Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

27 października 2022

NR 33 (Październik 2022)

Suplementacja probiotyczna na wczesnych etapach życia

0 29

Mikrobiota jelitowa stanowi złożoną społeczność mikroorganizmów, które, będąc w bliskiej interakcji zarówno ze środowiskiem wewnętrznym, jak i zewnętrznym, odgrywają ważną rolę w zachowaniu optymalnego zdrowia. Zmiany w składzie mikroflory jelitowej, określane mianem dysbiozy jelitowej, wpływając na aktywność mikroorganizmów, mogą prowadzić do rozwoju choroby. Probiotyki, zdefiniowane jako żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach mogą przynieść korzyści ludzkiemu zdrowiu, okazują się skuteczną strategią, która może pomóc w przywróceniu homeostazy jelit, a tym samym przyczynić się do leczenia i zapobiegania niektórym dolegliwościom, jak biegunka, infekcje, otyłość, zespół jelita drażliwego.

Mikrobiota jelitowa to złożona społeczność, która obejmuje ponad 1014 mikroorganizmów, w tym bakterie, a także wirusy, archeony i pierwotniaki. Nic więc dziwnego, że mikrobiota jelitowa jest często uważana za dodatkowy narząd, który pośredniczy w dynamicznych interakcjach pomiędzy wnętrzem ludzkiego organizmu a środowiskiem zewnętrznym. 

Mikrobiota jelitowa i zdrowie noworodka

Skład mikrobioty jelitowej może różnić się u poszczególnych osób w zależności od genetyki, sposobu urodzenia (poród naturalny vs cesarskie cięcie), sposobu odżywiania na wczesnych etapach życia (mleko matki vs pokarm dla niemowląt) i późniejszych nawyków żywieniowych (dieta roślinna vs dieta zachodnia), jak również może zostać zmodyfikowany w przypadku stosowania probiotyków lub antybiotyków oraz pojawienia się infekcji[1].

Co ciekawe, u osób dorosłych aż 80% mikrobioty jelitowej jest zdominowane przez trzy typy organizmów, a mianowicie Bacteroidetes, Firmicutes i promieniowce (dawniej Actinobacteria). Z kolei, skład mikrobioty jelitowej u noworodków znacznie różni się od mikrobioty dorosłego, a co więcej ulega dynamicznym zmianom. Przykładowo tuż po urodzeniu przewód pokarmowy noworodka zostaje natychmiastowo skolonizowany przez zestaw bakterii, takich jak Bifidobacterium, Lactobacillus, Clostridium i Bacteroides. Proporcja tych szczepów w jelicie niemowlaka zmienia się w czasie i w wieku 1–5 miesięcy w swoim składzie zawiera głównie Bifidobacteriales, Lactobacillales i Clostridiales. Wreszcie po osiągnięciu 1. r.ż. przez dziecko jego mikrobiota swoją kompozycją przypomina mikrobiotę jelitową osoby dorosłej[1, 2].

Warto dodać, że skład mikrobioty jelitowej u dziecka kształtuje się już na wczesnych etapach ciąży, a następnie zmienia się w zależności od nawyków żywieniowych matki, wystąpienia infekcji, wieku ciążowego (ang. gestational age), a także przyjmowanych leków lub antybiotyków, co z kolei może mieć istotny wpływ na skład mikrobioty niemowlęcia[3]. Okazuje się, że profilaktyczne leczenie antybiotykami w celu zapobiegania zakażeniom bakteryjnym w czasie ciąży może wpływać negatywnie na proces kształtowania się mikrobioty u noworodka, a co więcej może przyczynić się do przedwczesnego porodu4 oraz zwiększać liczebność Enterobacteriaceae[5]. Wzrost udziału Enterobacteriaceae w składzie mikrobioty wcześniaków wiązał się ze zwiększonym ryzykiem zapalenia jelit w porównaniu z ryzykiem stwierdzonym u dzieci urodzonych w planowanym czasie[6].

Warto dodać, że rodzaj porodu (poród naturalny vs cesarskie cięcie), podobnie jak sposób karmienia, może wpływać na liczebność i skład mikrobioty bakteryjnej u dzieci. Okazuje się, że kobiety, które decydują się na poród naturalny i/lub karmienie piersią, w znaczący sposób mogą przyczynić się do prawidłowego rozwoju i kształtowania mikrobioty u swoich dzieci. Ma to kluczowe znaczenie dla zdrowia dziecka w okresie niemowlęcym, jak również w późniejszych etapach życia, co jest związane z poziomem odporności i funkcjonalności układu odpornościowego[3]. Co ciekawe, skład mikrobioty jelitowej u niemowląt urodzonych w ramach porodu naturalnego jest zdominowany głównie przez szczepy Bifidobacterium i Streptococcus, podczas gdy dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają zauważalny spadek liczebności Bifidobacteria, przy jednoczesnym wzroście liczby Clostridium i Bacteroides[3]. Zmiana ta może mieć ogromne znaczenie dla zdrowia i ryzyka chorób we wczesnym dzieciństwie, a także w dorosłym życiu z uwagi na właściwości ochronne Bifidobacteria przed powszechnymi chorobami alergicznymi, jak atopowe zapalenie skóry czy astma[7, 8]. Uważa się również, że niemowlęta karmione piersią mają zauważalnie większą liczbę Bifidobacteria w porównaniu z niemowlętami karmionymi formułą w proszku, u których to stwierdza się większy udział Escherichia coli w mikrobiocie jelitowej[9].

Znaczenie suplementacji probiotycznej na wczesnych etapach życia 

Zmiany w składzie mikrobioty niemowląt, w szczególności na wczesnych etapach życia, mają kluczowe znaczenie dla zdrowia i mogą zapobiegać chorobom w późniejszych latach. Karmienie piersią jest jednym ze sposobów, które znacząco mogą wspierać formowanie się prawidłowej mikrobioty jelitowej, a tym samym wpływać korzystnie na zdrowie dziecka. Okazuje się, że karmienie piersią zmniejsza ryzyko infekcji, biegunki, cukrzycy typu 1 oraz zapalenia jelit tuż po urodzeniu, a także wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem pojawienia się chorób przewlekłych, zwłaszcza cukrzycy typu 2, nieswoistych zapaleń jelit i otyłości[10]. 

Probiotyki najczęściej określa się jako preparaty zawierające żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach mogą przynieść liczne korzyści zdrowotne[11]. Probiotyki można dostarczać do organizmu poprzez stosowanie suplementacji diety lub w ramach codziennego żywienia, spożywając produkty będące źródłem żywych kultur bakterii, jak na przykład żywność fermentowana (np. jogurt probiotyczny, kefir, ser, herbata kombucha, fermentowana żywność sojowa – miso, natto, tempeh, kapusta kiszona, kimchi, chleb na zakwasie)[12]. Suplementacja probiotykami wydaje się obiecującą strategią, która poprzez specyficzne działanie na układ pokarmowy reguluje przepuszczalność jelit, wzmacnia produkcję immunoglobuliny IgA w śluzówce oraz produkcję cytokin przeciwzapalnych[13] oraz może pomóc w zmniejszeniu podatności na choroby, zwłaszcza u wcześniaków.

Suplementacja probiotykami pomaga zmniejszyć ryzyko zapalenia jelit i sepsy u wcześniaków

Liczne badania wykazały związek pomiędzy podawaniem probiotyków na wczesnych etapach życia niemowlęcia a niższym ryzykiem zgonu, zapalenia jelit i późnej sepsy. Na przykład codzienna suplementacja wielogatunkowym probiotykiem, w którego składzie znalazły się szczepy probiotyczne Lactobacillus i Bifidobacterium (L. acidophilus, B. bifidum i B. longum infantis), wiązało się ze znacznie zmniejszonym ryzykiem zapalenia jelit i późnej sepsy u wcześniaków urodzonych przed 32. tygodniem ciąży lub pomiędzy 32.–36. tygodniem ciąży z masą urodzeniową poniżej 1500 g[14].

Co więcej, wyniki ostatnio przeprowadzonej metaanalizy oceniającej wpływ probiotyku Lactobacillus (w tym L. rhamnosus GG, L. acidophilus, L. casei, L. reuteri) na występowanie zapalenia jelit u wcześniaków wykazała istotne zmniejszenie częstości występowania zapalenia jelit i zgonu z tego powodu, jednak bez istotnej różnicy w częstości występowania sepsy u dzieci, które przyjmowały probiotyk Lactobacillus w porównaniu z tymi, które przyjmowały placebo[15].

Z kolei kompleksowe badanie, opierające się na metaanalizie sieciowej i skupiające się na określeniu najlepszej strategii dla zapobiegania zapaleniu jelit u wcześniaków, wykazało, że ​​probiotyki zawierające szczep Bifidobacterium (w tym B. longum, B. breve, B. bifidum, B. lactis) w są w stanie znacznie zmniejszyć częstotliwość występowania martwiczego zapalenia jelit niż probiotyki, w których w składzie znalazły się szczepy Lactobacilli, Bacillus lub Saccharomyces[16]. Ten doskonały efekt wynikający z suplementacji Bifidobacterium został wyjaśniony przez naukowców zdolnością szczepu do wspomagania odporności na potencjalnie niebezpieczne drobnoustroje i ogólną poprawą funkcji układu odpornościowego, zarówno w obrębie błony śluzowej, jak i w ujęciu ogólnoustrojowym[16].

Suplementacja probiotykami i profilaktyka kolki niemowlęcej

Probiotyki odgrywają istotną rolę w utrzymaniu zdrowia jelit i rozwoju funkcji żołądkowo-jelitowych na wczesnych etapach życia. Z tego powodu suplementacja probiotykami została zasugerowana jako potencjalna pomoc w leczeniu objawów kolki niemowlęcej, która dotyka około 20% dzieci przed 4. miesiącem życia i wiąże się z napadami drażliwości, rozdrażnienia lub płaczu[17].

Podawanie złożonego suplementu probiotycznego zawierającego w składzie szczepy Lactobacillus, w tym L. paracasei DSM 24733, L. plantarum DSM 24730, L. acidophilus DSM 24735 i L. delbrueckii subsp. bulgaricus DSM 24734; trzy szczepy Bifidobacterium (B. longum DSM 24736, B. breve DSM 24732 i B. infantis DSM 24737), a także szczep Streptococcus thermophilus DSM 24731, przyczyniło się do zmniejszenia częstotliwości występowania napadów płaczu w grupie niemowląt, u których wystąpiła kolka niemowlęca[2].

Podobne efekty zaobserwowano również po zastosowaniu probiotyków jako profilaktyki w pierwszych miesiącach życia w leczeniu kolki niemowląt karmionych piersią. Przykładowo suplementacja szczepem probiotycznym Lactobacillus reuteri DSM 17938 (dawka 10^8 CFU/dzień) przez okres od 21 do 28 dni okazała się nie tylko skutecznie skracać czas trwania epizodów płaczu w ciągu dnia[18], ale także pomogła obniżyć prawdopodobieństwo wystąpienia napadów kolki i innych problemów związanych z układem trawiennym, jak refluks żołądkowo-przełykowy i zaparcia, u niemowląt karmionych piersią[19].

Suplementacja probiotykami oraz profilaktyka astmy i zaburzeń ze strony układu oddechowego

Choroby alergiczne, takie jak astma, atopowe zapalenie skóry czy alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa i spojówek, stanowią główne dolegliwości zdrowotne występujące u małych dzieci, zwłaszcza w krajach zachodnich, przy czym częstość występowania tych zaburzeń waha się od 9,5% w przypadku astmy do 10–20% w przypadku alergicznego zapalenia skóry[20]. 

W ostatnim czasie pojawia się coraz więcej dowodów potwierdzających znaczenie suplementacji probiotycznej we wczesnym okresie życia w profilaktyce chorób o podłożu alergicznym. Okazuje się, że u niemowląt, które otrzymywały suplementację szczepami probiotycznymi zarówno Lactobacilli, jak i Bifidobacteria, zwłaszcza w ciągu pierwszych 24 miesięcy życia, istnieje znacznie niższe ryzyko wystąpienia wyprysków alergicznych w porównaniu z grupą kontrolną[21].

Podobnie suplementacja probiotyczna szczepem Lactobacillus rhamnosus HN001 począwszy od 35. tygodnia ciąży do 6. miesiąca po porodzie u kobiet, jak również u dziecka do momentu ukończenia przez nie 2. r.ż., wykazywała działanie ochronne przeciwko rozwojowi egzemy w wieku 2, 4, 6 i 11 lat[22].

Czy suplementacja postbiotykami okaże się alternatywą dla probiotyków?

Postbiotyki to nowa kategoria związków o działaniu probiotycznym, które mogą wpływać na mikrobiotę jelitową w korzystny sposób. Zalicza się do nich nieżywotne mikroorganizmy lub produkowane przez te mikroorganizmy bioaktywne substancje, przeważnie podczas procesu fermentacji, które obejmują krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, ba...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy