Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia , Otwarty dostęp

9 grudnia 2019

NR 16 (Grudzień 2019)

Medycyna klasztorna św. Hildegardy jako praktyka naturoterapii stosowana przez wieki

328

Naturoterapię przez wieki praktykowali medycy będący często mnichami, których pragnieniem było wspieranie człowieka w ratowaniu duszy, mieszkającej w słabym ciele. Przede wszystkim ziołoterapia towarzyszyła klasztornym pomysłom na pomoc chorym. Skąd mnisi czerpali wiedzę o zdrowotnych właściwościach roślin? Wierzyli, że przyroda jest apteką Pana Boga i upewniali się w ich działaniu stosując je.

Skupiając się jednak na medycynie św. Hildegardy, tak rozpowszechnionej w ostatnich dziesięcioleciach w Europie, wprost trudno nam uwierzyć, iż wszystkie księgi, które pozostawiła po sobie ta niemiecka święta, były, jak twierdzi, napisane z natchnienia Bożego. święta Hildegarda wielokrotnie podkreśla, że nie jest uczoną (indocta), a całą wiedzę, którą pozostawia w swoich księgach, uzyskała w widzeniach. Pragmatyzm człowieka XXI wieku nie jest w stanie objąć umysłem tej prawdy. Potrzebujemy badań naukowych, potrzebujemy potwierdzeń, potrzebujemy doświadczeń. A jednak naturoterapie płynące z medycyny żywieniowej, ziołowej i zabiegowej, a u św. Hildegardy również tej powiązanej z mocą leczniczą kamieni szlachetnych, stosowane przez ludzi, w jakiś sposób równoważą ich wnętrze i wpływają na zdrowie.

POLECAMY

O św. HILDEGARDZIE

Św. Hildegarda została ogłoszona doktorem Kościoła Katolickiego 7 października 2012 roku. Ta benedyktyńska mniszka, mistyczka i wizjonerka, autorka prac teologicznych, medycznych, kosmologicznych, ziołoleczniczych, kompozytorka i poetka, otrzymała od Boga polecenie spisania wszystkiego co widzi, zgodnie z wolą Boga.
 

DZIEŁA ŚW. HILDEGARDY TO:

  • Scivias – Poznaj Drogi Boże;
  • Physica – Przyrodolecznictwo;
  • Cause et Curae – O przyczynach i leczeniu chorób;
  • Liber Vitae Meritorum – Księga zasług życiowych (o odpowiedzialności człowieka);
  • Liber Divinorum Operum – Księga dzieł Bożych (o świecie i człowieku).


Holistyczne podstawy Medycyny św. Hildegardy

Medycyna Hildegardy jest medycyną holistyczną, według której całościowe leczenie człowieka opiera się na czterech podstawach: obszarze boskim, kosmicznym, cielesnym i duchowym. Jedyną metodą prawdziwego uzdrowienia jest właściwe uporządkowanie tych elementów. Podstawą systemu medycznego Hildegardy była znana od wieków teoria czterech żywiołów, według której świat opiera się na podstawowych elementach: ogniu, powietrzu, wodzie i ziemi. Z nich została stworzona cała natura, w tym człowiek i są one ze sobą ściśle połączone w odpowiednich proporcjach. Harmonia i równowaga między współistniejącymi ze sobą podstawowymi elementami są gwarantami życia i zdrowia. W ludzkim ciele odpowiadają im cztery płyny ustrojowe (soki): krew, śluz, żółć i czarna żółć.
Według Hildegardy nie ma chorób nieuleczalnych, ponieważ w przyrodzie znajduje się lekarstwo na każdą dolegliwość, a przemiana wewnętrzna leży w granicach możliwości każdego człowieka. W procesie zapobiegania chorobom i ich leczenia Hildegarda wyróżnia cztery filary, są to: dieta, środki lecznicze, zabiegi i posty. Dieta w tym systemie jest elementem najważniejszym. Najbardziej znamienne dla medycyny Hildegardy jest stawianie ponad wszelkimi zaleceniami ludzkiej indywidualności, odmienności i niepowtarzalności. Aby żyć w zgodzie z naturą i samym sobą, człowiek musi poznać swoją tzw. miarę i stosować ją przy wszystkich wskazanych przez Hildegardę filarach zdrowia, a więc właściwą dla siebie dawkę leków, właściwą ilość produktów spożywczych, porę i czas trwania postu.
Ważnym zastrzeżeniem Hildegardy jest to, iż choroby nie można postrzegać w kategorii winy. Choroba nie jest karą za wady, lecz szansą daną człowiekowi od Boga na zmianę całego życia. Jest przejawem Bożej miłości dającej człowiekowi szansę powrotu do viriditas – życiodajnej siły.
Program zdrowia Hildegardy opiera się na złotych regułach życia, których zastosowanie sprawia, że ciało otrzymuje to, co niezbędne do zachowania zdrowia i dobrego samopoczucia, a w przypadku choroby – do zlikwidowania fizycznych i duchowych uwarunkowań dolegliwości.
 

PROGRAM ZDROWIA HILDEGARDY OPIERA SIĘ NA NASTĘPUJĄCYCH ZŁOTYCH REGUŁACH ŻYCIA:

  • Właściwie jeść i pić;
  • Czerpać energię życiową z czterech żywiołów świata;
  • Zachować rozsądną równowagę między ruchem i spokojem, czyli pracą i odpoczynkiem;
  • Odnaleźć naturalny rytm snu i czuwania jako równoważących się sił;
  • Praktykować sztukę wydalania soków powodujących choroby;
  • Podtrzymywać uzdrawiające siły duchowe poprzez pełnienie cnót chrześcijańskich.


Zastosowanie tych nakazów sprawia, że ciało otrzymuje to, co niezbędne do zachowania zdrowia i dobrego samopoczucia, a w przypadku choroby – do zlikwidowania fizycznych i duchowych uwarunkowań dolegliwości.

O temperamentach czyli podstawie diagnozowania w przedwiecznej medycynie

W medycynie świętej Hildegardy spotykamy się z niezupełnie nowym, ale od nowa przedstawionym spojrzeniem na temperamenty człowieka, które mają ogromne znaczenie w zakresie predysponowania człowieka do zdrowia lub choroby, ale też do obrania prawidłowego dla siebie stylu życia. Dziś mówimy o genetycznych uwarunkowaniach, a jednak i genetyka płata nam figle. Kiedy zrozumiemy, że temperamenty mają znaczenie dla doboru odpowiedniego odżywiania, jak i zastosowania odpowiednich lekarstw ziołowych, to rozjaśni nam się kwestia dotycząca skuteczności diety i stosowanych lekarstw.

Z Galena i AryStotelesa o teorii temperamentów

Teoria humoralna – teoria temperamentów, powstała w starożytności, jej zalążki odnajdujemy w Corpus Hippocraticum (De diaeta; De natura hominis), następnie rozwijane są przez Arystotelesa (Problemata, Parva naturalia) i wreszcie przez Galena (130–200).
Istotą tej teorii jest uznanie płynów, czyli soków ustrojowych (humorów) za podstawę powstania (względnie) trwałej kompozycji – temperamentum, które dalej powiązane jest z teorią tzw. elementów/żywiołów i ich jakości. Medycyna św. Hildeagrdy, podobnie do medycyny chińskiej skupia się na obserwacji przyrody i jej wpływie na nasze zdrowie.
Płyny ustrojowe, o których mowa to:

  • Krew (sanguis);
  • Śluz (phlegma);
  • Jasna żółć;
  • Ciemna/czarna żołć (melina chole/atra bilis).

Żywioły zaś to:

  • Woda (aqua);
  • Ogień (ignis);
  • Ziemia (terra);
  • Powietrze (aer).

To Arystoteles pozostawia nam filozoficzną myśl dotyczącą przemiany i wpływu żywiołów na zdrowie i życie: „ powstawanie i niszczenie rzeczy ma być wynikiem łączenia się i rozłączania lub przeobrażania się tych elementów” (De gen. et corr. 329 a). Dalej Arystoteles podaje nam pewne jakości, tzw. odpowiedniki materii i formy, którym przypisuje też funkcjonalność dla ciała:

  • Ciepło;
  • Zimno;
  • Wilgotność;
  • Suchość.

Ciepło – zimno to jakości czynne, a suchość – wilgotność to jakości bierne. Jak to odczytać? Jakości czynne są ożywcze, tworzą energię, jakości bierne, unieczynniają, zaburzają przepływ energii i przyczyniają się do powstawania chorób.
Żywioły i jakości wg Arystotelesa łączą się w logiczne przynależne pary, gdzie każdy z żywiołów ma swoją jakość zarówno czynną jak i bierną.

  • Ogień: ciepły – suchy;
  • Powietrze: wilgotne – ciepłe;
  • Woda: zimna – wilgotna;
  • Ziemia: sucha – zimna.

Dochodzimy wreszcie do przełożenia tych rozważań na podstawę ludzkiego zdrowia, bo w tej teorii płyny ustrojowe charakteryzują się poniższymi jakościami:

  • Krew: wilgotna – ciepła;
  • Śluz: zimny – wilgotny;
  • Jasna żółć: ciepła – sucha;
  • Ciemna żółć: sucha – zimna.

Właściwa proporcja soków i jakości to krazja, niewłaściwa proporcja to dyskrazja/akrazja. Każdy organizm bowiem ma w sobie właściwą mieszaninę tych jakości i ta z nich, która góruje wpływa na charakterystykę temperamentu:

  • Choleryczny (żółć jasna);
  • Sangwiniczny (krew);
  • Flegmatyczny (śluz);
  • Melancholiczny (ciemna żółć).

Co niezwykle ciekawe, to fakt, że owe elementy – temperamenty związane są z jakościami pór roku, w których to w organizmie człowieka mogły uzyskiwać przewagę stosownie do tych pór roku:

  • Wiosna: wilgotna – ciepła/typ sangwiniczny;
  • Lato: ciepłe – suche/typ choleryczny;
  • Jesień: sucha – zimna/typ melancholiczny;
  • Zima: zimna – wilgotna – typ flegmatyczny.

Z tego właśnie obserwowania zachowań i wpływu pór roku, można było rozumieć jakiego charakteru patologie mogą towarzyszyć pewnym typom ludzi w odpowiednich porach roku.
W medycynie św. Hildegardy to właśnie żywioły stanowią o zdrowiu i chorobie – harmonia żywiołów oraz soków ustrojowych (humory) stanowiła o zdrowiu człowieka.

Choroba i leczenie w spojrzeniu św. Hildegardy

Leczenie w medycynie św. Hildegardy zawsze rozpoczyna się od zmiany diety, w której charakterystyka jakości pożywienia ma dominujące znaczenie dla doprowadzenia do zrównoważenia soków ciała . Ponieważ z odpowiedniego pokarmu powstają płyny ustrojowe, to podając odpowiedni pokarm, przywracamy równowagę owych soków ustrojowych. Wiodącym zaleceniem jest powzięcie decyzji o przeprowadzeniu postu żywieniowego, by chore ciało mogło odciążyć się i wrócić do zdrowia. Powrót jednak do zdrowia nie zawsze jest tak prosty, by sama zmiana żywienia miała być dostateczną. Dlatego, przywracanie równowagi sokom ciała należy wzmacniać poprzez zastosowanie diety i odpowiednich środków leczniczych – lekarstw ziołowych.

Podstawy żywienia u Hildegardy

Dieta wg św. Hildegardy to dieta głównie orkiszowo-warzywno-owocowa. Orkisz będący podstawą każdego głównego posiłku, czyli śniadania, obiadu i kolacji odpowiada nowoczesnym trendom odżywiania się pożywieniem o niskim i średnim indeksie glikemicznym.
Mleko i jego przetwory oraz mięso i produkty mięsne, traktowane w kuchni Hildegardy jedynie jako uzupełnienie jadłospisu, powinny być spożywane znacznie rzadziej i w ograniczonych ilościach.
To dietetyka, która mówi o energii pożywienia poprzez określanie „subtelności” jego typów, czyli właściwości w zależności od tego jak wpływa ono na organizm. Pożywienie może mieć charakter: chłodny, ciepły, suchy, wilgotny i neutralny.
 

„Orkisz jest najlepszym ze wszystkich zbóż.
Ogrzewa, odżywia, wzmacnia i jest łagodniejszy od innych ziaren. Daje człowiekowi mocne mięśnie i zdrową krew, szczęśliwy umysł i pogodną duszę" ,,Physica 1131”, św. Hildegarda z Bingen


Św. Hildegarda dzieli je na:

  • ROZGRZEWAJĄCE ŚRODKI ŻYWNOŚCI, które winny królować w naszym codziennym żywieniu. Należą do nich: orkisz, koper włoski (fenkuł), jabłko, migdały, nieszpułka, marony (odmiana kasztanów jadalnych), daktyle, jelenina, cynamon, goździki, gałka muszkatołowa i kardamon.
  • ROZPALAJĄCE ŚRODKI ŻYWNOŚCI to przede wszystkim: seler, owies, papryka, mięso wieprzowe, alkohol, kawa, tłuszcz, produkty pieczone i pokarmy smażone.
  • CHŁODZĄCE ŚRODKI ŻYWNOŚCI to np. jęczmień, gruszki, maliny, soczewica, banan, pomidor, kurczak, jogurt, sałaty, surówki, wszelkie owoce południowe.
     

Św. Hildegarda mówi: „są tacy ludzie, którzy są wstrzemięźliwi, kiedy chcą są skąpi i lubią jeść 
tłuste potrawy. Dlatego zbiera się u nich 
niebezpieczna flegma, gęsta i sucha, która
nie jest wilgotna, lecz gorzka” (Cause et Curae).


Wsłuchując się w jej niełatwe rozważania na temat zdrowia zaczynamy postrzegać żywność jako istotny czynnik utrzymania dobrego stanu zdrowia.
Gdy w organizmie powstaje choroba, jest ona dla człowieka ostrzeżeniem, ale też szansą na zmianę w życiu, której efektem będzie rozpoczęcie procesu zdrowienia.
Aby to zdrowie osiągnąć, św. Hildegarda proponuje zmianę diety, środki lecznicze takie jak posty i środki ziołowe, zastosowanie zabiegów z użyciem kamieni szlachetnych, okładów czy przystawianiem baniek, zrównoważenie aktywności fizycznej i odpoczynku oraz ćwiczenie się w cnotach.
 

HzB: „Dobrze jest, kiedy spożywa go człowiek zdrowy, ponieważ bertram redukuje zgniliznę, pomnaża dobrą krew i rozjaśnia rozum. Ale również osobie chorej, która jest już prawie martwa bertram przywraca siły i nie pozostawia w człowieku niczego niestrawionym, lecz poprawia trawienie”.
(Physica 1.18)


Wśród środków leczniczych wymienione są 2 podstawowe i wiodące przyprawy o niezwykle ważnych właściwościach prozdrowotnych, a jednymi z najszerzej rozpowszechnionych lekarstw ziołowych są nalewki przygotowywane przy użyciu wina.

BERTRAM (łac. Anacyclus Pyrethrum)

  • Odpowiada za przyswajanie witamin i składników odżywczych z pożywienia, zapobiega ich niedoborom.
  • Wzmacnia i chroni system nerwowy przed toksynami i substancjami trującymi.
  • Oczyszcza jelita z resztek pokarmu.
  • Niweluje wysoki poziom czarnej żółci i zapobiega jej powstawaniu, przez co podnosi nastrój i wzmacnia pogodę ducha.
  • Jest 70 odmian bertramu, ale tylko Anacyclus pyrethrum posiada tak silne właściowości lecznicze i odżywcze.
  • Badania nad działaniem bertramu (3g/d w paru dawkach) na zahamowanie rozwoju AIDS i malarii w Zambii przedstawione w 2006 r w Konstancji.
     

Galgant (łac. Alpinia officinarum)
 

HzB: „Galgant jest ciepły i ma w sobie leczniczą siłę. Kto ma bóle serca lub się obawia, że z powodu serca zasłabnie, niech zje natychmiast odpowiednią ilość galgantu, a poczuje się lepiej. A jeśli ktoś ma w sobie silną gorączkę, to niech pije proszek z galgantu z wodą źródlaną, a on tę gorączkę ugasi.”
(Physica 1.13)

 

  • Korzeń rośliny spokrewniony z imbirem.
  • Ułatwia trawienie.
  • Znosi skurcze żołądkowo-jelitowe.
  • Poprawia pracę serca i krwioobieg.
  • Zapobiega bólom serca i osłabieniu serca, zawrotom głowy, osłabieniu słuchu oraz udarom i zawałom serca.
  • Zażyty doraźnie przy bólu serca natychmiast otwiera zwężone naczynia, dotlenia i wpływa na dobre ukrwienie mięśnia sercowego i obniżenie podwyższonego ciśnienia krwi.

Każdą z powyższych przypraw ziołowych należy używać dodając do wszelkich potraw w ilości od 1 do 3 szczypt, by towarzyszyły one człowiekowi i zapobiegały chorobom.

Nalewki na winie

Środki lecznicze w postaci nalewek na winie wypływają z pięknego stwierdzenia św. Hildegardy, że wino jest specjalnym sokiem i wzmacnia człowieka, dlatego stosowane z umiarem staje się lekarstwem.
Wśród podstawowych receptur wyróżniamy: nalewkę pietruszkową, piołunową, z języcznika oraz rzęsy wodnej.

NALEWKA PIETRUSZKOWA – meluvin

Zwana „winem nasercowym”, pomaga w kłuciach i bólach serca. Wskazana do zaaplikowania w przypadku, kiedy pojawiają się objawy ze strony klatki piersiowej, świetna jako profilaktyka chorób serca i zastoju krwi. Można ją przygotować samemu i długo przechowywać.

 

Przepis:    

  • 10 gałązek świeżej pietruszki z listkami,
  • 2 łyżki octu winnego,
  • ok. 80 g miodu,
  • 1 l dobrego czerwonego wina.

Sposób  przygotowania:
Pietruszkę i wino gotować przez 5 minut, następnie dodać miód i ocet winny. Gotować dalej przez 5 minut. Trzeba doprowadzić do wrzenia, gdyż tylko w takiej temperaturze z pietruszki i miodu powstaje skuteczne połączenia glikozydów nasercowych. W przypadku diabetyków dodaje się tylko 80 g miodu na litr, można użyć też nieco więcej miodu. Z wina na serce należy zdjąć szumowiny, przecedzić je, a następnie przelać do sterylnych butelek. Pić 3 razy dziennie po 1 kieliszku likierowym po jedzeniu.


NALEWKA PIOŁUNOWA – maitrunk

Św. Hildegarda nazwała piołun: „mistrzem przeciw wszelkim stanom wyczerpania”.
W skład tej receptury wchodzi dobry wermut – wino czerwone lub białe, miód pszczeli oraz, co ważne – świeżo wyciskany sok z liści bylicy piołun (Artemisia absinthii), zebranej w maju.
 

HzB: „Piołun jest mistrzem na wszystkie stany wyczerpania. Pij nalewkę z piołunu od maja do października co drugi (trzeci) dzień na czczo, a ona przepędzi twoje osłabienie nerek i czarną żółć, przeczyści oczy, wzmocni serce i nie pozwoli, żeby zachorowały płuca. Ogrzeje żołądek, oczyści trzewia i poprawi trawienie”.


Zastosowanie jej wywołuje silne oddziaływanie na wątrobę i nerki, dlatego rekomendowane jest do wspierania leczenia chorób nerek, dróg moczowych, niewydolno...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy