Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych , Otwarty dostęp

9 grudnia 2020

NR 22 (Grudzień 2020)

Akupunktura w kręczu karku i bólu szyi

267

Dolegliwości bólowe szyi i karku są bardzo powszechne i mają tendencję do przechodzenia w stany chroniczne. Szacuje się, że są to jedne z trzech najczęściej zgłaszanych problemów układu mięśniowo-szkieletowego, które zwykle występują u kobiet. Z danych literatury fachowej wynika, że dolegliwości odcinka szyjnego stanowią 10% wszystkich dolegliwości kręgosłupa oraz że ponad 70% całej populacji cierpi na bóle szyi i karku w pewnym momencie swojego życia. Głównymi objawami są tępy ból, sztywność i dyskomfort w okolicy mięśnia czworobocznego grzbietu oraz mięśni otaczających łopatkę. Przewlekły stan zwiększonego napięcia mięśni szyi oraz karku powoduje uporczywy ból tej okolicy. Ból stanowi sygnał ostrzegawczy o tym, że jakaś struktura ulega lub uległa uszkodzeniu.

Dolegliwości bólowe karku mogą być przyczyną wielu innych objawów, np. bólów i zawrotów głowy, omdleń, dolegliwości w rejonie barku i ramienia. Nadmierne napięcie mięśni w okolicy karku prowadzi do ograniczenia ruchomości głowy. Większość dolegliwości powstała w tym obszarze wiąże się z nieprawidłową postawą lub powtarzającymi się mikrourazami tkanek. 

POLECAMY

Kręcz szyi

Oprócz typowych dolegliwości bólowych odcinka szyjnego kręgosłupa bardzo częstym schorzeniem tego rejonu jest kręcz szyi (karku), który może być wrodzony lub nabyty. Podstawowym objawem kręczu jest nadmierne napięcie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego po jednej stronie ciała. Prowadzi to do bolesnego przechylenia głowy na bok oraz jej skręcenia w stronę przeciwną, ze wzrokiem skierowanym lekko w górę. Konsekwencją tego schorzenia jest rozciągnięcie i wzmożenie napięcia mięśnia po jednej stronie szyi oraz przykurczenie i osłabienie tego samego mięśnia pod stronie przeciwnej. Poza dolegliwościami bólowymi pojawia się sztywność mięśni wraz z ograniczeniem zakresu ruchu, a także bóle głowy. Najczęstszymi przyczynami kręczu nabytego są problemy z ukrwieniem szyi, uszkodzenie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, zła pozycja spania, np. przez zbyt dużą ilość poduszek pod głową, nieprawidłowa postawa ciała.

Metody leczenia

Do najczęstszych metod leczenia należą terapie farmakologiczne, metody fizjoterapeutyczne oraz zabiegi chirurgiczne. Jednak coraz większą popularnością zaczyna cieszyć się akupunktura. Metoda ta jest jednym z narzędzi stosowanych w tzw. tradycyjnej medycynie chińskiej (TCM) i może być stosowana jako terapia podstawowa lub uzupełniająca.

Ryc. 1. Zabieg akupunktury na dolegliwości odcinka szyjnego 
Źródło: Zdjęcie autorstwa Magdaleny Grzonkowskiej


Problemy w odcinku szyjnym kręgosłupa są często wynikiem nadmiernego napięcia poszczególnych grup mięśniowych, które przy dłuższym występowaniu uciskają naczynia krwionośne oraz nerwy. Częstą przyczyną narastającego napięcia mięśni jest nieprawidłowa postawa ciała, proces starzenia się, osłabienie mięśni szkieletowych, przewlekły stres, nadmierne emocje, brak aktywności fizycznej czy przebyte urazy. Konsekwencją takich zmian anatomicznych jest również zablokowanie swobodnego przepływu qi, krwi oraz limfy, czyli powstanie tzw. zastoju. Taka stagnacja doprowadza do braku odpowiedniej cyrkulacji, powodując powstawanie stanów zapalnych, sztywności mięśni, dolegliwości bólowych oraz ograniczenia zakresu ruchu. 

Tradycyjna Medycyna Chińska a bóle szyi

Podejście TCM jest holistyczne, zatem wszelkie dolegliwości w odcinku szyjnym będą traktowane jako symptomy zaburzenia funkcjonowania organizmu człowieka jako całości. Z punktu widzenia medycyny chińskiej nie można oddzielić szyi od reszty ciała, ponieważ wszystkie nasze części współpracują ze sobą, tworząc jeden żywy organizm. Wszystko jest ze sobą połączone i na siebie oddziałuje. Metoda akupunktury polega na nakłuciach punktów akupunkturowych za pomocą sterylnych, jednorazowych igieł, co stymuluje ruch substancji – krwi, qi, limfy. Sygnał wytworzony przez wprowadzoną igłę umożliwia przywrócenie równowagi przez dotarcie do źródła problemu, a organizm rozpoczyna proces samoleczenia. 
 

 Ryc. 2. Akupunktura lokalna z aplikacją igieł  w punktach akupunkturowych
Źródło: Zdjęcie autorstwa Magdaleny Grzonkowskiej


W medycynie chińskiej szyja stanowi połączenie między Niebem (głowa) a Ziemią (tułów). W tej części ciała dochodzi do skrzyżowania zarówno struktur anatomicznych (włókna nerwowe), jak i energetycznych. Oznacza to, że na poziomie odcinka szyjnego kręgosłupa krzyżują się drogi nerwowe, przechodząc na drugą stronę ciała. W ten sposób prawa półkula mózgowia wpływa na lewą stronę, a lewa półkula na prawą. Na poziomie meridianów skrzyżuje się przebieg kanałów Yang Ming Ręki i Stopy (Jelito Grube i Żołądek) oraz Shao Yang Stopy (Pęcherzyk Żółciowy). Szyja jest również rejonem, w którym występuje większość punktów akupunkturowych pełniących funkcję tzw. Okien Nieba. Te punkty regulują kierunek ruchu Qi z i do głowy oraz wpływają na interakcję ze światem. 

Znaczenie Meridianów w terapii 

Punkty akupunktury wykorzystywane do terapii zlokalizowane są na przebiegu meridianów. W ciele człowieka wyróżniamy m.in. meridiany główne, mięśniowo-ścięgniste, łączące, dywergentne i nadzwyczajne. W leczeniu dolegliwości fizycznych należy zwrócić uwagę przede wszystkim na punkty meridianów głównych, mięśniowo-ścięgnistych oraz nadzwyczajnych. Meridiany główne stanowią osie ciała, które przekazują qi oraz krew. Wszystkie zjawiska zarówno te zachodzące na zewnątrz organizmu, jak i w jego wnętrzu wpływają na funkcjonowanie tych kanałów, przez co ich oddziaływanie odbija się na  fizjologii człowieka. Ruch energii przez te kanały jest ściśle związany z cyklami, np. cyklem dobowym. Z kolei meridiany mięśniowo-ścięgniste odpowiadają za to, co jest powiązane z powierzchnią ciała, energetycznie mają związek z energią obronną tzw. Wei Qi i ochroną powierzchni. Z anatomicznego punktu widzenia posiadają natomiast powiązanie z określonymi mięśniami, powięziami oraz wyglądem fizycznym. Meridiany nadzwyczajne 
przekazują zaś energię konstytucjonalną, definiują genetyczną budowę i przeznaczenie. 
Przez szyję przebiegają następujące meridiany główne (przebieg gałęzi powierzchownych, na których zlokalizowane są punkty akupunktury): Pęcherza Moczowego (tył), Pęcherzyka Żółciowego (część tylno-boczna), Żołądka (przód), Jelita Cienkiego (część tylno-boczna), Potrójnego Ogrzewacza (tył), Jelita Grubego (część przednio-boczna).
Kanały mięśniowo-ścięgniste mają powiązania z mięśniami szyi i karku. Należą do nich mięśnie:

  • czworoboczny grzbietu, mostkowo-obojczykowo-sutkowy (część nadobojczykowa), półkolcowy głowy, płatowaty głowy i szyi, kolcowy głowy i szyi, najdłuższy głowy i szyi – kanał mięśniowo-ścięgnisty Pęcherza Moczowego,
  • mostkowo-obojczykowo-sutkowy (część nadobojczykowa),  pochyły przedni – kanał mięśniowo-ścięgnisty Pęcherzyka Żółciowego,
  • mostkowo-obojczykowo-sutkowy (część podobojczykowa),  mostkowo-gnykowy,  żuchwowo-gnykowy,  mostkowo-tarczowy – kanał mięśniowo-ścięgnisty Żołądka,
  • mostkowo-obojczykowo-sutkowy,  równoległoboczny większy,  podgrzebieniowy,  podłopatkowy,  dźwigacz łopatki – kanał mięśniowo-ścięgnisty Jelita Cienkiego,
  • mostkowo-obojczykowo-sutkowy,  czworoboczny grzbietu,  pochyły tylny,  nadgrzebieniowy – kanał mięśniowo-ścięgnisty Potrójnego Ogrzewacza,
  • mostkowo-obojczykowo-sutkowy (część nadobojczykowa),  pochyły środkowy, równoległoboczny większy i mniejszy,  łopatkowo-gnykowy,  podłopatkowy – kanał mięśniowo-ścięgnisty Jelita Grubego,
  • skośny głowy górny i dolny, prosty głowy tylny mniejszy i większy,  półkolcowy szyi, międzypoprzeczne, długi głowy i szyi – kanał mięśniowo-ścięgnisty Nerek.

Przez sam kręgosłup przebiega jeden z meridianów nadzwyczajnych – kanał Du Mai, który może być wykorzystywany do leczenia problemów związanych ze zmianami w częściach kostnych odcinka szyjnego odcinka kręgosłupa. Z kolei kanał Ren Mai biegnie w linii pośrodkowej przedniej ciała z przodu szyi. 

Mechanizm działania akupunktury 

Akupunktura wpływa na zwiększenie przepływu krwi, co umożliwia zmniejszenie stanu zapalnego, rozluźnienie nadmiernie napiętych mięśni oraz regenerację. Z naukowego punktu widzenia sugeruje się, że nakłucia punktów akupunktury powodują uwalnianie beta-endorfin, które działają zarówno jako neuroprzekaźnik zaangażowany w ośrodkowe zstępujące szlaki hamujące ból, jak też jako hormon uwalniany do krwiobiegu. Ponadto zwiększa się również centralne uwalnianie dynorfin i poziom ekspresji antagonisty opioidowego oktapeptydu cholecystokininy (CCK-8), które mogą odgrywać rolę w centralnych mechanizmach znieczulenia wywołanego akupunkturą. Związki te należą do grupy opioidów endogennych i wykazują powinowactwo do receptorów opioidowych rozmieszczonych w różnych strukturach naszego ciała, tj. w mózgu, rdzeniu kręgowym i na komórkach tkanek obwodowych. Opioidy endogenne, tak jak leki opioidowe, wykazują działanie przeciwbólowe. Ponadto nasze naturalne opioidy mogą powodować poprawę nastroju czy uspokojenie. Endorfiny wpływają również na układ immunologiczny, pokarmowy – zmniejszając motorykę jelit, mają hamujący wpływ na układ oddechowy oraz duże znaczenie dla funkcjonowania układu endokrynnego – zwiększając stężenia hormonu wzrostu i prolaktyny. W przeciwbólowym działaniu akupunktury bierze udział również serotonina, wpływając na przekazywanie sygnałów bólowych na poziomie ośrodkowym i obwodowym układu nerwowego. Oddziaływanie na poziom ośrodkowy polega na wzroście zewnątrzkomórkowego stężenia ATP, co w dalszym etapie spowoduje reakcje przeciwbólowe na poziomie rdzenia i mózgowia. Z kolei wpływ obwodowy tłumaczy się tym, że podobnie jak estrogeny, serotonina pośrednio uczestniczy w przeciwbólowym działaniu akupunktury przez uwrażliwienie obwodowych zakończeń nerwowych i tym samym aktywację endogennej kontroli bólu. 

Skuteczność akupunktury w bólach szyi

Patrząc na efekty akupunktury z perspektywy mechanicznej manipulacji tkankami, można stwierdzić, że nakłucia igłami wpływają na strukturę i ułożenie tkanki łącznej oraz powięzi. Irnich i wsp. sugerują, że po akupunkturze następuje rozluźnienie mięśni, co przekłada się na zwiększenie zakresu ruchomości.  
Chen i wsp. w swoim badaniu wykazali skuteczność akupunktury w łagodzeniu spondylozy szyjnej, bolesnej choroby spowodowanej zwyrodnieniem krążka międzykręgowego. Zeng i wsp. dowiedli, że akupunktura łagodzi spondylozę szyjną i radikulopatię. Z ich danych wynika, że akupunktura jest skuteczniejsza niż stosowanie NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych). Z kolei Zhou i wsp. udowodnili skuteczność akupunktury w łagodzeniu bólu kręgosłupa szyjnego po zabiegach chirurgicznych. 
Liczba zabiegów uzależniona jest od czasu trwania dolegliwości – im świeższy problem, tym krótsza terapia. W literaturze fachowej często występuje określenie tzw. serii zabiegów, co najczęściej sprowadza się do 10 zabiegów. Jednakże liczba zabiegów czy nawet serii powinna zostać dobrana indywidualnie do każdego pacjenta, z uwzględnieniem czasu trwania schorzenia, chorób towarzyszących, wieku pacjenta, stosowanych leków, trybu życia czy terapii pomocniczych. 
 

 Ryc. 3. Przykładowe nakłucie punktów akupunkturowych na dolegliwości bólowe karku
Źródło: Zdjęcie autorstwa Magdaleny Grzonkowskiej


Bardzo często podczas zabiegów akupunktury pacjenci zgłaszają ustępowanie innych dolegliwości poza tym problemem, z którym zgłosili się na terapię. Tłumaczy to, jak wszystkie funkcje i struktury naszego organizmu są ze sobą powiązane i wzajemnie na siebie oddziałują. Przy pierwszych oznakach problemów z szyją większość zaburzeń zwykle obejmuje jeden meridian, jednak z biegiem czasu dochodzi do pogłębienia patologicznych wzorców, co w konsekwencji może doprowadzić do zajęcia większego obszaru i większej liczby meridianów. Liczba igieł podczas jednego zabiegu również uzależniona jest od wielu czynników. Z jednej strony osobom młodszym można podczas jednego zabiegu wbić więcej igieł niż w przypadku osób starszych. Związane jest to z ogólną lepszą kondycją zdrowotną organizmu oraz sprawniejszym funkcjonowaniem układów. Z drugiej jednak strony – zbyt duża liczba igieł wprowadza niepotrzebny bałagan i dezinformację, a takie przebodźcowanie może w konsekwencji opóźnić procesy naprawcze. 

Tab. 1. Lokalne punkty akupunktury na dolegliwości odcinka szyjnego

Źródło: Na podstawie Acupuncture for neck disorders. Cochrane Database of Systematic Reviews

Strategia postępowania i wymierne
Jej terapeutyczne efekty 

Efekty terapii w dużej mierze uzależnione są od obranej strategii postępowania. W akupunkturze istnieje wiele metod i technik, które umożliwiają podejście do danego problemu z różnej perspektywy. Zabiegi mogą być wykonywane lokalnie z zastosowaniem punktów akupunkturowych zlokalizow...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy