Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

9 grudnia 2019

NR 16 (Grudzień 2019)

Postępowanie dietetyczne przy ostrym WZW typu A, B, C

0 32

Choroby wątroby dotykają znacznej liczby osób. Włączenie odpowiedniej terapii wspomaga na wczesnym etapie jej regenerację i zapobiega powstawaniu szkodliwych zmian. Z racji tego, że wątroba pełni wiele kluczowych dla życia funkcji, jej nieprawidłowe działanie może negatywnie wpływać na jakość i długość życia. Znanych jest pięć wirusów zapalenia wątroby, oznaczonych kolejnymi literami alfabetu (A, B, C, D, E) – w tym artykule skupimy się na trzech pierwszych.

Wątroba jest nieparzystym gruczołem położonym w górnej części jamy brzusznej, który wypełnia okolicę podżebrową prawą, znaczną część nadbrzusza i niewielką część okolicy podżebrowej lewej. Składa się z czterech płatów – płat prawy, lewy, czworoboczny i ogoniasty. Pełni niezwykle ważne funkcje w organizmie, dlatego jej nadszarpnięcie może negatywnie wpływać na funkcjonowanie organizmu.
Funkcje wątroby:

  • magazynuje energię w postaci glikogenu i kwasów tłuszczowych,
  • magazynuje niezbędne składniki odżywcze, w tym witaminy,
  • bierze udział w procesie trawienia,
  • neutralizuje produkt uboczny przemiany aminokwasów – jon amonowy do nieszkodliwego mocznika,
  • wychwytuje bilirubinę,
  • metabolizuje większość leków, głównie przy udziale cytochromu P450,
  • wytwarza wiele ważnych białek, w tym albuminy, białka ostrej fazy, większość czynników krzepnięcia i białka transportujące hormony.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A

Wirusowe zapalenie wątroby typu A jest infekcją wirusową, która atakuje wątrobę. Zwykle rozprzestrzenia się przez skażoną żywność i wodę. Według raportu z 2015 r. opublikowanego przez Centers for Disease Control and Prevention (CDC), zapalenie wątroby typu A dotknęło około 2800 osób w Stanach Zjednoczonych. Wirusowe zapalenie wątroby typu A zwykle nie zagraża życiu, w przeciwieństwie do wirusowego zapalenia wątroby typu B lub wirusowego zapalenia wątroby typu C. Natomiast wirus zapalenia wątroby typu A może powodować nudności przez wiele tygodni lub nawet miesięcy, a zarażone osoby w wieku powyżej 50 lat są narażone na zwiększone ryzyko rozwoju choroby wątroby lub niewydolność wątroby w wyniku zakażenia wirusem.
Wirusowe zapalenie wątroby typu A jest zwykle przenoszone przez zainfekowanego pracownika zajmującego się żywnością lub przez skażoną żywność. Wirusowe zapalenie wątroby typu A rozprzestrzenia się głównie, gdy osoba niezakażona spożywa żywność lub wodę zanieczyszczoną kałem osoby zakażonej. Może się to zdarzyć na kilka sposobów: jeśli zarażona osoba ma brudne ręce i przygotowuje jedzenie dla swojej rodziny, przyjaciół lub opiekunów lub gdy rodzic czy opiekun zmienia pieluchę lub czyści stolec zarażonej osoby, a następnie nie myje rąk. Wirus może się również rozprzestrzeniać poprzez kontakty seksualne oraz skażoną żywność lub wodę. Zanieczyszczenie żywności i wody występuje częściej w obszarach o złych warunkach sanitarnych lub złej higienie osobistej. W momencie zanieczyszczenia wirusem żywności lub wody, może się on szybko rozprzestrzenić i wywołać epidemię. Przykładem poważnego wybuchu zapalenia wątroby typu A jest epidemia w 1998 r. w Szanghaju w Chinach. Ponad 300 000 osób zachorowało na zapalenie wątroby typu A po zjedzeniu surowych małży skażonych wirusem pochodzącym z silnie zanieczyszczonych wód przybrzeżnych. Wybuch epidemii doprowadził do konsekwencji gospodarczych i społecznych. Restauracje nie przynosiły dochodów, szpitale były pełne pacjentów, a zarażeni nie wracali do zdrowia przez wiele tygodni i nie byli w stanie pracować. Dodatkowo ludzie obawiali się kontaktu z mieszkańcami Szanghaju w obawie przed zakażeniem. Sposobem na prewencję jest zachowanie odpowiedniej higieny. Najczęściej do zakażenia może dojść na wakacjach w miejscach o złych warunkach sanitarnych lub złej higienie osobistej, źródłami wirusa mogą być skorupiaki, owoce, warzywa, lód czy woda.
Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu A objawia się tylko jako ostra infekcja, nie powoduje przewlekłej choroby wątroby i w przeciwieństwie do wirusowego zapalenia wątroby typu B i C, rzadko kończy się śmiercią. Wirus może jednak wykazywać działania wyniszczające wątrobę, a nawet wywołać ostrą niewydolność wątroby.

Objawy zapalenia wątroby typu A

Zapalenie wątroby typu A ma charakter od łagodnego do ciężkiego. Niektóre zarażone osoby nie odczuwają żadnych zauważalnych objawów, zwłaszcza dzieci poniżej szóstego roku życia. Objawy zwykle pojawiają się od dwóch do sześciu tygodni po ekspozycji na wirusa. W niektórych przypadkach infekcja trwa kilka tygodni, ale objawy potrafią utrzymywać się nawet kilka miesięcy.
Najczęstsze objawy zapalenia wątroby typu A to:

  • zmęczenie,
  • gorączka,
  • biegunka,
  • nudności,
  • wymioty,
  • utrata apetytu,
  • ból brzucha,
  • ból mięśni,
  • ból stawów,
  • żółtaczka,
  • jasny stolec,
  • ciemny kolor moczu.

U starszych dzieci i dorosłych żółtaczka występuje w ponad 70% przypadków. Żółtaczka powoduje żółte przebarwienie skóry i oczu. Może również przyciemnić mocz i rozjaśnić kolor stolca, ponieważ wątroba nie jest w stanie metabolizować rozpadających się krwinek czerwonych, co powoduje gromadzenie się bilirubiny.

Leczenie zapalenia wątroby typu A

Nie ma konkretnego leczenia zapalenia wątroby typu A. 
Zazwyczaj objawy ustępują po kilku tygodniach lub kilku miesiącach. Konwencjonalne leczenie obejmuje szczepionkę przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A, dostępną dla dzieci i dorosłych zagrożonych zarażeniem wirusem. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) szczepionka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A „może być podawana jako część regularnych programów szczepień dziecięcych, a także z innymi szczepionkami dla podróżnych”.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B

Szacuje się, że ponad 300 milionów ludzi żyje z wirusowym zapaleniem wątroby typu B. W 2015 r. na całym świecie zginęło 887 tys. osób. Chociaż wiele osób z wirusowym zapaleniem wątroby typu B nie ma żadnych objawów, jest to przewlekła infekcja, która może prowadzić do ciężkich chorób wątroby, takich jak marskość wątroby i rak wątroby. Przerażające jest to, że jest on 50–100 razy bardziej zakaźny niż HIV. HBV jest również bardziej zakaźny niż wirusowe zapalenie wątroby typu C. Zarówno wirusowe zapalenie wątroby typu B, jak i C przenoszone są przez zakażoną krew. Osoby zagrożone zachorowaniem na wirusowe zapalenie wątroby typu B powinny zostać zbadane. W ten sposób zainfekowani mogą ograniczyć rozprzestrzenianie się wirusa.
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (znane również jako HBV lub hep B) jest potencjalnie zagrażającą życiu infekcją wirusową, która atakuje wątrobę. Zakażenie może prowadzić do ostrej lub przewlekłej choroby wątroby, a nawet śmierci. Około 1800 osób umiera co roku z powodu choroby wątroby związanej z zapaleniem wątroby typu B. Wirus zapalenia wątroby typu B należy do rodziny Hepadnaviridae. Jest to mały wirus DNA, który ma niezwykłe cechy, podobne do retrowirusów takich jak HIV. Wirus może przetrwać w zainfekowanych komórkach, umożliwiając mu replikację i wywoływanie chorób przewlekłych. Niebezpieczeństwo zapalenia wątroby typu B polega na tym, że ostra infekcja może stać się przewlekła i prowadzić do szerokiego spektrum chorób wątroby, w tym marskości wątroby i raka wątroby (rak wątrobowokomórkowy).

Objawy zapalenia wątroby typu B

Większość osób (około dwie trzecie) z ostrym zapaleniem wątroby typu B nie odczuwa żadnych objawów. U niektórych, szczególnie dorosłych i dzieci w wieku powyżej 5 lat, pojawiają się objawy, które mogą utrzymywać się przez kilka tygodni, zwykle rozwijają się dwa do pięciu miesięcy po ekspozycji na wirusa. Najczęstsze objawy to:

  • gorączka,
  • nudności,
  • wymioty,
  • ekstremalne zmęczenie,
  • ból brzucha (szczególnie w prawym górnym kwadrancie),
  • utrata apetytu,
  • ból stawów,
  • ból mięśni,
  • ciemny mocz,
  • jasny stolec,
  • zażółcenie skóry i oczu.

Objawy mogą występować nawet przez sześć miesięcy. Osoby z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B nie są w stanie zwalczyć wirusa. Mogą doświadczać utrzymujących się objawów lub żyć bezobjawowo przez wiele lat. Prawdopodobieństwo, że infekcja stanie się przewlekłą chorobą zależy od wieku, w którym dana osoba jest zarażona. Dzieci zarażone wirusem przed szóstym rokiem życia są bardziej narażone na przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B. Badania pokazują, że od 80 do 90% niemowląt zakażonych wirusem zapalenia wątroby typu B w pierwszym roku życia zachoruje na przewlekłe infekcje, stąd wprowadzenie obowiązkowych szczepień przeciwko WZW typu B w Polsce. Należy zauważyć, że przy wytwarzaniu szczepionki przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B stosuje się drożdże, dlatego każdy, kto ma alergię na drożdże, nie powinien jej otrzymać. Szczepionka nie jest również zalecana osobom, u których wystąpiły poważne reakcje alergiczne na poprzednią dawkę szczepionki.
U 30 do 50% dzieci zarażonych przed szóstym rokiem życia rozwinie się przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B. U osób dorosłych przewlekła infekcja rozwija się zaledwie u mniej niż 5%. U osób z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B (od 15 do 30%) rozwijają się poważne choroby wątroby, takie jak marskość wątroby lub rak wątrobowokomórkowy (spowodowany długotrwałym uszkodzeniem wątroby. Według badań przeprowadzonych w National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, dla osób z ciężkim przewlekłym zapaleniem wątroby i marskością wątroby wskaźnik pięcioletniego przeżycia wynosi około 50%.

Leczenie zapalenia wątroby typu B

Objawy zapalenia wątroby typu B są podobne do objawów innych infekcji wirusowych, należy więc postawić dokładną diagnozę za pomocą badania krwi wykrywającego antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu HBs. Obecność HBsAg utrzymująca się przez co najmniej sześć miesięcy służy jako główny wskaźnik ryzyka rozwoju choroby wątroby w późniejszym życiu. Nie ma specyficznego leczenia ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu B, jednak u osób z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B podaje się środki przeciwwirusowe w celu spowolnienia postępu choroby wątroby i zmniejszenia częstości występowania raka wątroby. Najczęstsze stosowane leki to tenofowir i entekawir, które są stosowane do tłumienia wirusa, zmniejszając tym samym ryzyko rozwoju zagrażających życiu chorób wątroby.

Wirusowe zapalenie wątroby typu C

Objawy zapalenia wątroby typu C są często pomijane, ponieważ są podobne do objawów typowych chorób, takich jak grypa. W rzeczywistości u większości osób z wirusowym zapaleniem wątroby typu C objawy występują dopiero po dziesięcioleciach od zarażenia wirusem, kiedy dojdzie do znacznego uszkodzenia wątroby. Podobnie jak wirusowe zapalenie wątroby typu A i wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C jest zakaźną chorobą wątroby wywoływaną przez wirus. Istnieje co najmniej sześć różnych genotypów i 50 podtypów. W przeciwieństwie do wielu innych infekcji wirusowych wirus zapalenia wątroby typu C nie atakuje układu odpornościowego. Powoduje reakcję zapalną w wątrobie. Część zainfekowanych osób jest w stanie zwalczyć wirusa, gdy jest on jeszcze w ostrej fazie. Jednak badania pokazują, że 75–85% osób zakażonych wirusem zapalenia wątroby typu C rozwinie postać przewlekłej infekcji, która może utrzymywać się przez ponad sześć miesięcy. Przewlekłe zapalenie wątroby typu C doprowadza do powstawania blizn w wątrobie, które uniemożliwiają jej prawidłowe funkcjonowanie i mogą doprowadzić do:

  • Marskości wątroby – nawet 20% osób przewlekle zakażonych wirusem rozwinie marskość wątroby w ciągu 20–25 lat od zarażenia się wirusem.
  • Niewydolności wątroby spowodowanej zakażeniem wirusem zapalenia wątroby typu C, które jest najczęstszą przyczyną przeszczepów wątroby w Stanach Zjednoczonych.
  • Raka wątrobowokomórkowego lub raka wątroby, który najczęściej spowodowany jest marskością wątroby wywołaną przez zapalenie wątroby typu C,
  • Śmierci – na każde 100 osób zakażonych wirusem zapalenia wątroby typu C, około 1–5 z nich umrze z powodu marskości wątroby lub raka wątroby. W 2014 r. prawie 20 tys. osób zmarło z powodu powikłań po zakażeniu wirusowym zapaleniem wątroby typu C, takich jak marskość wątroby i rak wątroby.

Objawy zapalenia wątroby typu C

W rzeczywistości 45–85% ludzi z wirusowym zapaleniem wątroby typu C nie wie o zakażeniu, dlatego czasami jest ono nazywane cichą infekcją. 20–30% osób nowo zarażonych chorobą doświadcza objawów zapalenia wątroby typu C, zwykle w ciągu 4–12 tygodni od momentu zarażenia. Objawy mogą wystąpić dopiero po 15 latach od zakażenia, kiedy dojdzie do znacznego uszkodzenia wątroby, należą do nich:

  • zmęczenie,
  • skłonność do krwawień,
  • dłuższy czas krzepnięcia krwi,
  • łatwe powstawanie siniaków,
  • gorączka,
  • biegunka,
  • nudności,
  • wymioty,
  • obrzęk nóg,
  • ból stawów,
  • bolesność mięśniowa,
  • ciemny kolor moczu,
  • obrzęk brzucha,
  • ból brzucha,
  • utrata apetytu,
  • utrata masy ciała,
  • zażółcenie oczu i skóry,
  • swędzenie skóry,
  • zmieszanie.

Leczenie zapalenia wątroby typu C

Pierwszym krokiem w leczeniu zapalenia wątroby typu C jest ocena przez lekarza pod kątem obecności lub ciężkości chorób wątroby. Lekarz najprawdopodobniej użyje testów czynności wątroby w celu ustalenia, czy uszkodzenie wątroby nie zostało już wyrządzone od momentu zakażenia. Leczenie będzie zależeć od stanu wątroby i genotypu WZW typu C. Osoby z ostrym wirusowym zapaleniem wątroby typu C mogą być leczone lekami przeciwwirusowymi w celu zapobiegania rozwojowi przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C. Leczenie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C obejmuje leki przeciwwirusowe. Stosowane leki to inhibitory proteazy oraz inhibitory polimerazy, które w skuteczny sposób hamują replikację oraz produkcję wirusów WZW w wątrobie, dodatkowo również leki przeciwwirusowe o bezpośrednim działaniu zakłócającym namnażanie się wirusa.

Postępowanie dietetyczne przy wirusowym zapaleniu wątroby

Termin wirusowe zapalenie wątroby oznacza zapalenie wątroby. Jednym z najważniejszych działań, które należy podjąć w celu leczenia objawów zapalenia wątroby, jest przestrzeganie niskoprzetworzonej, dobrze zbilansowanej i przeciwzapalnej diety. Spożywanie produktów o działaniu przeciwzapalnym może pomóc w regulacji układu odpornościowego i umożliwić szybki powrót do zdrowia. Te produkty są również bogate w przeciwutleniacze, witaminy, minerały i zdrowe tłuszcze, które są niezbędne do regeneracji organizmu:

  • zielone warzywa liściaste, w tym jarmuż, szpinak, pietruszka, koperek, rukola, sałata rzymska,
  • ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy