Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

30 grudnia 2017

NR 2 (Sierpień 2017)

Colostrum bydlęce w profilaktyce i leczeniu zakażeń oraz zaburzeń immunologicznych

0 39

Dla wzmocnienia odporności od wielu już wieków ludzie z powodzeniem stosowali – i nadal stosują – różne środki naturalne, zawierające całą gamę składników regulujących działanie komórek immunologicznych. Można tu wspomnieć choćby o naparach czy wyciągach roślinnych (np. z jeżówki purpurowej, malin, jarzębiny, prawoślazu, bzu czarnego, pokrzywy) oraz różnych produktach pszczelarskich (miód, mleczko pszczele, pyłek kwiatowy, propolis). Od wieków jest też stosowane colostrum, czyli siara lub młodziwo.
 

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie działanie wykazuje stosowanie colostrum u noworodka?
  • Jakie zastosowanie kliniczne ma colostrum w zakażeniach?
  • Co jest wskazaniem do stosowania colostrum?


Układ odpornościowy stoi na straży integralności organizmu. Jest to najbardziej złożony układ wewnętrzny naszego ustroju. Kontroluje i w razie potrzeby eliminuje zagrażające czynniki zewnętrzne (np. mikroorganizmy chorobotwórcze i ich toksyny) oraz wewnętrzne (np. komórki zmienione nowotworowo i uszkodzone tkanki). Należy pamiętać, że system immunologiczny ściśle współdziała z układami: endokrynnym i nerwowym – razem warunkują homeostazę (czyli równowagę wewnętrzną) ustroju1, 2. Prawidłowe działanie tych układów zależy od wielu czynników środowiskowych: właściwej diety, odpowiedniej aktywności fizycznej oraz ilości snu i wypoczynku, stresu fizycznego i psychicznego, a także narażenia na toksyczne działanie substancji obcych (ksenobiotyków). Wszystkie te elementy składają się na tzw. higieniczny/zdrowy tryb życia. Niestety, współcześnie wiele osób jest narażonych na działanie różnych czynników, które rozregulowują pracę układu odpornościowego, prowadząc do rozwoju zakażeń, chorób alergicznych i autoimmunizacyjnych (z autoagresji) oraz nowotworów. W ubogich krajach rozwijających się największym problemem jest chroniczne niedożywienie, które osłabia odporność i prowadzi do groźnych, śmiertelnych zakażeń milionów ludzi rocznie. W niedostatku kalorii i białka osłabieniu ulega głównie odpowiedź typu komórkowego, spada zdolność komórek do fagocytozy, wytwarzania cytokin i wydzielniczych IgA oraz aktywność układu dopełniacza. Natomiast w diecie mieszkańców bogatych krajów rozwiniętych przy nadmiarze kalorii często stwierdza się niedobory składników mineralnych (cynku, żelaza, witamin A, E i B, kwasu foliowego), które z kolei prowadzą głównie do zaburzeń działania limfocytów T1.

Co szkodzi układowi immunologicznemu?

Bardzo szkodliwie na układ immunologiczny działają ksenobiotyki, czyli obce związki chemiczne, dostające się do ustroju różnymi drogami. Najgroźniejsze są węglowodory aromatyczne (np. benzen, benzopiren, toluen, dioksyny) oraz metale ciężkie (ołów, arsen, rtęć, kadm, nikiel). Są one powszechnie obecne w naszym codziennym życiu jako składniki zanieczyszczeń środowiskowych i przemysłowych (wchodzą w skład środków ochrony roślin, farb i rozpuszczalników, spalin samochodowych, smogu i dymu papierosowego)3. Stwierdzono m.in. istotny związek między narażeniem na toksyczne produkty spalania tytoniu a zmienioną równowagą immunologiczną, głównie w płucach (rozwój hiperaktywności i przewlekłego stanu zapalnego)4. Globalnie ponad 70% dzieci jest narażonych na bierne palenie, co zaburza rozwój płuc i prowadzi do poważnych schorzeń układu oddechowego, także w życiu dorosłym5. Na niedostatek odporności cierpią też osoby zażywające narkotyki oraz alkoholicy1.

Osobna grupa niedoborów odporności wiąże się z pewnymi stanami fizjologicznymi: ciążą czy wiekiem (noworodki, szczególnie wcześniaki, osoby w wieku podeszłym) oraz patologicznymi: przewlekłymi zakażeniami (np. wirusem HIV, bakteriami gruźlicy czy zarodźcem malarii), antybiotykoterapią, rozwojem chorób nowotworowych (także w czasie chemio- i radioterapii), stanami po urazach (np. wypadkach, oparzeniach, zabiegach chirurgicznych), występowaniem chorób z autoagresji (np. reumatoidalnego zapalenia stawów czy cukrzycy), stanami przewlekłego wyczerpania oraz stresu fizycznego i psychicznego1.

Colostrum powstaje w gruczole sutkowym wszystkich ssaków pod koniec ciąży oraz w ciągu pierwszych kilku dni (do 72 h) po porodzie.

Należy pamiętać, że zaburzenia w pracy układu odpornościowego (chroniczny stan zapalny) stwierdza się także u osób otyłych, z towarzyszącymi zaburzeniami gospodarki węglowodanowo-lipidowej oraz nadciśnieniem tętniczym (tzw. zespół metaboliczny, który dotyka prawie 25% Polaków obu płci, a częstość jego występowania wzrasta wraz z wiekiem)6.

Colostrum jako naturalny immunoregulator

Colostrum to powszechnie znany i ceniony w tradycyjnej medycynie ludowej, m.in. w Azji, specyfik. W Indiach do dziś mleczarze dostarczają do domów nie tylko mleko czy sery, ale też siarę bydlęcą1. Colostrum powstaje w gruczole sutkowym wszystkich ssaków pod koniec ciąży oraz w ciągu pierwszych kilku dni (do 72 h) po porodzie. Jest gęstsze i bardziej żółte, ma też nieco niższy odczyn
(pH 6,4) niż wytwarzane później mleko. Siara zawiera także większe ilości i wyższe stężenia aktywnych substancji, głównie białek. Łącznie w colostrum znajdziemy ponad 250 aktywnych składników. Taki skład pierwszego pokarmu oseska ukształtował się w ciągu milionów lat ewolucji i jest bez wątpienia optymalny. Kiedy ssaczy noworodek (poza ludzkim) nie otrzymuje siary w ciągu pierwszych dni życia, jego szanse na przeżycie znacznie spadają. Podobieństwo poszczególnych składników siary różnych gatunków jest duże, dlatego też zamiast bardzo trudno dostępnej siary ludzkiej u człowieka można zastosować bardziej powszechną (a więc również tańszą) siarę bydlęcą (bovine colostrum) lub kozią.

Colostrum jako pierwszy posiłek noworodka nie ma szczególnie dużej wartości energetycznej i odżywczej, jest jednak bezcenne ze względu na zawartość składników regulujących niedojrzały po narodzeniu system odpornościowy, wystawiony na działanie wielu czynników obcego środowiska zewnętrznego2. Najważniejsze składniki colostrum bydlęcego przedstawiono i krótko scharakteryzowano w tabeli.

Główne działania colostrum u noworodka to:

  1. Stymulacja rozwoju i modulacja działania układu odpornościowego (w tym wytworzenie obronności wobec mikroorganizmów patogennych oraz rozwój tolerancji na alergeny środowiskowe, również zawarte w pokarmie).
  2. Rozwój, dojrzewanie i ochrona tkanek przewodu pokarmowego: nabłonka o funkcjach trawienia i wchłaniania (enterocytów) oraz tkanki limfatycznej jelita (ang. gut-associated lymphoid tissue – GALT), która stanowi niezwykle istotny składnik ogólnoustrojowego systemu odpornościowego błon śluzowych (ang. mucosa-associated lymphoid tissue – MALT); rozwój i działanie GALT jest sprzężone z rozwojem i aktywnością MALT, czyli warunkuje systemową odpowiedź immunologiczną.
  3. Utrzymanie integralności tkanek przewodu pokarmowego, co chroni przed „przeciekaniem” do krążenia antygenów – potencjalnych substancji alergizujących oraz patogenów (bakterii, wirusów, grzybów) lub ich toksyn (np. niezwykle groźnej endotoksyny wytwarzanej przez bakterie Gram ujemne). To działanie colostrum wynika z jego właściwości przeciwmikrobiologicznych oraz zdolności neutralizacji toksyn bakteryjnych, a także właściwości przeciwzapalnych i przyspieszających regenerację tkanek przewodu pokarmowego1, 2, 7.

 

Zastosowania kliniczne colostrum w zakażeniach i stanach immunosupresji

Przeprowadzono już wiele badań, których celem było potwierdzenie w naukowy sposób od wieków obserwowanego działania siary, w tym siary bydlęcej. Spora ich część to testy na izolowanych komórkach w sztucznych hodowlach (testy in vitro) oraz badania przedkliniczne na zwierzętach (głównie cielętach – w układzie zgodnym gatunkowo, ale także na prosiętach, myszach czy szczurach). Liczne są także testy, gdzie badano aktywność siary w próbach klinicznych na ludziach. Do tej pory znamy wyniki około 100 takich badań (na blisko 3000 osób), z których większość dotyczyła działania ochronnego w różnego rodzaju infekcjach i sytuacjach osłabienia odporności. Niestety, spora część tych badań obejmuje niewielką liczbę uczestników oraz ma mniejszą wartość z powodu braku stosowania procedur randomizacji, podwójnego zaślepiania (uczestników i prowadzących badanie) czy użycia substancji placebo jako kontroli. Ponadto wiele dodatkowych testów określiło aktywność jedynie poszczególnych składowych, wcześniej wyizolowanych z siary (np. kazeiny, GMP czy LF), co dostarcza dość fragmentarycznych informacji, wiadomo bowiem, że wiele substancji czynnych co...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy