Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

18 maja 2018

NR 3 (Październik 2017)

Słów kilka o wodach mineralnych

418

Woda, będąca głównym składnikiem naszego ciała, jest niezbędna do prawidłowego jego funkcjonowania. Jej braki prowadzą do odwodnienia, groźnego dla naszego zdrowia. Czy jednak wiemy, ile jej pić i którą wodę wybrać?

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jaką rolę odgrywa woda w organizmie?
  • Jak poszczególne składniki mineralne w wodzie oddziałują na organizm?
  • Jak powinna przebiegać kuracja wodami leczniczymi?

Znaczenie wody w organizmie człowieka

Ciało człowieka w 70% składa się z wody1 – ciągu doby organizm ludzki powinien zostać uzupełniony o ok. 40 ml wody na 1 kg masy ciała. Na bilans wodny składają się: wypijane płyny, woda zawarta w pożywieniu oraz woda wydzielana w trakcie procesów metabolicznych wewnątrz komórek, co stanowi 2,5–3 litrów wody na dobę, czyli tyle, ile powinien otrzymać organizm człowieka o masie 70 kg. Należy zaznaczyć, że w bilansie wodnym zawsze istnieje niedobór wypijanej wody i koniecznie należy go uzupełnić o 1–1,5 litra wody dziennie23. WHO zaleca dorosłym mężczyznom spożycie płynów na poziomie 2000 cm3/d, natomiast kobietom1400 cm3/d4

Ogromne znaczenie ma sposób przyjmowania i jakość wypijanej wody. Najlepiej nawadniać się wodą mineralną, czyniąc to małymi łykami5.

Pomimo znaczącego wzrostu spożycia wód butelkowanych w Polsce wciąż pozostaje ono o połowę niższe niż w pozostałych krajach Unii Europejskiej6. Z danych dotyczących wielkości spożycia wód butelkowanych wynika, że statystyczny Polak wypija ich około 60 litrów w ciągu roku7.

Organizm ludzki potrzebuje nie tylko czystej wody, ale również substancji w niej rozpuszczonych – makroskładników, mikroskładników i związków organicznych1, 8. Mowa tutaj o składnikach mineralnych, które pełnią podstawowe funkcje we wszystkich procesach przemiany materii: wpływają na prawidłowy rozwój i funkcjonowanie organizmu człowieka, wspomagają odporność na infekcje, a także zmniejszają odpowiedź organizmu na stres oraz podatność organizmu na choroby różnego pochodzenia. Są materiałem budulcowym, wpływają na przebieg procesów metabolicznych oraz regulują gospodarkę wodno-elektrolitową i kwasowo-zasadową organizmu910. Stanowią ok. 4% masy ciała człowieka, a co ważne, organizm ludzki nie potrafi sam ich wytwarzać. Deficyt makro- i mikroelementów w organizmie ludzkim jest uwarunkowany przede wszystkim niedostateczną ich podażą w diecie. Wynika to głównie z błędów żywieniowych, stosowania leków czy słabości do uzależnień. Stąd także jakość pitej wody jest ważna przy bilansowaniu elektrolitów w organizmie człowieka11.

Klasyfikacja mineralizacji wód butelkowych w Polsce

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2011 roku w oparciu o Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/54/WE z dnia 18 czerwca 2009 r. w sprawie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych w Polsce (Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej z dnia 26 czerwca 2009 r., L164/45), wyróżnić można trzy rodzaje wód „butelkowanych”7:

  1. naturalne wody mineralne,
  2. wody źródlane – nisko zmineralizowane, będące alternatywą do wody z kranu1213, definiowane jako pierwotnie czyste pod względem chemicznym oraz mikrobiologicznym i nieróżniące się właściwościami ani składem mineralnym od wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, określonej w przepisach ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę14,
  3. wody stołowe – powstają poprzez dodanie do wody źródlanej naturalnej wody mineralnej lub wybranych soli mineralnych, najczęściej Mg lub Ca2, 15,16.

Organizm ludzki potrzebuje nie tylko czystej wody, ale również substancji w niej rozpuszczonych – makroskładników, mikroskładników i związków organicznych1, 17

Niestety, woda mineralna nie zależy już od poziomu zawartości składników mineralnych w wodzie tak jak to było przed 2011 rokiem (definicja wskazywała na minimum 1000 mg w 1 l wody). Obecnie woda mineralna definiowana jest jako: „woda podziemna wydobywana jednym lub kilkoma otworami naturalnymi lub wierconymi, różniąca się od wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi pierwotną czystością pod względem chemicznym i mikrobiologicznym oraz charakterystycznym stabilnym składem mineralnym, a »w określonych przypadkach« także właściwościami mającymi znaczenie fizjologiczne, powodującymi korzystne oddziaływanie na zdrowie ludzi18”.

Na co więc należy teraz zwrócić uwagę przy wyborze wody mineralnej? Każda woda mineralna powinna posiadać sumę wszystkich składników mineralnych oraz poszczególnych jonów (anionów i kationów)19.
W rozporządzeniu w sprawie naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych dokonano podziału na cztery kategorie mineralizacji2021:

  1. wysoko zmineralizowane – mające powyżej 1500 mg/l składników mineralnych,
  2. średnio zmineralizowane – mające od 500 do 1500 mg/l składników mineralnych,
  3. nisko zmineralizowane – mające nie więcej aniżeli 500 mg/l składników mineralnych,
  4. bardzo nisko zmineralizowane – mające nie więcej niż 50 mg/l składników mineralnych.

Znaczenie biologiczne wybranych jonów w wodach pitnych

Najkorzystniejsze jest spożywanie wód wysoko i średnio zmineralizowanych, pozwalają one bowiem na uzupełnienie niedoborów mineralnych22. Przy braku wyraźnej granicy między naturalną wodą mineralną a wodą źródlaną warto skupić się na danych umieszczonych na etykiecie butelki: nazwie wyrobu i producencie oraz dacie minimalnej trwałości wraz z warunkami przechowywania wody. Naturalna woda mineralna powinna zawierać taką właśnie nazwę i koniecznie stopień mineralizacji wraz z zawartością składników mineralnych oraz informacją o stopniu nasycenia wody dwutlenkiem węgla. W przypadku wód źródlanych producent nie ma obowiązku podawania składu mineralnego na etykiecie wody23.

Spośród 30 składników mineralnych uważanych za niezbędne do życia w wodach źródlanych i mineralnych występują głównie jony242526

  1. magnezowy (Mg2+),
  2. wapniowy (Ca2+),
  3. potasowy (K+),
  4. sodowy (Na+),
  5. chlorkowy (Cl–),
  6. wodorowęglanowy (HCO3–),
  7. siarczanowy (SO42–).

Obecnie największa rola prozdrowotna przypisywana jest kationom Mg2+ oraz Ca2+. Istotny jest też ich stosunek ilościowy2728: jonów Ca2+ powinno być w wodzie mineralnej dwukrotnie więcej niż jonów Mg2+.

Dla wywołania efektu fizjologicznego minimalne stężenie powyższych składników mineralnych w wodach powinno być następujące293031:

  • magnez – 50 mg/dm3 – niezbędny do pracy mięśnia sercowego, spowalnia starzenie, zwiększa reakcje obronne organizmu. Działa przeciwmiażdżycowo i wpływa na ciśnienie krwi. Wskazania: przy wysiłku fizycznym, stresie, dietach, nadużywaniu używek;
  • wapń – 150 mg/dm3 – utrzymuje równowagę elektrolitową. Jest podstawowym składnikiem układu kostnego. Warunkuje prawidłowe przewodnictwo oraz pracę mięśni szkieletowych. Ma działanie przeciwobrzękowe, przeciwzapalne i przeciwalergiczne. Wskazania: po silnym wysiłku fizycznym, przy demineralizacji kości. Przeciwwskazania: przy nadczynności przytarczyc i zwiększonym stężeniu wapnia we krwi;
  • potas – 15% zalecanego dziennego zapotrzebowania – reguluje procesy wewnątrzkomórkowe. Wpływa na równowagę kwasowo-zasadową. Wskazania: przy dużym wysiłku fizycznym i obfitym poceniu. Przeciwwskazania: zaburzenia pracy nerek;
  • sód – 200 mg/dm3 – jest podstawowym czynnikiem regulującym gospodarkę wodną organizmu. Bierze udział w kurczliwości mięśni i przewodnictwie nerwowym. Przeciwwskazania: ciąża, niewydolność układu krążenia, niewydolność nerek, nadciśnienie tętnicze. Nisko zmineralizowane wody o małej zawartości sodu, poniżej 20 mg/dm3, zalecane są dla osób z nadciśnieniem, chorobami nerek i chorobami dróg moczowych oraz dla diety ubogiej w sód;
  • chlorki – 200 mg/dm3 – utrzymują równowagę kwasowo-zasadową organizmu, zapobiegają odwodnieniu. Wskazania: w chorobie wrzodowej – stan nieczynny, nieżycie żołądka z niedokwaśnością soku żołądkowego, w celu obniżenia glikemii, przy upałach i dużym wysiłku fizycznym. Przeciwwskazania jak przy sodzie;
  • wodorowęglany – 600 mg/dm3 – utrzymują równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Wskazania: w nadkwasocie, działają przeciwzapalnie na błonę śluzową przewodu pokarmowego, obniżają stężenie glukozy w krwi i moczu. Przeciwwskazania: choroba wrzodowa, ostre i podostre stany chorobowe p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy