Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

8 maja 2018

NR 6 (Kwiecień 2018)

Suplementacja jodu w chorobach tarczycy

0 467

W poszukiwaniu pierwiastków, które są w stanie usprawnić pracę naszego ciała, bardzo często skupiamy się na roli niedoborów magnezu, cynku czy selenu. Rzadko jednak poruszamy temat diety ubogiej w jod czy niedoborów jodu, który istotnie wpływa na pracę naszego organizmu – począwszy od rozwoju płodu, a kończąc na pracy tarczycy osób dorosłych.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie zaburzenia występują z niedoboru jodu?
  • Dlaczego warto suplementować jod  w trakcie ciąży?
  • Jak określić dzienne  zapotrzebowanie  na spożycie jodu?

Jod jest jednym z najważniejszych pierwiastków dostarczanych z zewnątrz do naszego ciała. Od jego ilości zależy poprawna praca tarczycy – aktywacja hormonów T3 oraz T4. Jego niedobory mogą bowiem przyczyniać się do zaburzeń takich jak niedoczynność tarczycy, zaburzenie kognitywne, a w krytycznych wypadkach kretynizm.

Mimo jego znaczącej roli w rozwoju płodu, funkcji kognitywnych czy pracy tarczycy nieczęsto spotykamy się z obecnością jodu na półkach suplementacyjnych. Spowodowane jest to faktem, że sól spożywcza jest fortyfikowana jodem – właśnie po to, aby uniknąć jego niedoborów. Same wskazania do suplementacji jodem wydają się być kierowane do dosyć wąskiego grona osób i aby spełnić te wymagania, zawsze trzeba poprzedzić je dobrze dobraną diagnostyką oraz sprawdzeniem poziomu jodu m.in. w moczu, ale o tym powiemy sobie zdecydowanie więcej w następnych fragmentach tekstu.
Typowymi objawami niedoboru jodu są m.in. uczucie senności i brak energii, podwyższony poziom cholesterolu, problemy z metabolizmem, odpornością oraz radzeniem sobie ze stresem, a także suche i wypadające włosy, problemy z cerą i łamiące się paznokcie.

Skutkiem braku tego pierwiastka w organizmie jest także zbyt szybkie przybieranie na wadze lub brak efektów odchudzania, co w długim czasie może być frustrujące. Jednak zanim zdecydujemy się sięgnąć po suplementy zawierające w swoim składzie jod, musimy poznać wszystkie „za” i „przeciw” takiego rozwiązania. Jak zawsze bowiem w przypadku diety, czy suplementacji – co za dużo, to niezdrowo.

Jod a tarczyca

Najczęściej na temat jodu wypowiadamy się w kontekście pracy tarczycy, ponieważ stanowi on jeden z filarów jej odpowiedniego funkcjonowania, szczególnie w takich zaburzeniach jak niedoczynność tarczycy, wynikająca z niedoborów wolnych hormonów, takich jak fT3 czy fT4.
Jod jest niezbędnym mikroelementem wpływającym na poprawną pracę tarczycy. Zużywany jest wraz z aminokwasem zwanym tyrozyną przy produkcji T4 – tyroksyny, z której następnie otrzymujemy T3, czyli trójjodotyroninę. Rolą tarczycy jest wychwytywanie spożywanego jodu, a następnie zużycie go przy produkcji T3 oraz T4.

Tutaj często pojawia się argument, jakoby stosowanie jodu mogło pozytywnie wpływać na zwiększenie udziału wolnych hormonów w krwiobiegu oraz poprawić ogólną pracę tarczycy. Tak, to oczywiście prawda – natomiast problem polega na tym, w przypadku, kiedy dojdzie do superkompensacji jodu, będziemy mieli do czynienia z dosyć sporym udziałem czynników prooksydacyjnych. Jod z żywności oraz suplementacji przetwarzany jest przez tarczycę (wraz z tyrozyną), aby otrzymać T3 oraz T4, jednak produktem ubocznym tej reakcji jest wolny rodnik, czyli nadtlenek wodoru, który w nadmiernej ilości doprowadza do uszkodzenia tkanek tarczycy.

Stąd w przypadku stosowania jodu w regulacji pracy tarczycy należy pamiętać o obecności selenu, który dzięki swojemu działaniu antyoksydacyjnemu zmniejszy negatywny wpływ nadtlenku wodoru na samą strukturę tarczycy. Problem polega jednak na dobraniu odpowiedniej ilości selenu względem jodu, obecność pewnych czynników genetycznych może bowiem dodatkowo wpływać negatywnie na samą ilość jodu, a co za tym idzie – zwiększać zagrożenie uszkodzenia tarczycy.

Niedobory jodu w trakcie  ciąży doprowadzają do rozwoju kretynizmu oraz przyczyniają się do mniejszej masy urodzeniowej dziecka, a także do gorszego rozwoju układu nerwowego. Dawka rekomendowana  w dziennej diecie dla kobiet  w ciąży to 250 mcg.

W przypadku superkompensacji jodu dochodzi do aktywacji molekularnego mechanizmu DAMP, który włącza proces autoimmunologiczny – stąd np. u osób zdrowych, u których mamy predyspozycje do autoimmunologii, nadmiar jodu może być skorelowany z „aktywacją” choroby Hashimoto.

Problem dotyczy również osób, które już cierpią z powodu Hashimoto, ponieważ nieumyślne stosowanie jodu może doprowadzić do jeszcze większego uszkodzenia samego gruczołu, wpływając tym samym na pogorszenie objawów samej choroby.
Jeśli dojdzie do zaburzeń pracy tarczycy musimy również zwrócić uwagę na obecność produktów goitrogennych, czyli wpływających na powstanie wola tarczycowego (przy czym warto pamiętać, że do związków o działaniu wolotwórczym należą tioglikozydy, glikozydy cyjanogenne, polifenole oraz hemaglutyniny).

Goitrogeny mają następujące działanie:

  • doprowadzają do zaburzenia wchłaniania jodu, a co za tym idzie – ograniczają pracę tarczycy oraz mogą przyczyniać się do niedoborów tego pierwiastka w diecie,
  • hamują działanie TPO – czyli peryoksydazy tarczycowej, odpowiedzialnej za jod tyrozyny, przyczyniając się tym samym do powstania tyroksyny,
  • wpływają negatywnie na pracę TSH, czyli hormonu przysadki.

Do najczęściej spożywanych produktów goitrogennych należą:

  • kapusta,
  • brukselka,
  • kalafior,
  • brokuł,
  • szpinak,
  • jarmuż,
  • kalarepa,
  • brukiew,
  • rzepa.

Rola jodu w rozwoju dziecka

Jod odgrywa kluczową rolę w rozwoju płodu oraz dziecka, szczególnie w aspekcie funkcji kognitywnych oraz samego intelektu. Jedna z metaanaliz wykazała, że różnica między IQ 5-latków, którzy mieli odpowiedni poziom jodu w swoim organizmie, względem tych niedoborowych była o prawie 8 punktów (!) większa. Jest to jeden z pierwszych powodów, aby zadbać o odpowiednią podaż jodu w diecie dziecka w fazie intensywnego rozwoju.

Badania przeprowadzone w Benin, wiosce afrykańskiej, wykazały, że uczniowie spożywający sól fortyfikowaną w jod mieli lepsze wyniki w nauce oraz na testach.

Należy zwrócić również uwagę na fakt, że niedobory jodu mogą przyczyniać się do wytworzenia woli tarczycowych oraz powiększenia samej tarczycy. Tak jak pisałem w poprzednim akapicie, odpowiednia ilość jodu jest niezbędna, aby uzyskać dobrą pracę tarczycy, lecz jego nadmiar również nie będzie wskazany, zatem zawsze należy szukać optimum i złotego środka. Musimy też pamiętać, że w przypadku suplementowania dziecka jodem niezbędna jest również obecność selenu – który chroni tarczycę przed wolnymi rodnikami oraz zdecydowanie poprawia absorpcję jodu z suplementów.

Tab. 1. Badanie ilości jodu w organizmie
Średnia ilość wydzielanego jodu (μg/L)  Ocena spożycia jodu
< 150 Niewystarczające
150–249 Wystarczające
250–499  Powyżej zapotrzebowania
≥ 500     Nadmiar – ryzyko rozwoju chorób autoimmunologicznych
lub nowotworowych

Jod jest istotnym pierwiastkiem również w trakcie ciąży, przede wszystkim dlatego, że dochodzi wówczas do intensyfikacji wydzielania hormonów oraz do zwiększonej utraty jodu wraz z moczem. Niedobory jodu w trakcie ciąży doprowadzają do rozwoju kretynizmu oraz przyczyniają się do mniejszej masy urodzeniowej dziecka, a także do zdecydowanie gorszego rozwoju układu nerwowego. Dawka rekomendowana w dziennej diecie dla kobiet w ciąży to 250 mcg.

Wpływ na funkcje kognitywne

Jod wykazuje pozytywny wpływ nie tylko na rozwój mózgu noworodków czy dzieci. Okazuje się, że odpowiednia podaż tego pierwiastka w diecie wpływa na migrację komórek do mózgu, a co za tym idzie – poprawę funkcji kognitywnych, ponieważ dochodzi do rozwoju części mózgu odpowiedzialnej za rozwiązywanie problemów oraz logiczne myślenie.

Warto również zwrócić uwagę na fakt, że odpowiednia podaż jodu wpływa na rozwój nerwów oraz ochronę neuronów przed uszkodzeniem, natomiast – podobnie jak w przypadku tarczycy – jego nadmiar będzie doprowadzał do zmniejszenia wydzielania NGF oraz BDNF, białka odpowiedzialnego za działanie pamięci długotrwałej, dzięki czemu zwiększa zdolność przenoszenia fragmentów z części archiwizującej mózgu do części archiwalnej. Podobnie jak NGF, BDNF nasila powstawanie nowych neuronów oraz działa „zasilająco” na te już istniejące. Warto w tym miejscu przypomnieć, że BDNF – czyli neurotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego – wpływa na powstawanie nowych neuronów oraz synaps w mózgu, czyli buduje autostrady w naszej głowie, dzięki którym informacje są przesyłane szybciej, sprawniej i mocniej. Tym bardziej, że jego aktywność przypada między innymi na hipokamp, korę mózgową oraz część podstawną kresomózgowia, gdzie dochodzi to tzw. procesów Higher thinking, oraz wpływa na procesy memoryzacji. Natomiast NGF to Nerve growh factor, które bierze udział w regeneracji, formowaniu oraz utrzymywaniu funkcji neuronów.

Działanie antyzapalne

Odpowiednia podaż jodu w diecie jest skorelowana ze zmniejszeniem poziomu IL-6 oraz poziomu CRP, czyli wskaźników stanu zapalnego. IL-6 – to naturalnie produkowana cytokina przez nasz organizm np. po ciężkim treningu, gdzie ma doprowadzić do zmniejszenia stanu zapalnego oraz regeneracji uszkodzonych włókien mięśniowych. Jak więc coś, co ma naturalnie działać antyzapalnie, może stać się nagle prozapalne? Wszystko zależy od tego, jak i gdzie powstaje. Jeżeli produkowane jest przez mięśnie – pełni funkcję antyzapalną, jednak kiedy wydzielana jest przez makrofagi, jej działanie jest już prozapalne. Jak zawsze, nasze ciało dąży do równowagi.

W przypadku superkompensacji jodu dochodzi do aktywacji  molekularnego mechanizmu DAMP, który włącza proces  autoimmunologiczny.

Il-6 będzie podwyższona w takich przypadkach jak otyłość, palenie papierosów, aktywność fizyczna (w nadmiarze), zła dieta (bogata w rafinowane cukry), brak snu, niedbałość o swój rytm dobowy, brak regeneracji – chyba dla każdego brzmi to znajomo? Jej nadmiar doprowadza do zaburzeń gospodarki cukrowej i uszkodzenia hepatocytów, zaburza mielinizację mózgu oraz zmniejsza powierzchnię hipokampu. Natomiast sam mechanizm, który wpływa na obniżenie poziomu IL-6, pozostaje nieznany.

Diagnostyka 

Jak zawsze, najważniejszym czynnikiem decydującym o samej suplementacji jodem będzie odpowiednia diagnostyka. Najczęściej jod jest badany we krwi, natomiast problem polega na tym, że 90% jodu jest usuwane z moczem. Dlatego też najlepszym badaniem ku temu, aby ocenić ilość jodu w naszym organizmie, jest 24-godzinny test, podczas którego spożywamy duże dawki jodu oraz prowadzimy zbiórkę moczu. Takie b...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy