Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

30 grudnia 2017

NR 2 (Sierpień 2017)

Colostrum bydlęce w profilaktyce i leczeniu zakażeń oraz zaburzeń immunologicznych

0 299

Dla wzmocnienia odporności od wielu już wieków ludzie z powodzeniem stosowali – i nadal stosują – różne środki naturalne, zawierające całą gamę składników regulujących działanie komórek immunologicznych. Można tu wspomnieć choćby o naparach czy wyciągach roślinnych (np. z jeżówki purpurowej, malin, jarzębiny, prawoślazu, bzu czarnego, pokrzywy) oraz różnych produktach pszczelarskich (miód, mleczko pszczele, pyłek kwiatowy, propolis). Od wieków jest też stosowane colostrum, czyli siara lub młodziwo.
 

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie działanie wykazuje stosowanie colostrum u noworodka?
  • Jakie zastosowanie kliniczne ma colostrum w zakażeniach?
  • Co jest wskazaniem do stosowania colostrum?


Układ odpornościowy stoi na straży integralności organizmu. Jest to najbardziej złożony układ wewnętrzny naszego ustroju. Kontroluje i w razie potrzeby eliminuje zagrażające czynniki zewnętrzne (np. mikroorganizmy chorobotwórcze i ich toksyny) oraz wewnętrzne (np. komórki zmienione nowotworowo i uszkodzone tkanki). Należy pamiętać, że system immunologiczny ściśle współdziała z układami: endokrynnym i nerwowym – razem warunkują homeostazę (czyli równowagę wewnętrzną) ustroju1, 2. Prawidłowe działanie tych układów zależy od wielu czynników środowiskowych: właściwej diety, odpowiedniej aktywności fizycznej oraz ilości snu i wypoczynku, stresu fizycznego i psychicznego, a także narażenia na toksyczne działanie substancji obcych (ksenobiotyków). Wszystkie te elementy składają się na tzw. higieniczny/zdrowy tryb życia. Niestety, współcześnie wiele osób jest narażonych na działanie różnych czynników, które rozregulowują pracę układu odpornościowego, prowadząc do rozwoju zakażeń, chorób alergicznych i autoimmunizacyjnych (z autoagresji) oraz nowotworów. W ubogich krajach rozwijających się największym problemem jest chroniczne niedożywienie, które osłabia odporność i prowadzi do groźnych, śmiertelnych zakażeń milionów ludzi rocznie. W niedostatku kalorii i białka osłabieniu ulega głównie odpowiedź typu komórkowego, spada zdolność komórek do fagocytozy, wytwarzania cytokin i wydzielniczych IgA oraz aktywność układu dopełniacza. Natomiast w diecie mieszkańców bogatych krajów rozwiniętych przy nadmiarze kalorii często stwierdza się niedobory składników mineralnych (cynku, żelaza, witamin A, E i B, kwasu foliowego), które z kolei prowadzą głównie do zaburzeń działania limfocytów T1.

Co szkodzi układowi immunologicznemu?

Bardzo szkodliwie na układ immunologiczny działają ksenobiotyki, czyli obce związki chemiczne, dostające się do ustroju różnymi drogami. Najgroźniejsze są węglowodory aromatyczne (np. benzen, benzopiren, toluen, dioksyny) oraz metale ciężkie (ołów, arsen, rtęć, kadm, nikiel). Są one powszechnie obecne w naszym codziennym życiu jako składniki zanieczyszczeń środowiskowych i przemysłowych (wchodzą w skład środków ochrony roślin, farb i rozpuszczalników, spalin samochodowych, smogu i dymu papierosowego)3. Stwierdzono m.in. istotny związek między narażeniem na toksyczne produkty spalania tytoniu a zmienioną równowagą immunologiczną, głównie w płucach (rozwój hiperaktywności i przewlekłego stanu zapalnego)4. Globalnie ponad 70% dzieci jest narażonych na bierne palenie, co zaburza rozwój płuc i prowadzi do poważnych schorzeń układu oddechowego, także w życiu dorosłym5. Na niedostatek odporności cierpią też osoby zażywające narkotyki oraz alkoholicy1.

Osobna grupa niedoborów odporności wiąże się z pewnymi stanami fizjologicznymi: ciążą czy wiekiem (noworodki, szczególnie wcześniaki, osoby w wieku podeszłym) oraz patologicznymi: przewlekłymi zakażeniami (np. wirusem HIV, bakteriami gruźlicy czy zarodźcem malarii), antybiotykoterapią, rozwojem chorób nowotworowych (także w czasie chemio- i radioterapii), stanami po urazach (np. wypadkach, oparzeniach, zabiegach chirurgicznych), występowaniem chorób z autoagresji (np. reumatoidalnego zapalenia stawów czy cukrzycy), stanami przewlekłego wyczerpania oraz stresu fizycznego i psychicznego1.

Colostrum powstaje w gruczole sutkowym wszystkich ssaków pod koniec ciąży oraz w ciągu pierwszych kilku dni (do 72 h) po porodzie.

Należy pamiętać, że zaburzenia w pracy układu odpornościowego (chroniczny stan zapalny) stwierdza się także u osób otyłych, z towarzyszącymi zaburzeniami gospodarki węglowodanowo-lipidowej oraz nadciśnieniem tętniczym (tzw. zespół metaboliczny, który dotyka prawie 25% Polaków obu płci, a częstość jego występowania wzrasta wraz z wiekiem)6.

Colostrum jako naturalny immunoregulator

Colostrum to powszechnie znany i ceniony w tradycyjnej medycynie ludowej, m.in. w Azji, specyfik. W Indiach do dziś mleczarze dostarczają do domów nie tylko mleko czy sery, ale też siarę bydlęcą1. Colostrum powstaje w gruczole sutkowym wszystkich ssaków pod koniec ciąży oraz w ciągu pierwszych kilku dni (do 72 h) po porodzie. Jest gęstsze i bardziej żółte, ma też nieco niższy odczyn
(pH 6,4) niż wytwarzane później mleko. Siara zawiera także większe ilości i wyższe stężenia aktywnych substancji, głównie białek. Łącznie w colostrum znajdziemy ponad 250 aktywnych składników. Taki skład pierwszego pokarmu oseska ukształtował się w ciągu milionów lat ewolucji i jest bez wątpienia optymalny. Kiedy ssaczy noworodek (poza ludzkim) nie otrzymuje siary w ciągu pierwszych dni życia, jego szanse na przeżycie znacznie spadają. Podobieństwo poszczególnych składników siary różnych gatunków jest duże, dlatego też zamiast bardzo trudno dostępnej siary ludzkiej u człowieka można zastosować bardziej powszechną (a więc również tańszą) siarę bydlęcą (bovine colostrum) lub kozią.

Colostrum jako pierwszy posiłek noworodka nie ma szczególnie dużej wartości energetycznej i odżywczej, jest jednak bezcenne ze względu na zawartość składników regulujących niedojrzały po narodzeniu system odpornościowy, wystawiony na działanie wielu czynników obcego środowiska zewnętrznego2. Najważniejsze składniki colostrum bydlęcego przedstawiono i krótko scharakteryzowano w tabeli.

Główne działania colostrum u noworodka to:

  1. Stymulacja rozwoju i modulacja działania układu odpornościowego (w tym wytworzenie obronności wobec mikroorganizmów patogennych oraz rozwój tolerancji na alergeny środowiskowe, również zawarte w pokarmie).
  2. Rozwój, dojrzewanie i ochrona tkanek przewodu pokarmowego: nabłonka o funkcjach trawienia i wchłaniania (enterocytów) oraz tkanki limfatycznej jelita (ang. gut-associated lymphoid tissue – GALT), która stanowi niezwykle istotny składnik ogólnoustrojowego systemu odpornościowego błon śluzowych (ang. mucosa-associated lymphoid tissue – MALT); rozwój i działanie GALT jest sprzężone z rozwojem i aktywnością MALT, czyli warunkuje systemową odpowiedź immunologiczną.
  3. Utrzymanie integralności tkanek przewodu pokarmowego, co chroni przed „przeciekaniem” do krążenia antygenów – potencjalnych substancji alergizujących oraz patogenów (bakterii, wirusów, grzybów) lub ich toksyn (np. niezwykle groźnej endotoksyny wytwarzanej przez bakterie Gram ujemne). To działanie colostrum wynika z jego właściwości przeciwmikrobiologicznych oraz zdolności neutralizacji toksyn bakteryjnych, a także właściwości przeciwzapalnych i przyspieszających regenerację tkanek przewodu pokarmowego1, 2, 7.

 

Zastosowania kliniczne colostrum w zakażeniach i stanach immunosupresji

Przeprowadzono już wiele badań, których celem było potwierdzenie w naukowy sposób od wieków obserwowanego działania siary, w tym siary bydlęcej. Spora ich część to testy na izolowanych komórkach w sztucznych hodowlach (testy in vitro) oraz badania przedkliniczne na zwierzętach (głównie cielętach – w układzie zgodnym gatunkowo, ale także na prosiętach, myszach czy szczurach). Liczne są także testy, gdzie badano aktywność siary w próbach klinicznych na ludziach. Do tej pory znamy wyniki około 100 takich badań (na blisko 3000 osób), z których większość dotyczyła działania ochronnego w różnego rodzaju infekcjach i sytuacjach osłabienia odporności. Niestety, spora część tych badań obejmuje niewielką liczbę uczestników oraz ma mniejszą wartość z powodu braku stosowania procedur randomizacji, podwójnego zaślepiania (uczestników i prowadzących badanie) czy użycia substancji placebo jako kontroli. Ponadto wiele dodatkowych testów określiło aktywność jedynie poszczególnych składowych, wcześniej wyizolowanych z siary (np. kazeiny, GMP czy LF), co dostarcza dość fragmentarycznych informacji, wiadomo bowiem, że wiele substancji czynnych colostrum działa synergistycznie, wzajemnie wzmacniając swoje działanie8. Istnieje więc konieczność wykonania dalszych badań, z większymi grupami uczestników i bardziej wystandaryzowanymi protokołami badawczymi2, 7. Pożądane są również dalsze badania w modelach in vitro oraz zwierzęcych w celu precyzyjnego określenia mechanizmu działania colostrum.

Dotychczas uzyskane wyniki w większości potwierdzają korzystne działanie colostrum bydlęcego – zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu zakażeń (głównie dróg oddechowych i układu pokarmowego) oraz niedostatków immunologicznych. Testy objęły osoby w różnym wieku (w tym niemowlęta) oraz różnym stanie fizjologicznym (zdrowi wolontariusze, sportowcy wyczynowi, a także pacjenci cierpiący na schorzenia przewlekłe, np. sercowo-naczyniowe, czy zakażeni HIV)11. Ciekawych wyników dostarczyła próba kliniczna przeprowadzona wśród egipskich dzieci w wieku przedszkolnym (n = 160) z nawracającymi infekcjami górnych dróg oddechowych i/lub biegunkami infekcyjnymi o różnej etiologii9. Uczestnikom testu podawano profilaktycznie doustnie colostrum bydlęce w proszku (ImmuGuard, UK), w dziennej dawce 3 g lub 6 g (w zależności od wieku) codziennie przez cztery tygodnie. Zaobserwowano istotny spadek ogólnej liczby zakażeń w grupie otrzymującej preparat (średnio 5,5 po dwóch miesiącach i 5,7 po sześciu miesiącach) wobec 8,6 sprzed badania. Spadek dotyczył także liczby hospitalizacji z powodu tych infekcji. Podobne wyniki uzyskano w badaniu klinicznym na kilkuletnich dzieciach hinduskich (n = 605)10. Jak w poprzednim teście, profilaktyka za pomocą doustnego preparatu colostrum bydlęcego (Pedimune, Merck) w dawce 3 g
przez 12 tygodni obniżyła liczbę infekcji górnych dróg oddechowych i biegunek odpowiednio o 91,2% oraz 86,6%. Rzadsza była także potrzeba hospitalizacji dzieci.

Grupa włoskich dorosłych wolontariuszy (n = 144) oraz pacjentów z poważnymi schorzeniami sercowo-naczyniowymi (n = 65) uczestniczyła w próbie klinicznej skuteczności bydlęcego colostrum w profilaktyce zakażenia wirusem grypy11. Uczestnikom podawano tabletki z colostrum (ARD Colostrum, Italy) w dawce 400 mg/dzień przez osiem tygodni. Dodatkowo część z nich była uprzednio szczepiona przeciwko grypie. Podawanie siary znacznie obniżyło średnią liczbę zanotowanych przypadków objawów grypowych – w grupie zarówno osób zdrowych, jak i obciążonych pacjentów. Spadła również liczba koniecznych hospitalizacji. Co więcej, uczestnicy szczepieni częściej zgłaszali objawy chorobowe niż grupa kontrolna (jak można przypuszczać – na skutek działań niepożądanych szczepionki).

Grupa wyczynowych australijskich rowerzystów (n = 29) uczestniczyła w kolejnej próbie klinicznej12. Suplementacja 10 g bydlęcego colostrum (Numico Research Australia) przez osiem tygodni podczas intensywnego treningu wyraźnie regulowała odpowiedź immunologiczną zmienioną na skutek takiego rodzaju stresu: zapobiegała redukcji poziomów krążących przeciwciał IgG2, cytotoksycznych/
/supresorowych limfocytów T oraz rozpuszczalnych receptorów dla TNF-α. Mniej osób w grupie colostrum zgłaszało również objawy infekcji górnych dróg oddechowych. Warto pamiętać, że ciężkie i wyczerpujące ćwiczenia fizyczne upośledzają odporność zarówno wrodzoną, jak i nabytą, co sprzyja infekcjom, szczególnie układu oddechowego.

Dotychczas uzyskane wyniki w większości potwierdzają korzystne działanie colostrum bydlęcego – zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu zakażeń (głównie dróg oddechowych i układu pokarmowego) oraz niedostatków immunologicznych.

Podczas gdy w ramach profilaktyki zakażeń stosuje się zwykle preparaty pełnego colostrum, w leczeniu raczej podaje się preparaty ze zwiększonym stężeniem przeciwciał izolowanych z colostrum lub oczyszczone przeciwciała. W takiej sytuacji często są to immunoglobuliny swoiste wobec danego czynnika patogennego. W celu ich uzyskania immunizuje się krowy danym antygenem. Zebrane tzw. hiperimmunizowane colostrum (ang. hyperimmune colostrum) jest używane w całości lub służy do izolacji konkretnych immunoglobulin13.

Skuteczność takiego preparatu immunoglobulinowego swoistego wobec ludzkiego rotawirusa potwierdzili badacze z Bangladeszu w próbie klinicznej na 75 dzieciach w wieku 6–24 m-ce z biegunką o etiologii rotawirusowej14. Dzieciom podawano doustnie 100 ml preparatu trzy razy dziennie przez trzy kolejne dni. Zanotowano istotnie krótszy średni czas trwania biegunki (56 h)
w porównaniu z 72 h w grupie kontrolnej otrzymującej taką samą ilość pełnego bydlęcego colostrum. Zmniejszyło się także nasilenie biegunki. Co ważne, w badaniach klinicznych potwierdzono również, że podane drogą doustną swoiste immunoglobuliny zachowują swoją aktywność podczas przejścia przez niesprzyjające środowisko przewodu pokarmowego. U 105 dzieci australijskich, którym podawano do picia hiperimmunizowane bydlęce colostrum (trzy razy dziennie przez sześć dni) w 86% zebranych próbek stolca wykryto obecność aktywnych przeciwciał swoistych wobec rotawirusa15.

Skuteczność doustnego preparatu bydlęcego colostrum wzbogaconego w immunoglobuliny (Lactobin, Germany; 10 g/dzień przez 10 dni) potwierdzono także u niemieckich pacjentów (27 dorosłych i 2 dzieci) zakażonych wirusem HIV, cierpiących na chroniczną biegunkę o różnej etiologii16. U większości chorych nastąpiła przejściowa lub dłuższa n...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy