Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

9 maja 2018

NR 6 (Kwiecień 2018)

Witamina C w redukcji stresu oksydacyjnego

402

Obecnie, w dobie suplementów, próbujemy na skróty odzyskać lub utrzymać zdrowie. Poniższy artykuł, podkreślając znaczenie witaminy C dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka zwraca uwagę, w jakich jednostkach chorobowych wskazana jest jej suplementacja, a w których schorzeniach badania wykazały brak efektów, a nawet szkodliwość nadmiernej podaży syntetycznego kwasu askorbinowego. Ukazana została także różnorodność działania wolnych rodników tlenowych: od uszkadzającego nasz materiał genetyczny w postaci nici DNA do zwiększającego wydolność mięśni po wysiłku fizycznym.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Czy witamina C może  przeciwdziałać chorobom  układu sercowo-naczyniowego?
  • Jak witamina C hamuje  rozwój nowotworów?
  • Na czym polega ochronne działanie witaminy C w chorobach stawów i kości?

Witamina c a choroby serca i naczyń

Choroby serca i naczyń to obecnie wiodąca przyczyna śmierci w krajach rozwiniętych. Okazuje się, że im wyższe spożycie witaminy C i wyższy poziom witaminy C w surowicy krwi, tym niższe ryzyko udaru mózgu. Wzrost przyjęcia witaminy C o 100 mg/dzień (np. zjedzenie pół papryki czerwonej) zmniejsza ryzyko udaru mózgu o około 20%1. W przypadku udaru, w badaniach doświadczalnych u zwierząt wykazano znaczny spadek poziomu kwasu askorbinowego w mózgu, który może być podwyższony po dożylnym podaniu kwasu dehydroaskorbinowego – niestety, brak jest obecnie badań u ludzi2.

Do udarów mózgu niewątpliwie przyczynia się nadciśnienie tętnicze. I tu również zaznacza się ochronny wpływ witaminy C. Gdy przebadano aż 20 926 osób, wykazano, że im wyższe spożycie warzyw i owoców, tym wyższy poziom witaminy C we krwi i niższe ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego3. Niestety, przyjmowanie izolowanej witaminy C nie chroniło przed rozwojem nadciśnienia tętniczego4, natomiast u osób z nadciśnieniem tętniczym suplementacja witaminą C może obniżać wartości ciśnienia tętniczego5

Wysoki poziom kwasu askorbinowego w surowicy krwi obniża także ryzyko zachorowania na chorobę niedokrwienną serca – ryzyko zachorowania na tzw. „wieńcówkę” w grupie z najwyższym jego poziomem było aż o 33% niższe niż w grupie z najniższym poziomem. Pacjenci z wysokim poziomem witaminy C mieli również niższe ciśnienie tętnicze, lepszy profil lipidowy, mniej stanów zapalnych, byli szczuplejsi6. Choroba niedokrwienna serca prowadzi często do jego niewydolności, co manifestuje się obrzękami na nogach, dusznością, w skrajnych przypadkach przykuwa na długie lata do łóżka lub powoduje zgon. Gdy obserwowano pozornie zdrowych 9187 mężczyzn i 11 112 kobiet w wieku od 39 do 79 lat, to wraz ze wzrastającym poziomem witaminy C we krwi malało ryzyko niewydolności serca7. Niewydolność serca może także stać się przyczyną śmierci. Poziom kwasu askorbinowego we krwi były odwrotnie proporcjonalny do śmiertelności ze wszystkich przyczyn, oraz do śmiertelności z powodu chorób sercowo-naczyniowych i choroby niedokrwiennej serca. Ryzyko zgonu w grupie z najwyższym stężeniem witaminy C było o połowę niższe niż ryzyko zgonu w grupie z najniższym jej poziomem. A tak niewiele potrzeba, aby to ryzyko zminimalizować – wzrost poziomu kwasu askorbinowego we krwi o 20 µmol/L, co stanowi ekwiwalent spożycia 50 g warzyw i owoców, był związany ze spadkiem o 20% śmiertelności ze wszystkich przyczyn! I to niezależnie od wieku, wartości ciśnienia tętniczego, poziomu cholesterolu, palenia tytoniu, cukrzycy i spożycia suplementów8. Obecnie nie ma dowodów na to, że sama suplementacja witaminą C zmniejsza ryzyko chorób serca i naczyń u osób zdrowych oraz u osób z podwyższonym ich ryzykiem9, choć wykazano, że wysokie dawki witaminy C 1250 mg/dzień przez 8 tygodni działają przeciwmiażdżycowo10. Wiadomo za to z całą pewnością, że duże spożycie owoców i warzyw jest powiązane ze spadkiem ryzyka rozwoju chorób przewlekłych, w tym chorób układu sercowo-naczyniowego11.

Wysoki poziom witaminy C w surowicy krwi, duże spożycie  warzyw i owoców  zapobiegają rozwojowi cukrzycy. Poziomy witaminy C są znacznie niższe u pacjentów chorujących zarówno na cukrzycę typu I (insulinozależną), jak i typu II (insulinoniezależną)

Zapewne może dziwić, że suplementacja witaminy C nie przynosi pożądanych rezultatów. Cóż, do prawidłowego funkcjonowania naszego skomplikowanego organizmu potrzebujemy około 50 składników odżywczych: witamin, makro- i mikroelementów, aminokwasów egzogennych itd. Witamina C jest tylko jednym z nich. Można także tutaj wspomnieć o innym aspekcie naturalnego pożywienia: 100 g świeżego miąższu jabłka ma działanie antyoksydacyjne równe 1500 mg witaminy C, natomiast zawartość witaminy C w 100 g miąższu jabłka wynosi zaledwie... 9 mg. Za pozostałe właściwości antyoksydacyjne odpowiadają związki chemiczne mniej znane, ale również przynoszące wymierne korzyści naszemu organizmowi: kwercetyna, rutyna, katechina, epikatechina, procyjanidyna, kwas kumarowy, kwas chlorogenowy, florydzyna i wiele innych. Gdy zbadano wpływ kwercetyny, rutyny i witaminy C na poddane wpływowi wolnych rodników tlenowych czerwone ciałka krwi, zauważono, że każda z nich wykazywała w tej sytuacji odmienne działanie: rutyna chroniła przed spadkiem w nich poziomu naturalnego antyoksydantu – glutationu, witamina C zmniejszała powstawanie nieprzenoszącej tlenu methemoglobiny, kwercetyna zapobiegała powstawaniu patologicznych wtrętów tzw. ciałek Heinza12. Stąd wniosek, że substancje te współdziałają ze sobą, chroniąc elementy organizmu człowieka przed szkodliwym wpływem ROS. Obecnie uważa się, że zarówno choroby serca oraz naczyń (manifestujące się udarami, zawałami, tętniakami aorty itp.),
jak i nowotwory są rezultatem działania stresu oksydacyjnego, który prowadzi do uszkodzenia biomolekuł, takich jak DNA, tłuszcze i białka. Obliczono, że nić DNA każdej komórki organizmu człowieka jest poddana działaniu aż 10 000 ataków ROS dziennie13.

Witamina C a choroba nowotworowa 

Wiadomo, że wolne rodniki tlenowe są w stanie uszkodzić nasz kod genetyczny – nić DNA, przyczyniając się do rozwoju nowotworów, witamina C natomiast eliminuje ROS. Kwas askorbinowy hamuje także wytwarzanie w żołądku kancerogennych związków N-nitrozowych. Osoby z najwyższym jej poziomem we krwi o 50% rzadziej chorują na raka żołądka niż osoby z najniższym poziomem. Zależność ta szczególnie dotyczy osób spożywających dużo czerwonego i przetworzonego mięsa (wędlin) – czynników, które mogą powodować wzrost endogennego N-nitrozo komponentu14. Witamina C chroni również przed innymi nowotworami: rakiem trzustki15, a dzienne jej spożycie w ilości 150 mg z pokarmem obniża ryzyko zachorowania na raka prostaty16. Warto zauważyć, że ekstrakt z całego jabłka hamuje wzrost komórek nowotworowych jelita grubego i wątroby w sposób zależny od dawki17. U pacjentek z diagnozą raka piersi przyjmowanie witaminy C z pokarmem zmniejsza śmiertelność ogólną i ryzyko zgonu z powodu raka piersi18. Natomiast po 13-letniej obserwacji 57 403 kobiet w okresie postmenopauzalnym odnotowano wzrost ryzyka raka piersi u kobiet spożywających dużo witaminy C z pokarmem i dodatkowo suplementujących witaminę C19. W stadium terminalnym choroby nowotworowej poprawa jakości życia pacjentów jest tak samo ważna jak leczenie.

Witamina C odgrywa  ważną rolę w tworzeniu  komórek kościotwórczych (komórek mezenchymalnych, chondroblastów i innych),  wspomagając powstawanie zrostu kostnegopo złamaniach  kości i przyspieszając powrót  do zdrowia po operacjach kości

Podaż witaminy C dożylnie, a następnie doustnie poprawia ich jakość życia w aspektach fizycznym, emocjonalnym, funkcji poznawczych, zmniejsza uczucie zmęczenia, nudności i wymioty, dolegliwości bólowe oraz poprawia apetyt20. Istnieją doniesienia o cytotoksycznym działaniu wysokich stężeń witaminy C we krwi, uzyskiwanych tylko drogą podaży dożylnej, wobec komórek nowotworowych np. raka prostaty lub trzustki21, 22. Warto zwrócić uwagę, że niedobór witaminy C dotyka ponad połowę pacjentów z chorobą nowotworową. 

Witamina C a cukrzyca 

Cukrzyca to powszechnie występująca choroba prowadząca do wielu poważnych powikłań w postaci niewydolności nerek, ślepoty, zawałów, udarów oraz kalectwa z powodu amputowanych kończyn. Wysoki poziom witaminy C w surowicy krwi, duże spożycie warzyw i owoców zapobiegają rozwojowi cukrzycy23. Poziomy witaminy C są znacznie niższe u pacjentów chorujących zarówno na cukrzycę typu I (insulinozależną), jak i typu II (insulinoniezależną)24, 25. Niski poziom askorbinianu we krwi u cukrzyków jest związany z cukrzycą, a nie z małym spożyciem witaminy C26. Istnieje kilka przyczyn tego zjawiska; wykazano, że hiperglikemia powoduje nadprodukcję wolnych rodników tlenowych, co w konsekwencji zwiększa peroksydację lipidów i białek27. Drugim powodem niskiego stężenia witaminy C u cukrzyków jest fakt, że kanały, dzięki którym witamina C w postaci kwasu dehydroaskorbinowego (DHA) dostaje się do komórek, służą także transportowi glukozy. Zos...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy