Dołącz do czytelników
Brak wyników

Medycyna wschodu , Otwarty dostęp

21 sierpnia 2019

NR 14 (Sierpień 2019)

Zioła i mieszanki ajurwedyjskie na odporność

0 173

Ajurweda, oparta na ziołach i mająca żywy kontakt z dzisiejszym światem, jest nam obecnie potrzebna bardziej niż kiedykolwiek dla zachowania zdrowia i wzmocnienia odporności. Jest nauką bardzo praktyczną. Rady, których udziela w oparciu o zioła lecznicze i te codzienne – obecne w każdej kuchni, są łatwe i skuteczne w profilaktyce zdrowia i terapii. Wiele ziół ajurwedyjskich to popularne przyprawy typu imbir, kurkuma, kolendra czy cynamon.

Ajurweda jako pradawny system medyczny pochodzący z Indii jest rozległą wiedzą o długowiecznym i szczęśliwym życiu. Od ponad 3000 lat okazuje się skuteczna w dbaniu o zachowanie zdrowia i w leczeniu chorób. Medycyna ajurwedyjska jest jednym z najstarszych systemów w pełni rozwiniętych, mających spójne podstawy teoretyczne i praktyczne zastosowanie kliniczne. Współczesne badania medyczne potwierdzają właściwości lecznicze ziół stosowanych przez lekarzy ajurwedyjskich. Wiele ziół i pokarmów opisanych w księgach wedyjskich zostało zaadaptowanych przez współczesną medycynę i kosmetologię. Przykładowo owoc amla (agrest indyjski) – naturalne źródło wit. C, stosuje się jako antyoksydant dla odżywienia i zregenerowania organizmu, przywrócenia witalności, opóźnienia procesów starzenia1.
 

R E K L A M A


Ajurweda – nauka o życiu w zgodzie z naturą

Ajurweda uczy człowieka jak żyć w zgodzie z naturą i ze swoją indywidualną konstytucją (biochemiczną indywidualnością), obejmuje wszystkie sfery życia: ciało, umysł i emocje. Według Ajurwedy życie w zgodzie z naturą – wygodnie i bez napięć – oznacza szacunek dla własnej niepowtarzalności. Kluczowym w dbaniu o swoje zdrowie i odporność jest poznanie swojej konstytucji psychofizycznej (prakriti) i dopasowanie do niej indywidualnych zaleceń, w tym także dotyczących doboru właściwych ziół czy mieszanek ziołowych. Typ konstytucyjny każdego z nas określają trzy bioenergie (dosze), które Ajurweda nazywa Vata, Pitta i Kapha. Mają one swój początek w pięciu żywiołach: eter, powietrze, ogień, woda i ziemia. Chcąc najogólniej scharakteryzować dosze na poziomie ciała i umysłu, należy powiedzieć, co kontrolują: Vata – ruch, buduje ją żywioł przestrzeni i powietrza, Pitta – metabolizm, żywioł ognia i wody, Kapha – konstrukcję, żywioł wody i ziem2. Jeśli nie wykorzystamy wiedzy dotyczącej ziół w odniesieniu do różnic indywidualnych konsytucji, to nie będziemy w stanie uniknąć niekonsekwencji i błędów terapeutycznych. W ustaleniu jakim typem konstytucyjnym jest dana osoba pomaga konsultacja u lekarza lub terapeuty ajurwedyjskiego.

Układ odpornościowy a Ojas

W medycynie ajurwedyjskiej kiedy mowa o odporności i długowieczności, nie sposób pominąć pojęcia ojas. Obecnie wielu lekarzy medycyny ajurwedyjskiej, którzy kształcili się także w medycynie alopatycznej uważa, że ojas stanowi o odporności organizmu. Moglibyśmy przyrównać ojas do esencjonalnej energii układu odpornościowego. Gdy brakuje nam ojas, nasz układ odpornościowy jest słaby3. Ojas jest esencją wszystkich tkanek ciała, jest energią witalną, która rządzi równowagą hormonalną, odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego na poziomie komórkowym, a także za umysłową inteligencję. Równowaga ojas jest niezbędna do zachowania biologicznej siły i odporności. Na poziomie psychologicznym ojas odpowiada za współczucie, miłość, pokój i twórczość. Ważną substancją, która zdecydowanie podnosi ojas jest ghee (masło klarowane) i mleko. Dlatego wiele receptur ajurwedyjskich wykorzystujących zioła zaleca przyjmowanie ich razem z ghee i mlekiem4. Ghee ponadto przenosi medyczne właściwości ziół wprost do tkanek ciała. Warto przy tej okazji nadmienić, iż tym, co w ciele małego dziecka buduje ojas, jest mleko matki. Ważne jest, aby dziecko jak najdłużej było karmione mlekiem matki, wówczas budowany jest jego silny system odpornościowy i prawidłowo rozwijają się siły biologiczne5. Ojas daje stabilność tkankom i jest odpowiedzialne za odporność. Jego funkcją jest podtrzymywanie sił witalnych organizmu człowieka6.
 

R E K L A M A


 

„Tam, gdzie zioła są zgromadzone, jak królowie na ceremonii, tam lekarz, który niszczy wszelkie zło i chroni przed chorobami, zwie się mędrcem. Gdy rośliny zstąpiły z nieba, rzekły: Przenikniemy żywe dusze, ażeby człowiek nie cierpiał żadnej krzywdy”.
Rygweda X.97


Zachowujemy zdrowie i wysoką odporność, gdy zrównoważone są w naszym ciele wszystkie trzy dosze. Pomocne w dbaniu o tę równowagę są terapie ajurwedyjskie, których elementem jest ziołolecznictwo. Zioła w ajurwedzie stosowane są jako „szczególne pożywienie” służące do likwidowania nadmiarów i uzupełniania niedoborów. Ich główne działanie polega na pobudzaniu w sposób łagodny funkcjonowania poszczególnych organów. Jeśli potraktujemy rośliny jako integralną część nas samych, to będziemy mogli w pełni wykorzystać ich prawdziwą wartość dla naszego zdrowia. Starożytni nauczyciele i lekarze darzyli królestwo roślin i ziół ogromnym szacunkiem. Nie był to zachwyt wynikający z przesądów ani też wyraz wrażliwości na piękno, lecz zrozumienie siły jaką dają nam rośliny7.

Zioła ajurwedyjskie wzmacniające ojas

ASAFETYDA – przyprawa o silnym czosnkowo-cebulowym zapachu o właściwościach pobudzających, działa wyksztuśnie i przeczyszczająco, usuwa gazy zgromadzone w jelicie grubym. Szczypta asafetydy gotowana z soczewicą czy kapustą poprawia trawienie, roznieca agni (ogień trawienny), usuwa toksyny i uśmierza ból. Dzięki swoim właściwościom podnosi siły obronne organizmu. Stosować z umiarem, gdyż ma bardzo wyrazisty smak, z ostrożnością przy zaburzeniach typu Pitta. Jest bardzo skutecznym środkiem leczniczym na niestrawności i wzdęcia8 – wystarczy rozmieszać niewielką ilość asafetydy z wodą i wypić.

CYNAMON – roślina aromatyczna i pobudzająca o właściwościach antyseptycznych i odświeżających. Smak ma lekko cierpki i pikantny, wpływa na ciało rozgrzewająco. Jest dobrym zielem odtruwającym. Daje wrażenie świeżości i siły, energetyzuje tkanki, ma działanie przeciwbólowe. Cynamon roznieca agni, pobudza trawienie i ma naturalne działanie oczyszczające. Stymuluje też wydzielanie potu. Przynosi ulgę w przeziębieniu i zaflegmieniu. Dobry szczególnie dla Vata i Kapha. W przypadku Pitta używać w małych ilościach.
 

Receptura pobudzająca trawienie i oczyszczająca ze śluzu
Napar z cynamonu, kardamonu, imbiru i czosnku – mieszanka równych części – przyjmować w małych ilościach.


IMBIR – używany w postaci świeżej lub suszonej, jest aromatyczny i pikantny. Jest prawdopodobnie najlepszy i najbardziej sattwiczny ze wszystkich przypraw. Jest uniwersalnym lekiem. Działa stymulująco, wykrztuśnie, wiatropędnie, przeciwwymiotnie i przeciwbólowo. Kiedyś przygotowywano go w taki sposób, że dodawano sok ze świeżego imbiru do sproszkowanego imbiru i dopóty ubijano składniki w moździerzu, dopóki nie uzyskano gęstej masy, z której następnie sporządzano pigułki. Z dodatkiem miodu imbir łagodzi Kapha. Dodawany do twardych cukierków koi Pitta. Z dodatkiem soli kamiennej łagodzi Vata9. Świeży imbir jest łagodniejszy (dobry dla Vata i Pitta), postać sproszkowana jest mocniejsza i ma działanie penetrujące (dobry dla Kapha). Wywołuje pocenie, roznieca agni (ogień trawienny), neutralizuje toksyny, ułatwia trawienie, przyswajanie pokarmów, leczy przeziębienia i stany zapalne.

„Esencją wszystkich istot jest Ziemia.
Esencją Ziemi jest Woda.
Esencją Wody są rośliny.
Esencją roślin jest istota ludzka”.
                                            Chandogya Upaniszada I 1.2
 

 

Imbirowe receptury odpornościowe – napój ze świeżego imbiru i limonki

  • 4 cm korzenia imbiru,
  • sok z jednej limonki (cytryny),
  • 4–5 goździków tłuczonych, kilka ziaren kardamonu, 
  • szczypta cynamonu,
  • ¾ l wrzątku,
  • 3 łyżki miodu.

Sposób przygotowania:
Zetrzyj imbir, dodaj goździki, kardamon i cynamon, zalej wrzątkiem i zostaw do zaparzenia na 10 min. 
Dodaj sok z limonki, miód i wymieszaj. Przelej do termosu i pij przez cały dzień.

 

  • Utarty korzeń imbiru z odrobiną czosnku – podnosi niski poziom agni, poprawia apetyt.
  • Pasta z pół łyżeczki sproszkowanego imbiru zmieszanego z podgrzaną wodą – aplikowana na czoło uśmierza ból głowy; może wywołać lekkie pieczenie na skórze, ale nie uszkodzi skóry, a ból głowy minie. Można również stosować jako okłady na bolące stawy i mięśnie – ułatwia krążenie krwi i łagodzi bóle.
  • Napar z 1 łyżeczki suszonego imbiru, 1 łyżeczki cynamonu i 1 łyżeczki kopru pozwoli zwalczyć objawy przeziębienia, kaszlu i grypy.
  • ½ łyżeczki trikatu (mieszanka równych części suszonego imbiru, czarnego pieprzu i pieprzu pippali) z 1 łyżeczką miodu skutecznie usuwa toksyny (ama) i nadmiar Kapha, reguluje poziom cholesterolu. Zaleca się przyjmować 2–3 razy dziennie przed posiłkami11; 
  • Jako przyprawa kuchenna do potraw  czyni pokarm lżejszym i łatwiejszym do strawienia, wspiera oczyszczanie jelit i pobudza ich ruchy perystaltyczne.
     

Uwaga!

Nie wolno zażywać równocześnie imbiru oraz aspiryny, oba te środki rozrzedzają krew. Należy zachować między nimi odstęp co najmniej 2 godzin.


KURKUMA – pożyteczna zarówno jako zioło przyprawowe, jak i lecznicze. Ma smak gorzki, lekko cierpki. Dodana do potraw wysokobiałkowych poprawia trawienie i zapobiega tworzeniu się gazów. Działa jak naturalny antybiotyk, ma właściwości przeciwzapalne, przeciwdziała cukrzycy, leczy przeziębienie, działa antybakteryjnie12. Wzmacnia florę bakteryjną jelit i wspomaga trawienie, oczyszcza krew, poprawia działanie wątroby, a także pobudza tworzenie nowych krwinek. Kurkuma reguluje metabolizm w organizmie, równoważy wszystkie dosze, koryguje zarówno nadmiar, jak i niedobór składników odżywczych. Ułatwia trawienie białek13.
 

Mieszanka na odporność

  • płaska łyżeczka kurkumy,
  • płaska łyżeczka startego imbiru (świeży),
  • szczypta pieprzu.

Sposób przygotowania:
Kurkumę, imbir i pieprz zalać ¾ filiżanki wrzątku, parzyć pod przykryciem 15 min. Wycisnąć sok z ½ cytryny, wlać do mieszanki i doprawić do smaku miodem. Wypić całość bez odcedzania.


Kurkuma nie powinna być spożywana na surowo. Powinno poddać się ją obróbce termicznej przez co  najmniej kilka minut14.

KOLENDRA – w smaku cierpka, gorzka, stosowana jako zioło lecznicze i jako przyprawa do potraw. Wykorzystywane są korzenie, liście i nasiona tej rośliny.
 

Kolendra przy kaszlu, przeziębieniu

Sposób przygotowania:

  • 2 łyżeczki nasion kolendry rozgnieść, 
  • dodać 2 łyżeczki posiekanego, obranego, 
  • świeżego imbiru, 
  • prażyć krótko na wolnym ogniu,
  • dodać 2 kubki wody i gotować pod przykryciem 
  • przez kilka minut, 
  • przefiltrować, dodać łyżeczkę miodu i wypić całość.

 

Kolendra przeciwzapalnie 

Sposób przygotowania:
Wycisnąć sok z liści kolendry i rozcieńczony z wodą popijać przez cały dzień.

 

Kolendra przy problemach z zatokami 

Inhalacje z kilku łyżek naparu z nasion kolendry15.


Znaczenie agni i ama dla odporności

Kiedy agni (ogień trawienny) jest w równowadze, człowiek cieszy się dobrym zdrowiem i długim życiem. Jeśli proces trawienny jest nieprawidłowy, zaczyna rozwijać się choroba, ponieważ słaby agni powoduje wytrącenie z równowagi dhatus (tkanki), malas (naturalne produkty uboczne trawienia) i dosz. Jeśli system trawienny nie jest wystarczająco silny, z niestrawionego jedzenia powstaje w organizmie materiał toksyczny, zwany ama i ten osłabia układ odpornościowy. Ama ma takie same właściwości jak Kapha: jest ciężka, gęsta, lepka oraz składa się przede wszystkim ze śluzowatych złogów. Ama i agni mają przeciwne właściwości. Ama jest zimna, wilgotna, ciężka, mętna, cuchnąca i nieczysta. Agni jest gorące, suche, lekkie, czyste, pachnące (aromatyczne) i przejrzyste16. Zażywanie ajurwedyjskich mieszanek pozwala zwiększyć agni,  zneutralizować i usunąć ama, a zatem zregenerować i odżywić układ immunologiczny.
 

Mieszanka ANTYAMA

  • 100 g sproszkowanego kuminu (= kmin rzymski = indyjski),
  • 100 g sproszkowanej kolendry,
  • 100 g (dla Pitty 50 g) sproszkowanego imbiru,
  • 200 g sproszkowanej mięty,
  • 200 g sproszkowanego kopru włoskiego.

Sposób przygotowania:
Wszystkie składniki wymieszać. Zażywać jedną łyżeczkę po posiłku (dwa lub trzy razy dziennie), popijając ciepłą wodą lub zalać łyżeczkę mieszanki niewielką ilością ciepłej wody (dokładnie wymieszać) i wypić17. 

 

Tonik na bazie imbiru

  • świeży imbir – zetrzeć w ilości ½ filiżanki,
  • sok z cytryny – wycisnąć w ilości ½ filiżanki.

Sposób przygotowania:
Składniki połączyć i dodać szczyptę soli, zażywać ½ łyżeczki przed każdym posiłkiem.

 

Mieszanka oczyszczająca

  • 1 łyżeczka kuminu,
  • 1 łyżeczka kolendry,
  • 1 łyżeczka kozieradki,
  • 1 łyżeczka kopru włoskiego,
  • 1 łyżeczka imbiru,
  • 1 l wody.

Sposób przygotowania:
Wymieszać po 1 łyżeczce ziaren: kuminu, kolendry, kozieradki i kopru włoskiego. Dodać 1 łyżeczkę utartego, świeżego imbiru. Zalać 1 l wody. Wszystkie składniki gotować 5 min. Wyłączyć, odczekać 1 minutę, gotować ponownie 1–2 min, czynność powtórzyć jeszcze raz, odstawić na 5 min. Przecedzić, zlać do termosu. Wypić w ciągu jednego dnia18.

 

Mieszanki ziołowe na przeziębienie i grypę – usuwają zatory, przyspieszą pełne wyzdrowienie:

1.

  • imbir (tarty korzeń dla V i P, proszek dla K) – 1 część,
  • cynamon (proszek) – 1 część,
  • trawa cytrynowa (kruszona) – 2 części.

Sposób przygotowania:
1 łyżeczkę mieszanki na 1 filiżankę zalej wrzątkiem i zostaw na 10 min, przecedź i (jeśli chcesz) dodaj miodu do smaku. 
Pij codziennie kilka filiżanek.

2.

  • imbir – 2 części,
  • cynamon – 3 części,
  • kardamon – szczypta.

Sposób przygotowania:
1 łyżeczkę mieszanki zalej 1 filiżanką wrzątku i zostaw na 10–15 min, przecedź i dodaj ½ do 1 łyżeczki miodu. 
Pij codziennie kilka filiżanek23. 

3.

Odmierzyć po ½ łyżki sproszkowanych ziół: imbir, czarny pieprz, kardamon, goździki, cynamon, kurkuma i wymieszać. 
Połowę porcji połączyć z 1 łyżeczką miodu; przyjmować dwa razy dziennie24. 

 

Mieszanki ziołowe na kaszel:

1.

Odmierzyć po ½ łyżeczki sproszkowanych ziół: korzeń lukrecji, czarny pieprz, kurkuma i wymieszać razem z 7–10 listk...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy