Dołącz do czytelników
Brak wyników

Adaptogeny roślinne w redukcji stresu

Artykuły z czasopisma | 21 lutego 2019 | NR 11
150

Stres od zarania dziejów jest nieodłącznym elementem życia człowieka. Ten pierwotny mechanizm obronny pozwalał przez wieki przetrwać nam w sytuacji walki lub zagrożenia. Dziś chwilowe bodźce stresowe nadal mogą wywierać pozytywne efekty na nasze życie, jednak przedłużający się stan pobudzenia układu nerwowego niesie za sobą określone konsekwencje zdrowotne.

Przewlekłe napięcie nerwowe jest ważnym czynnikiem etiologicznym wielu schorzeń. Choć odporność na nagle zmieniające się warunki środowiskowe jest kwestią indywidualną, to stale utrzymujące się poczucie zagrożenia wymaga podjęcia określonych środków zaradczych. Wiele osób może wprowadzić nowe nawyki zmieniające tryb życia, skorzystać z opieki psychologa czy spróbować metod relaksacyjnych. Spora część wymaga jednak wdrożenia odpowiedniej farmakoterapii. Zjawisko polipragmazji („wielolekowości”), a także wiele innych czynników, takich jak wiek, płeć, stan chorego oraz choroby współistniejące, sprawiają, że adaptogeny wydają się ciekawą alternatywą dla silnych leków syntetycznych. Zanim więc skorzystamy z leków syntetycznych, warto przyjrzeć się roślinnym surowcom o działaniu adaptogennym. Wiele rzetelnych badań klinicznych potwierdza ich skuteczność w zwalczaniu stresu, trudności z zasypianiem, przewlekłego napięcia, spadku nastroju przy jednoczesnym szerokim marginesie bezpieczeństwa i znikomych działaniach niepożądanych.

Definicje adaptogenu

Pojęcie adaptogenu do medycyny wprowadził po raz pierwszy rosyjski uczony – Mikołaj Lazarev, określając tym terminem związki, które mają zdolność uodparniania organizmu na szkodliwe działanie czynników zewnętrznych. Współczesną definicję środków adaptogennych zawdzięczamy jednak parze współpracowników – Breckhamowi i Dardymowi. Zgodnie z ich definicją, adaptogen jest substancją pochodzenia naturalnego, działającą niespecyficznie, która – będąc nieszkodliwą dla organizmu – działa normalizująco, minimalnie wpływając na funkcje psychiczne. Pojęcie aktywności adaptogennej jest bardzo pojemne – obejmuje bowiem działanie przeciwutleniające, immunostymulujące, tonizujące, uspokajające, psychostymulujące, a nawet anaboliczne. Cechą charakterystyczną jest brak zależności między strukturą chemiczną a mechanizmem działania, a co za tym idzie – niespecyficzność wobec bodźca stresowego1.

Korzeń żeń-szenia

Rozważania nad adaptogenami nie sposób rozpocząć od innego surowca niż ich najbardziej znany przedstawiciel – Panax ginseng, czyli korzeń żeń-szenia. Ta cieniolubna roślina ze znanym kształtem korzenia porasta górzyste tereny Azji i północnych Chin. Jej nazwa w bezpośrednim tłumaczeniu oznacza „esencję życia”. W lecznictwie dalekowschodnim żeń-szeń jest stosowany od kilku tysięcy lat, a współczesne badania zachodniej medycyny potwierdzają jego prozdrowotną aktywność. Związki czynne wyciągu z korzenia żeń-szenia to głównie saponozydy triterpenowe (ginsenozydy) typu dammaranu i oleananu oraz inne związki, takie jak polisacharydy, głównie glukany, wśród których występują skrobia (8–32%), peptydoglukany (panaksany A-E o udokumentowanej aktywności immunomodulacyjnej) i oligosacharydy. W korzeniu występuje również olejek eteryczny (0,05%), poliacetyleny (panaksynol), seskwiterpenowe alkohole (ginsenol i inne), sterole, lipidy, witaminy i związki mineralne. Panax ginseng lub pozyskane z niego wyciągi stosowane są w stanach wyczerpania fizycznego i psychicznego, w rekonwalescencji oraz w geriatrii. Najnowsze doniesienia wskazują, że zawarte w żeń-szeniu związki czynne mają zdolność regulowania wydzielania hormonów, które oś podwzgórze – przysadka – nadnercza produkuje w obliczu bodźca stresowego. Wielu naukowców jest zdania, że już niebawem surowiec ten będzie również stosowany w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych – choroby Parkinsona czy Alzheimera. Już teraz większe dawki żeń-szenia wykorzystywane są w geriatrii i medycynie paliatywnej w leczeniu wyczerpania towarzyszącego chorobie nowotworowej. Co więcej, kilka badań wskazuje, że ginsenozydy oraz ich metabolity mogą być przydatne w leczeniu chorób nowotworowych dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym i zdolności hamowania procesu unaczyniania nowotworu2.

Eleuterokok kolczysty

Żeń-szeniem, ale syberyjskim, nazywa się potocznie innego przedstawiciela surowców adaptogennych – eleuterokoka kolczastego (Eleuterococcus senticosus). Ten wysoki krzew jest powszechnie znanym w medycynie chińskiej gatunkiem rośliny z rodziny araliowatych (Araliaceae), który naturalnie występuje we wschodniej Azji i północnej Rosji. Eleuterokok kolczysty jest uprawiany na szeroką skalę w Chinach i Rosji. Surowcem wykorzystywanym w lecznictwie jest korzeń, który bogaty jest w liczną grupę eleuterozydów. Związki te wykazują bardzo szeroką aktywność w obrębie różnych układów i narządów. W układzie nerwowym dzięki podobieństwu strukturalnemu do noradrenaliny (NO) mają zdolność blokowania transferazy katecholowej – dzięki czemu NO dłużej pozostaje w synapsach. W układzie immunologicznym żeń-szeń syberyjski nasila aktywność komórek żernych oraz stymuluje różnicowanie i proliferację limfocytów T. Eleuterococcus senticosus działa również ochronnie na wątrobę, w szczególności obciążoną wysokim spożyciem alkoholu. Przyspiesza jego metabolizm, wpływając na aktywność dehydrogenazy alkoholowej. Eleuterokok zwiększa również stężenie glutationu, który jest odpowiedzialny w organizmie za wiązanie i unieczynnianie związków toksycznych. Badacze zaobserwowali również pozytywny wpływ eleuterokoka na układ krwionośny. Obniża bowiem poziom cholesterolu, w szczególności jego szkodliwej frakcji – LDL, wzmaga diurezę i rozszerza naczynia, obniżając w ten sposób podwyższone ciśnienie krwi. W badaniach wykazano, że żeń-szeń syberyjski może poprawiać wydolność podczas aktywności fizycznej. Posiada bowiem właściwości ergogeniczne i znosi zmęczenie. Jego w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy