Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

2 lipca 2018

NR 7 (Czerwiec 2018)

Postępowanie dietetyczne w alergiach krzyżowych

0 131

Alergia krzyżowa jest to nagła reakcja alergiczna na pokarm, który do tej pory był tolerowany, przez wpływ substancji o podobnej budowie chemicznej. Dochodzi do niej, kiedy przeciwciała klasy IgE, wytworzone w kierunku jednego alergenu, łączą się z alergenem o zbliżonej budowie, pochodzącym z innego źródła. Jak sobie radzić z tym problemem?

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jak rozpoznać objawyi diagnozować alergie krzyżowe?
  • Jakie alergie krzyżowe występują najczęściej?
  • Jaką dietę zastosować w przypadku zdiagnozowanej alergii?

Już w latach 40. XX wieku stwierdzono w badaniach naukowych, że u osób uczulonych na pyłki dochodzi do nasilenia objawów po spożyciu niektórych pokarmów. Również u osób uczulonych na sierść kota może występować alergia krzyżowa – ujawnia się wówczas pod postacią reakcji alergicznej na wieprzowinę. Z kolei alergia na białka mleka krowiego może objawić się wysypką po zjedzeniu wołowiny i katarem przy głaskaniu psa. Często objawia się nagle i może być niebezpieczna – ze względu na ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego. 

Częstość występowania alergii zarówno wziewnych, jak i pokarmowych znacznie wzrosła w ostatnich dziesięcioleciach, prowadząc do konieczności zbadania czynników środowiskowych, które mogą mieć na to wpływ. Stwierdzono, że dieta i skład mikroflory jelitowej to dwa główne powiązane ze sobą czynniki, które mogą modyfikować podatność na alergie. Oprócz mikroflory jelitowej warto przyjrzeć się tak zwanej komensalnej florze bakteryjnej skóry, ponieważ istnieje coraz więcej dowodów na to, że skóra jest miejscem uczulenia na pokarmy. 

Dowiedziono także, że niedobór witaminy D wiąże się z uczuleniem pokarmowym, a także alergią pokarmową. Niemowlęta urodzone w Australii z niedoborem witaminy D
zwiększyły prawdopodobieństwo alergii na jajka i orzechy ziemne w późniejszym okresie. Częstotliwość alergii czy nagłej anafilaksji pokarmowej jest większa na wyższych szerokościach geograficznych, gdzie intensywność UVB w miesiącach jesiennych i zimowych jest niewystarczająca dla odpowiedniej syntezy witaminy D. Niska zawartość witaminy D powoduje upośledzoną funkcję bariery krew – mózg, zmienia skład mikrobiologiczny jelit, a także predysponuje osobę do reakcji alergicznej.

Jakie mogą być objawy alergii krzyżowej?

Objawy alergii krzyżowej są charakterystyczne dla alergii szybkiej, a są to między innymi: zaczerwienienie i pieczenie skóry, opuchlizna, obrzęk języka, nagły ból brzucha, wymioty, biegunka, skurcz oskrzeli, a w najgorszym przypadku wstrząs anafilaktyczny. Objawy mogą pochodzić również ze strony układu pokarmowego – mogą to być niestrawności z górnego odcinka przewodu pokarmowego, takie jak nudności, odbijania, zgaga czy uczucie przepełnienia w nadbrzuszu po posiłku, lub też dolegliwości ze strony dolnego odcinka przewodu pokarmowego, między innymi wzdęcia brzucha czy zmiana rytmu wypróżnień.

Uczulenie na białko mleka krowiego może nieść ryzyko wystąpienia alergii krzyżowej na mleko kozie, dlatego w praktyce zastąpienie jednego drugim może nie zniwelować przykrych objawów.

Po wykluczeniu potencjalnych chorób poszukujemy innych przyczyn wyżej wymienionych objawów. Diagnozuje się ją na podstawie obserwacji i objawów oraz wykonując testy na alergię IgE-zależną, z oceną dodatkowego parametru, jakim jest właśnie alergia krzyżowa. Niestety, nie ma jednoznacznej metody na alergię krzyżową. Dlatego tak ważny jest monitoring i obserwacja objawów.

Różnorodne objawy i dolegliwości pozostające w związku przyczynowo‑skutkowym wynikającym ze spożycia pokarmów odmiennego pochodzenia zmuszają chorych do szukania pomocy u dietetyków i lekarzy wielu specjalności. Częstą przyczyną wspomnianych objawów może być właśnie alergia lub nietolerancja pokarmowa. Warto te przyczyny rozpoznać, odróżnić i podjąć odpowiednie postępowanie dietetyczne, bowiem dolegliwości z nimi związane obniżają jakość życia oraz funkcjonowanie nawet na płaszczyźnie społecznej. 

Zespoły kliniczne i pokarmowe

Reakcje krzyżowe mogą doprowadzić do powstania zespołów klinicznych. Najbardziej znany jest zespół pyłkowo-pokarmowy, którego przyczyną jest zjedzenie produktów reagujących krzyżowo przez osobę uczuloną na pyłki roślin. Stwierdzono, że najistotniejsze klinicznie są zespoły: brzoza – owoce, brzoza – bylica – seler – przyprawy, trawy – seler – marchew, drzewa – orzech laskowy, bylica – musztarda, a także często wspominany zespół wieprzowina – sierść kota.

Warto również podkreślić znaczenie kliniczne zespołów pokarmowych. Niektóre pokarmy mogą nasilać objawy alergii pokarmowej na inne grupy produktów. W tabeli 1 pokazane zostały najważniejsze alergeny wziewne i pokarmowe reagujące krzyżowo, tabela 2 przedstawia reakcje krzyżowe na alergeny pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, a w tabeli 3 znajdziemy ryzyko wystąpienia objawów klinicznych spowodowanych taką reakcją.

Uczulenie na białko mleka krowiego może nieść ryzyko 
wystąpienia alergii krzyżowej na mleko kozie, dlatego w praktyce zastąpienie jednego drugim może nie zniwelować przykrych objawów.

Należy jednak pamiętać, że nie każda osoba uczulona na dany pokarm reaguje krzyżowo z alergenami pochodzącymi z podobnego źródła. Dlatego też mamy tak duży problem z diagnozowaniem alergii krzyżowych. Co ciekawe, niektóre produkty są termolabilne (wrażliwe na ciepło), a zatem gotowanie podejrzanego produktu spożywczego może zmniejszać objawy. Do termolabilnych pokarmów należą m.in. jabłko, kiwi czy pomidor, co oznacza, że po podgrzaniu zwiększa się tolerancja tych produktów.

Diagnostyka reakcji krzyżowych

Diagnostyka reakcji pokarmowej powiązanej z alergią krzyżową opiera się na następujących kryteriach: 

  • wywiad z pacjentem,
  • obecność reakcji alergicznej (po wykonaniu testów pokarmowych, wziewnych, skórnych lub specyficznych IgE),
  • doustne testy prowokacyjne. 
Tab. 1. Najważniejsze alergeny wziewne i pokarmowe reagujące krzyżowo
Alergen wziewny Alergen pokarmowy
Olcha, brzoza, leszczyna Rumianek, owoce pestkowe (jabłko, gruszka, śliwka, brzoskwinia), banan, kiwi, liczi, mango, pomarańcza, 
surowa marchewka,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy