Jest to szczególnie istotne w diagnostyce różnicowej, gdyż np. przewlekłe dolegliwości bólowe dotyczą wielu schorzeń zwyrodnieniowych narządu ruchu. W niektórych przypadkach ból może tam prowadzić do ograniczenia samodzielności i zmiany dotychczasowej aktywności, bywając przyczyną różnego stopnia niesprawności. Tymczasem w fibromialgii, jak dotychczas, nie opisano żadnych zmian zwyrodnieniowych, choć sprawność w niej wydaje się w wielu sytuacjach wyjątkowo ograniczona.

Podobnie jak w chorobie zwyrodnieniowej stawów, także w fibromialgii dochodzi do niezapalnego ograniczenia zakresu ruchomości okolic okołostawowych, choć bóle występują także w mięśniach poprzecznie-prążkowanych na całej ich długości. Tymczasem przyczyna w fibromialgii jest zupełnie inna i w żadnej sytuacji nie dotyczy urazów ani zużycia ruchomych elementów, a raczej narastających napięć.

Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu podkreśla subiektywność tego odczucia i jego związki z emocjami. Z tego też powodu nie sposób pominąć terapii psychologicznej u pacjentów z tak przewlekłym bólem, jak w fibromialgii. Ból w fibromialgii jest ściśle związany z nagromadzonymi napięciami i emocjami, dlatego też pominięcie sfery psychologicznej terapii nie przynosi pożądanego efektu. Dotyczy to szczególnie redukcji poziomu lęku, przeciwdziałania poczuciu bezsilności i frustracji oraz uczenia się funkcjonowania mimo odczuwanego bólu. 

O tego rodzaju terapii psychologicznej napiszę innym razem. Tutaj pragnę się skupić na rehabilitacji ruchowej (kinezyterapii) i fizykoterapii. One obydwie są jakby sprzężone ze sobą i wyjątkowo istotne w zatrzymaniu fibromialgii, uwalnianiu już istniejącego napięcia z tkanek miękkich oraz obronnego napięcia mięśni jako ochrony przed bólem, a stąd cofania ich i przywracania normalnej sprawności ciała. Istnieje wiele użytecznych technik rehabilitacyjnych, ponieważ wszystkie dotknięte problemem tkanki włókniste, mięśnie, ścięgna, więzadła i inne tkanki łączne, potrzebują być rozluźnione.

Profesor John Sarno z Wydziału Rehabilitacji Uniwersytetu Nowojorskiego w swojej książce Mind & Body Prescription uważa, że fibromialgia nie jest chorobą, a bólowym zespołem napięciowym, który kumulował się przez lata. Z tego też powodu wymaga specyficznego – a więc całościowego – podejścia do procesu jego uwalniania, obejmującego rehabilitację nie tylko ruchową, ale przede wszystkim psychologiczną. Obydwie mają iść ze sobą w parze. Ta ostatnia – rehabilitacja psychologiczna – jest szczególnie niezbędna w zrozumieniu swoich reakcji emocjonalnych i wzorców zachowań, często pochodzących z dzieciństwa, wytworzonych jako reakcje obronne na zaistniałe sytuacje, wymuszane przez dorosłych na dziecku. Stały się one reakcją przetrwania, zatrzymaniem emocji bez ich wyrażenia i wytworzeniem mechanizmów obronnych, aby przeżyć. Te wzorce i zachowania wymagają powtórnej weryfikacji dla zrozumienia ich zaistnienia i zmiany ich na bardziej zdrowe, służące sobie i wyrażaniu siebie w zdrowy sposób. Dzięki temu następuje odblokowanie długotrwale gromadzonych napięć w ciele i powrót do prawidłowego funkcjonowania.

Fibromialgia jest bowiem związana z lękiem, stresem, strachem, w konsekwencji zaś z wytwarzanym napięciem, a także z perfekcjonizmem – jako mechanizmem przetrwania. 

Terapia jedynie indywidualna

Ze względu na uporczywość bólu i jego narastanie, a także zmienność jego jakości każdego dnia i nieprzewidywalność, osoby cierpiące na fibromialgię, pragnąc uniknąć jego nasilania, tworzą kolejne wzorce zachowań, prowadzące do utrwalania się niewłaściwych nawyków, szczególnie nieużywania pewnych grup mięśniowych czy wręcz ograniczania wszelkich form ruchu. Ruch jest jednak w fibromialgii absolutnie niezbędny, niemniej wymaga aktywnego udziału samego pacjenta. Dotyczy to wyjątkowo pogłębionej obserwacji siebie, aby zauważyć, kiedy ból się nasila, a kiedy spowalnia. Ta świadomość siebie jest konieczna w jakiejkolwiek formie zastosowanej przez rehabilitanta kinezyterapii. Pacjent bowiem musi czynnie reagować na każdą aktywność osoby rehabilitującej, aby ta mogła dokonywać korekt w swoim postępowaniu, podobnie jak dostosować je do indywidualnej osoby.

W fibromialgii nie ma zbiorowej rehabilitacji i przepisanych takich samych zabiegów dla wszystkich. Jest to podejście absolutnie błędne. Cierpimy bowiem indywidualnie i każdy ból w fibromialgii jest dla każdej osoby specyficzny, podobnie jak jego reakcje obronne. Tylko wtedy może zaistnieć współpraca rehabilitanta z pacjentem, a dzięki temu może sukcesywnie następować uwalnianie napięć i zmniejszanie reakcji bólowych. Pojawiają się one bowiem jako strach przed intensywnym bólem i pacjent sam sukcesywnie napina okoliczne mięśnie lub przestaje ich używać, aby uniknąć cierpienia. Dzięki własnej obserwacji jest on w stanie zrozumieć swoje zachowania i zacząć współdziałanie z tym, co powoli wprowadza rehabilitant, lub zapoczątkować korekty w jego oddzi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy