Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia , Otwarty dostęp

9 grudnia 2019

NR 16 (Grudzień 2019)

Medycyna klasztorna św. Hildegardy jako praktyka naturoterapii stosowana przez wieki

165

Naturoterapię przez wieki praktykowali medycy będący często mnichami, których pragnieniem było wspieranie człowieka w ratowaniu duszy, mieszkającej w słabym ciele. Przede wszystkim ziołoterapia towarzyszyła klasztornym pomysłom na pomoc chorym. Skąd mnisi czerpali wiedzę o zdrowotnych właściwościach roślin? Wierzyli, że przyroda jest apteką Pana Boga i upewniali się w ich działaniu stosując je.

Skupiając się jednak na medycynie św. Hildegardy, tak rozpowszechnionej w ostatnich dziesięcioleciach w Europie, wprost trudno nam uwierzyć, iż wszystkie księgi, które pozostawiła po sobie ta niemiecka święta, były, jak twierdzi, napisane z natchnienia Bożego. święta Hildegarda wielokrotnie podkreśla, że nie jest uczoną (indocta), a całą wiedzę, którą pozostawia w swoich księgach, uzyskała w widzeniach. Pragmatyzm człowieka XXI wieku nie jest w stanie objąć umysłem tej prawdy. Potrzebujemy badań naukowych, potrzebujemy potwierdzeń, potrzebujemy doświadczeń. A jednak naturoterapie płynące z medycyny żywieniowej, ziołowej i zabiegowej, a u św. Hildegardy również tej powiązanej z mocą leczniczą kamieni szlachetnych, stosowane przez ludzi, w jakiś sposób równoważą ich wnętrze i wpływają na zdrowie.

O św. HILDEGARDZIE

Św. Hildegarda została ogłoszona doktorem Kościoła Katolickiego 7 października 2012 roku. Ta benedyktyńska mniszka, mistyczka i wizjonerka, autorka prac teologicznych, medycznych, kosmologicznych, ziołoleczniczych, kompozytorka i poetka, otrzymała od Boga polecenie spisania wszystkiego co widzi, zgodnie z wolą Boga.
 

DZIEŁA ŚW. HILDEGARDY TO:

  • Scivias – Poznaj Drogi Boże;
  • Physica – Przyrodolecznictwo;
  • Cause et Curae – O przyczynach i leczeniu chorób;
  • Liber Vitae Meritorum – Księga zasług życiowych (o odpowiedzialności człowieka);
  • Liber Divinorum Operum – Księga dzieł Bożych (o świecie i człowieku).


Holistyczne podstawy Medycyny św. Hildegardy

Medycyna Hildegardy jest medycyną holistyczną, według której całościowe leczenie człowieka opiera się na czterech podstawach: obszarze boskim, kosmicznym, cielesnym i duchowym. Jedyną metodą prawdziwego uzdrowienia jest właściwe uporządkowanie tych elementów. Podstawą systemu medycznego Hildegardy była znana od wieków teoria czterech żywiołów, według której świat opiera się na podstawowych elementach: ogniu, powietrzu, wodzie i ziemi. Z nich została stworzona cała natura, w tym człowiek i są one ze sobą ściśle połączone w odpowiednich proporcjach. Harmonia i równowaga między współistniejącymi ze sobą podstawowymi elementami są gwarantami życia i zdrowia. W ludzkim ciele odpowiadają im cztery płyny ustrojowe (soki): krew, śluz, żółć i czarna żółć.
Według Hildegardy nie ma chorób nieuleczalnych, ponieważ w przyrodzie znajduje się lekarstwo na każdą dolegliwość, a przemiana wewnętrzna leży w granicach możliwości każdego człowieka. W procesie zapobiegania chorobom i ich leczenia Hildegarda wyróżnia cztery filary, są to: dieta, środki lecznicze, zabiegi i posty. Dieta w tym systemie jest elementem najważniejszym. Najbardziej znamienne dla medycyny Hildegardy jest stawianie ponad wszelkimi zaleceniami ludzkiej indywidualności, odmienności i niepowtarzalności. Aby żyć w zgodzie z naturą i samym sobą, człowiek musi poznać swoją tzw. miarę i stosować ją przy wszystkich wskazanych przez Hildegardę filarach zdrowia, a więc właściwą dla siebie dawkę leków, właściwą ilość produktów spożywczych, porę i czas trwania postu.
Ważnym zastrzeżeniem Hildegardy jest to, iż choroby nie można postrzegać w kategorii winy. Choroba nie jest karą za wady, lecz szansą daną człowiekowi od Boga na zmianę całego życia. Jest przejawem Bożej miłości dającej człowiekowi szansę powrotu do viriditas – życiodajnej siły.
Program zdrowia Hildegardy opiera się na złotych regułach życia, których zastosowanie sprawia, że ciało otrzymuje to, co niezbędne do zachowania zdrowia i dobrego samopoczucia, a w przypadku choroby – do zlikwidowania fizycznych i duchowych uwarunkowań dolegliwości.
 

PROGRAM ZDROWIA HILDEGARDY OPIERA SIĘ NA NASTĘPUJĄCYCH ZŁOTYCH REGUŁACH ŻYCIA:

  • Właściwie jeść i pić;
  • Czerpać energię życiową z czterech żywiołów świata;
  • Zachować rozsądną równowagę między ruchem i spokojem, czyli pracą i odpoczynkiem;
  • Odnaleźć naturalny rytm snu i czuwania jako równoważących się sił;
  • Praktykować sztukę wydalania soków powodujących choroby;
  • Podtrzymywać uzdrawiające siły duchowe poprzez pełnienie cnót chrześcijańskich.


Zastosowanie tych nakazów sprawia, że ciało otrzymuje to, co niezbędne do zachowania zdrowia i dobrego samopoczucia, a w przypadku choroby – do zlikwidowania fizycznych i duchowych uwarunkowań dolegliwości.

O temperamentach czyli podstawie diagnozowania w przedwiecznej medycynie

W medycynie świętej Hildegardy spotykamy się z niezupełnie nowym, ale od nowa przedstawionym spojrzeniem na temperamenty człowieka, które mają ogromne znaczenie w zakresie predysponowania człowieka do zdrowia lub choroby, ale też do obrania prawidłowego dla siebie stylu życia. Dziś mówimy o genetycznych uwarunkowaniach, a jednak i genetyka płata nam figle. Kiedy zrozumiemy, że temperamenty mają znaczenie dla doboru odpowiedniego odżywiania, jak i zastosowania odpowiednich lekarstw ziołowych, to rozjaśni nam się kwestia dotycząca skuteczności diety i stosowanych lekarstw.

Z Galena i AryStotelesa o teorii temperamentów

Teoria humoralna – teoria temperamentów, powstała w starożytności, jej zalążki odnajdujemy w Corpus Hippocraticum (De diaeta; De natura hominis), następnie rozwijane są przez Arystotelesa (Problemata, Parva naturalia) i wreszcie przez Galena (130–200).
Istotą tej teorii jest uznanie płynów, czyli soków ustrojowych (humorów) za podstawę powstania (względnie) trwałej kompozycji – temperamentum, które dalej powiązane jest z teorią tzw. elementów/żywiołów i ich jakości. Medycyna św. Hildeagrdy, podobnie do medycyny chińskiej skupia się na obserwacji przyrody i jej wpływie na nasze zdrowie.
Płyny ustrojowe, o których mowa to:

  • Krew (sanguis);
  • Śluz (phlegma);
  • Jasna żółć;
  • Ciemna/czarna żołć (melina chole/atra bilis).

Żywioły zaś to:

  • Woda (aqua);
  • Ogień (ignis);
  • Ziemia (terra);
  • Powietrze (aer).

To Arystoteles pozostawia nam filozoficzną myśl dotyczącą przemiany i wpływu żywiołów na zdrowie i życie: „ powstawanie i niszczenie rzeczy ma być wynikiem łączenia się i rozłączania lub przeobrażania się tych elementów” (De gen. et corr. 329 a). Dalej Arystoteles podaje nam pewne jakości, tzw. odpowiedniki materii i formy, którym przypisuje też funkcjonalność dla ciała:

  • Ciepło;
  • Zimno;
  • Wilgotność;
  • Suchość.

Ciepło – zimno to jakości czynne, a suchość – wilgotność to jakości bierne. Jak to odczytać? Jakości czynne są ożywcze, tworzą energię, jakości bierne, unieczynniają, zaburzają przepływ energii i przyczyniają się do powstawania chorób.
Żywioły i jakości wg Arystotelesa łączą się w logiczne przynależne pary, gdzie każdy z żywiołów ma swoją jakość zarówno czynną jak i bierną.

  • Ogień: ciepły – suchy;
  • Powietrze: wilgotne – ciepłe;
  • Woda: zimna – wilgotna;
  • Ziemia: sucha – zimna.

Dochodzimy wreszcie do przełożenia tych rozważań na podstawę ludzkiego zdrowia, bo w tej teorii płyny ustrojowe charakteryzują się poniższymi jakościami:

  • Krew: wilgotna – ciepła;
  • Śluz: zimny – wilgotny;
  • Jasna żółć: ciepła – sucha;
  • Ciemna żółć: sucha – zimna.

Właściwa proporcja soków i jakości to krazja, niewłaściwa proporcja to dyskrazja/akrazja. Każdy organizm bowiem ma w sobie właściwą mieszaninę tych jakości i ta z nich, która góruje wpływa na charakterystykę temperamentu:

  • Choleryczny (żółć jasna);
  • Sangwiniczny (krew);
  • Flegmatyczny (śluz);
  • Melancholiczny (ciemna żółć).

Co niezwykle ciekawe, to fakt, że owe elementy – temperamenty związane są z jakościami pór roku, w których to w organizmie człowieka mogły uzyskiwać przewagę stosownie do tych pór roku:

  • Wiosna: wilgotna – ciepła/typ sangwiniczny;
  • Lato: ciepłe – suche/typ choleryczny;
  • Jesień: sucha – zimna/typ melancholiczny;
  • Zima: zimna – wilgotna – typ flegmatyczny.

Z tego właśnie obserwowania zachowań i wpływu pór roku, można było rozumieć jakiego charakteru patologie mogą towarzyszyć pewnym typom ludzi w odpowiednich porach roku.
W medycynie św. Hildegardy to właśnie żywioły stanowią o zdrowiu i chorobie – harmonia żywiołów oraz soków ustrojowych (humory) stanowiła o zdrowiu człowieka.

Choroba i leczenie w spojrzeniu św. Hildegardy

Leczenie w medycynie św. Hildegardy zawsze rozpoczyna się od zmiany diety, w której charakterystyka jakości pożywienia ma dominujące znaczenie dla doprowadzenia do zrównoważenia soków ciała . Ponieważ z odpowiedniego pokarmu powstają płyny ustrojowe, to podając odpowiedni pokarm, przywracamy równowagę owych soków ustrojowych. Wiodącym zaleceniem jest powzięcie decyzji o przeprowadzeniu postu żywieniowego, by chore ciało mogło odciążyć się i wrócić do zdrowia. Powrót jednak do zdrowia nie zawsze jest tak prosty, by sama zmiana żywienia miała być dostateczną. Dlatego, przywracanie równowagi sokom ciała należy wzmacniać poprzez zastosowanie diety i odpowiednich środków leczniczych – lekarstw ziołowych.

Podstawy żywienia u Hildegardy

Dieta wg św. Hildegardy to dieta głównie orkiszowo-warzywno-owocowa. Orkisz będący podstawą każdego głównego posiłku, czyli śniadania, obiadu i kolacji odpowiada nowoczesnym trendom odżywiania się pożywieniem o niskim i średnim indeksie glikemicznym.
Mleko i jego przetwory oraz mięso i produkty mięsne, traktowane w kuchni Hildegardy jedynie jako uzupełnienie jadłospisu, powinny być spożywane znacznie rzadziej i w ograniczonych ilościach.
To dietetyka, która mówi o energii pożywienia poprzez określanie „subtelności” jego typów, czyli właściwości w zależności od tego jak wpływa ono na organizm. Pożywienie może mieć charakter: chłodny, ciepły, suchy, wilgotny i neutralny.
 

„Orkisz jest najlepszym ze wszystkich zbóż.
Ogrzewa, odżywia, wzmacnia i jest łagodniejszy od innych ziaren. Daje człowiekowi mocne mięśnie i zdrową krew, szczęśliwy umysł i pogodną duszę" ,,Physica 1131”, św. Hildegarda z Bingen


Św. Hildegarda dzieli je na:

  • ROZGRZEWAJĄCE ŚRODKI ŻYWNOŚCI, które winny królować w naszym codziennym żywieniu. Należą do nich: orkisz, koper włoski (fenkuł), jabłko, migdały, nieszpułka, marony (odmiana kasztanów jadalnych), daktyle, jelenina, cynamon, goździki, gałka muszkatołowa i kardamon.
  • ROZPALAJĄCE ŚRODKI ŻYWNOŚCI to przede wszystkim: seler, owies, papryka, mięso wieprzowe, alkohol, kawa, tłuszcz, produkty pieczone i pokarmy smażone.
  • CHŁODZĄCE ŚRODKI ŻYWNOŚCI to np. jęczmień, gruszki, maliny, soczewica, banan, pomidor, kurczak, jogurt, sałaty, surówki, wszelkie owoce południowe.
     

Św. Hildegarda mówi: „są tacy ludzie, którzy są wstrzemięźliwi, kiedy chcą są skąpi i lubią jeść 
tłuste potrawy. Dlatego zbiera się u nich 
niebezpieczna flegma, gęsta i sucha, która
nie jest wilgotna, lecz gorzka” (Cause et Curae).


Wsłuchując się w jej niełatwe rozważania na temat zdrowia zaczynamy postrzegać żywność jako istotny czynnik utrzymania dobrego stanu zdrowia.
Gdy w organizmie powstaje choroba, jest ona dla człowieka ostrzeżeniem, ale też szansą na zmianę w życiu, której efektem będzie rozpoczęcie procesu zdrowienia.
Aby to zdrowie osiągnąć, św. Hildegarda proponuje zmianę diety, środki lecznicze takie jak posty i środki ziołowe, zastosowanie zabiegów z użyciem kamieni szlachetnych, okładów czy przystawianiem baniek, zrównoważenie aktywności fizycznej i odpoczynku oraz ćwiczenie się w cnotach.
 

HzB: „Dobrze jest, kiedy spożywa go człowiek zdrowy, ponieważ bertram redukuje zgniliznę, pomnaża dobrą krew i rozjaśnia rozum. Ale również osobie chorej, która jest już prawie martwa bertram przywraca siły i nie pozostawia w człowieku niczego niestrawionym, lecz poprawia trawienie”.
(Physica 1.18)


Wśród środków leczniczych wymienione są 2 podstawowe i wiodące przyprawy o niezwykle ważnych właściwościach prozdrowotnych, a jednymi z najszerzej rozpowszechnionych lekarstw ziołowych są nalewki przygotowywane przy użyciu wina.

BERTRAM (łac. Anacyclus Pyrethrum)

  • Odpowiada za przyswajanie witamin i składników odżywczych z pożywienia, zapobiega ich niedoborom.
  • Wzmacnia i chroni system nerwowy przed toksynami i substancjami trującymi.
  • Oczyszcza jelita z resztek pokarmu.
  • Niweluje wysoki poziom czarnej żółci i zapobiega jej powstawaniu, przez co podnosi nastrój i wzmacnia pogodę ducha.
  • Jest 70 odmian bertramu, ale tylko Anacyclus pyrethrum posiada tak silne właściowości lecznicze i odżywcze.
  • Badania nad działaniem bertramu (3g/d w paru dawkach) na zahamowanie rozwoju AIDS i malarii w Zambii przedstawione w 2006 r w Konstancji.
     

Galgant (łac. Alpinia officinarum)
 

HzB: „Galgant jest ciepły i ma w sobie leczniczą siłę. Kto ma bóle serca lub się obawia, że z powodu serca zasłabnie, niech zje natychmiast odpowiednią ilość galgantu, a poczuje się lepiej. A jeśli ktoś ma w sobie silną gorączkę, to niech pije proszek z galgantu z wodą źródlaną, a on tę gorączkę ugasi.”
(Physica 1.13)

 

  • Korzeń rośliny spokrewniony z imbirem.
  • Ułatwia trawienie.
  • Znosi skurcze żołądkowo-jelitowe.
  • Poprawia pracę serca i krwioobieg.
  • Zapobiega bólom serca i osłabieniu serca, zawrotom głowy, osłabieniu słuchu oraz udarom i zawałom serca.
  • Zażyty doraźnie przy bólu serca natychmiast otwiera zwężone naczynia, dotlenia i wpływa na dobre ukrwienie mięśnia sercowego i obniżenie podwyższonego ciśnienia krwi.

Każdą z powyższych przypraw ziołowych należy używać dodając do ws...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy