Dołącz do czytelników
Brak wyników

Aspekty prawne

1 marca 2018

NR 5 (Luty 2018)

Odpowiedzialność prawna osób wykonujących zabiegi akupunktury

0 123

W obliczu coraz większej popularności usług związanych z medycyną naturalną, w tym akupunktury, warto zadać pytanie: Czy obowiązujące w Polsce przepisy w należytym zakresie reglamentują dostęp do działalności w postaci wykonywania usług i zabiegów akupunktury, czy też istnieje konieczność wprowadzenia bardziej restrykcyjnych norm dla tej dziedziny?

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Kto jest uprawniony do wykonywania zabiegu akupunktury?
  • Jakie działania osób wykonujących zabieg akupunktury stanowią wykroczenie?
  • Jak dochodzić roszczeń za błędnie wykonany zabieg akupunktury?

 

W ostatnim czasie notuje się wzrost zainteresowania naturalnymi, tradycyjnymi i niefarmakologicznymi metodami terapii. Moda na nieprzetworzoną żywność, produkty ekologiczne oraz zdrowy tryb życia przekłada się również na medycynę, być może z tym wiąże się właśnie popularyzowanie naturalnych metod terapii. Wraz ze wzrostem popytu na usługi związane z medycyną naturalną rośnie liczba osób podejmujących działalność gospodarczą, zawodową w tej branży. Jednocześnie wzrasta proporcjonalnie ryzyko występowania nieprawidłowości i błędów w realizowaniu tych usług. Co za tym idzie, przybywa także osób poszkodowanych podczas wadliwie przeprowadzonych zabiegów oraz osób występujących z roszczeniami cywilnoprawnymi względem usługodawców. Wzrasta również liczba postępowań karnych i przypadków pociągnięcia do odpowiedzialności karnej osób, które na skutek niezachowania należytej ostrożności, braku fachowej wiedzy albo innych czynników dopuściły się przestępstw godzących w takie dobra jak życie lub zdrowie pacjentów. Warto zatem zweryfikować obowiązujące regulacje prawne w tym zakresie i wskazać, jakie są możliwe skutki prawne nieprawidłowego wykonywania określonych usług z zakresu medycyny naturalnej oraz czy obowiązujące w tym zakresie normy prawne skutecznie chronią pacjentów przed nierzetelnymi usługodawcami. Tym samym możliwe będzie sformułowanie pytania: czy obowiązujące w Polsce przepisy reglamentują dostęp do działalności w postaci wykonywania usług i zabiegów akupunktury w należytym zakresie, czy też istnieje konieczność wprowadzenia bardziej restrykcyjnych norm dla tej dziedziny?

Klasyfikacja zabiegu akupunktury i jej konsekwencje

Jedną z naturalnych metod oddziaływania na pacjenta jest akupunktura, którą można zdefiniować jako „formę terapii polegającą na umieszczeniu delikatnych igieł w odpowiednich miejscach na ciele, w sposób uwzględniający aktualną wiedzę z zakresu anatomii, fizjologii i patologii, oraz zasad medycyny i popartą badaniami”. Dosłowne tłumaczenie z języka łacińskiego słów acus i puncture oznacza przebicie igłą. Akupunktura rozumiana w szerokim ujęciu może polegać na takich zabiegach jak: igłowanie ciała, moxoterapia, akupunktura elektryczna (elektroakupunktura), akupunktura laserowa (fotoakupunktura), akupunktura mikrosystemowa określonych partii ciała (np. ucho, twarz, ręka, akupunktura skóry głowy) oraz akupresura (zastosowanie ciśnienia w wybranych lokalizacjach). O tym, że akupunktura ma wpływ na stan zdrowia, świadczyć może nie tylko ponad 2500 lat tradycji jej stosowania, ale również najnowsze badania kliniczne. Już w roku 1997 National Institute of Health opublikował „Consensus Statement”, w którym zawarte zostało zestawienie wiedzy uzyskanej z badań klinicznych, dotyczących skuteczności akupunktury. Autorzy doszli do wniosku, że warto ukonstytuować i usystematyzować wiedzę teoretyczną popartą wynikami badań, pokazując w ten sposób skuteczność akupunktury w zapobieganiu i leczeniu takich przypadłości jak nudności pooperacyjne oraz dolegliwości związane z przebytą chemioterapią dorosłych. Jak donoszą różne źródła, akupunktura może być przydatna również jako leczenie wspomagające lub dopuszczalna alternatywa w niwelowaniu bólu z różnego rodzaju przyczyn. W związku z ujęciem akupunktury jako formy oddziaływania mającej udowodniony wpływ na poprawę stanu zdrowia (m.in. niwelowanie bólu czy nudności), zasadne jest dokonanie pewnej kategoryzacji – czy jest to forma usługi medycznej, czy też paramedycznej, a także czy dla zaistnienia odpowiedzialności prawnej stanowić to będzie znaczącą różnicę.

W „Międzynarodowej Klasyfikacji Zabiegów Medycznych – ICD-9” akupunktura została zakwalifikowana jako procedura medyczna w kategorii „Inne zabiegi nieoperacyjne”, w grupie „99.92 inna akupunktura”, z podziałem na „akupunktura – leczenie bólu przewlekłego 99.921” oraz „akupunktura – inna 99.929”, co mogłoby oznaczać, że powinna być wykonywana przez personel medyczny (lekarzy, pielęgniarki). Z kolei w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1413, t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 357), które określa wykaz oraz warunki realizacji świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, ustawodawca ujął akupunkturę w katalogu gwarantowanych świadczeń medycznych jako świadczenie medyczne, z przeznaczeniem leczenia bólu przewlekłego w poradniach bólu. 

Rozporządzenie to nie określa jednak wymogów co do kwalifikacji personelu wykonującego świadczenia w postaci akupunktury, w przeciwieństwie do pozostałych świadczeń ujętych w załącznikach do rozporządzenia, przy których ustawodawca precyzuje w warunkach, iż może je realizować np. lekarz specjalista lub lekarz posiadający określoną specjalizację albo np. „pielęgniarka z doświadczeniem we współpracy przy wykonywaniu badania”. Biorąc pod uwagę powyższy brak normatywnego zastrzeżenia co do kwalifikacji, jakie powinna posiadać osoba wykonująca zabiegi akupunktury, można by wnioskować, że jest to usługa/świadczenie, które może wykonywać każda osoba fizyczna, bez względu na wykształcenie, posiadaną wiedzę i doświadczenie zawodowe. W obowiązującym stanie prawnym w zasadzie jest to możliwe, o czym będzie mowa w dalszej części artykułu. Biorąc jednak pod uwagę konieczność zapewnienia przez ustawodawcę odpowiednich standardów świadczonych usług w ramach medycznych świadczeń gwarantowanych, zgodnie z treścią § 4 rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych (...) – „Świadczenia gwarantowane są udzielane zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, z wykorzystaniem metod diagnostyczno-terapeutycznych innych niż stosowane w medycynie niekonwencjonalnej, ludowej lub orientalnej”. Przepis ten jednoznacznie eliminuje możliwość świadczenia usługi akupunktury, w ramach świadczeń tzw. gwarantowanych (finansowanych ze skarbu państwa), przez osoby nienależące do grupy podmiotów wykonujących zawód medyczny.

Dwie kategorie podmiotów uprawiających zawód medyczny

Z kolei, jak wynika z definicji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej, zawód medyczny może być wykonywany przez dwie kategorie podmiotów. Pierwszą kategorię stanowią osoby, które na podstawie odrębnych przepisów uprawnione są do udzielania świadczeń zdrowotnych – są to:

  • lekarze, którzy zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 z późn. zm.) uprawnieni są do udzielania świadczeń zdrowotnych,
  • pielęgniarki i położne, których wykonywanie zawodu, w świetle przepisów ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. z 2001 r. Nr 57, poz. 602 z późn. zm.) polega także na udzielaniu świadczeń zdrowotnych,
  • ratownicy medyczni, których wykonywanie zawodu reguluje ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. Nr 191, poz. 1410 z późn. zm.),
  • farmaceuci, którzy wykonują zawód farmaceuty w myśl ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2211),
  • felczerzy, wykonujący działalność w oparciu o ustawę z dnia 20 lipca 1950 r. o zawodzie felczera (Dz. U. z 2004 r. Nr 53, poz. 531 z późn. zm.), co obejmuje udzielanie świadczeń zdrowotnych,
  • diagności laboratoryjni, wykonujący zawód na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 144, poz. 1529 z późn. zm.).

Drugą kategorią objęte są osoby wykonujące zawód medyczny na podstawie posiadanych fachowych kwalifikacji. Kwalifikacje te powinny być z całą pewnością odpowiednie do udzielanych świadczeń zdrowotnych. Niestety, nie ma przepisów, które zawierałyby szczegółowe uregulowania dotyczące wykonywania zawodów medycznych należących do tej właśnie kategorii. W związku z tym, pomocniczo przy ustalaniu drugiej kategorii osób wykonujących zawód medyczny posiłkować się można rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 20 lipca 2011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami. Zgodnie z § 2 tego rozporządzenia, przez wyższe wykształcenie medyczne należy rozumieć posiadanie tytułu zawodowego nadawanego absolwentom uczelni medycznych i podstawowych jednostek organizacyjnych innych uczelni, działających w dziedzinie nauk medycznych. Dodatkowo w punktach 2, 3 i 4 tego samego przepisu ustawodawca definiuje:

  • tytuł zawodowy – jako tytuł licencjata, inżyniera, magistra lub tytuł równorzędny,
  • studia podyplomowe – jako inną niż studia wyższe i studia doktoranckie formę kształcenia przeznaczoną dla osób legitymujących się dyplomem ukończenia studiów wyższych, organizowaną na podstawie przepisów o szkolnictwie wyższym,
  • średnie wykształcenie medyczne – jako tytuł inny niż tytuł zawodowy, nadawany absolwentom publicznych szkół medycznych i niepublicznych szkół medycznych o uprawnieniach szkół publicznych.

W załączniku do rozporządzenia „Kwalifikacje wymagane od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami” ustawodawca dzieli pracowników na trzy grupy – pracownicy działalności podstawowej, pracownicy administracyjni, techniczni i ekonomiczni oraz pracownicy gospodarczy. Wśród pracowników pierwszej grupy ujęto m.in.:

  • technika masażystę – z wymogiem ukończenia technikum lub szkoły policealnej publicznej albo niepublicznej o uprawnieniach szkół publicznych i uzyskanie tytułu zawodowego technika masażysty lub dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe w zawodzie technik masażysta,
  • starszego asystenta dietetyki – z wymogiem uzyskania tytułu zawodowego magistra na kierunku dietetyka lub rozpoczęcia przed 1 października 2007 r. studiów wyższych w specjalności dietetyka, obejmujących co najmniej 1784 godziny kształcenia w zakresie dietetyki i uzyskanie tytułu magistra bądź rozpoczęcie przed dniem 1 października 2007 r. studiów wyższych na kierunku technologia żywności i żywienie człowieka o specjalności żywienie człowieka i uzyskanie tytułu magistra lub magistra inżyniera na tym kierunku przy jednoczesnym spełnieniu warunku 7 lat pracy w zawodzie dietetyka lub co najmniej stopień naukowy doktora z zakresu dietetyki dla wszystkich powyższych wariantów,
  • starszego asystenta fizjoterapii – z wymogiem m.in. uzyskania tytułu zawodowego magistra na kierunku fizjoterapia oraz przepracowania 7 lat w zawodzie fizjoterapeuty.

Podmioty zaliczone do obu opisanych powyżej kategorii mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności zawodowej i cywilnej z tytułu naruszenia norm, zasad i procedur w wykonywaniu zabiegów medycznych, w tym zabiegów akupunktury. Możliwe będzie także uczynienie zarzutów karnych wobec ww. podmiotów w przypadku dopuszczenia się przez nie błędu medycznego, który nie dotyczy wyłącznie lekarzy, ale całego personelu medycznego12–14.

Podsumowanie analizy przepisów ustawy o działalności leczniczej oraz rozporządzenia w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych rzuca pewne światło na to, jakie osoby mogą wykonywać zawody medyczne oraz jakie kwalifikacje i wykształcenie muszą posiadać te osoby, a co za tym idzie – jak będą kształtowały się ich obowiązki ustawowe względem pacjentów i w konsekwencji jaki będzie zakres ich odpowiedzialności. W korelacji ze wspomnianym wcześniej rozporządzeniem w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej można dojść do wniosku, że zabieg akupunktury jest nieoperacyjnym zabiegiem medycznym (warto przypomnieć, że w Międzynarodowej Klasyfikacji Procedur Medycznych ICD-9-CM należy do kategorii zabiegów diagnostycznych i terapeutycznych), który powinien być wykonywany przez personel medyczny, a dokładniej rzecz ujmując, przez osoby wykonujące zawody medyczne. Jeżeli przyjmiemy takie właśnie założenie, wówczas można dojść do wniosku, że odpowiedzialność z tytułu wykonywania zabiegów akupunktury przez pracowników medycznych będzie znacznie bardziej rozbudowana i restrykcyjna (szerzej na temat odpowiedzialności zawodowej i dyscyplinarnej w dalszej części artykułu) niż w przypadku osób niezakwalifikowanych jako osoby wykonujące zawód medyczny, prowadzących działalność gospodarczą i wykonujących zabiegi akupunktury w ramach działalności pozaleczniczej. Osoby te powinny zatem posiadać ogólną wiedzę medyczną, specjalistyczną wiedzę w zakresie akupunktury oraz określone doświadc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy