Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

1 marca 2018

NR 5 (Luty 2018)

Adaptogenne działanie eleuterozydów

0 347

W ostatnim czasie ciekawym obiektem zainteresowań naukowców są eleuterozydy – związki biologicznie czynne obecne w gatunkach z rodzaju Eleuterococcus. Prace badawcze nad nimi rozpoczął sam Mikołaj Lazarev, któremu zawdzięczamy odkrycie adaptogenów – związków ułatwiających przystosowanie się organizmu do niekorzystnych warunków środowiskowych.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie funkcje w organizmie pełnią adaptogeny?
Jakie właściwości zdrowotne wykazuje eleuterokok kolczasty?
W jakiej formie powinno się używać żeń-szenia syberyjskiego?

 

Stres jest nieodłącznym elementem życia współczesnego człowieka. Już człowiek pierwotny odczuwał jego skutki, choć w tamtym okresie bodziec ten pomagał przetrwać w sytuacjach walki i zagrożenia. Współcześnie stres w większości przypadków nie służy motywowaniu do działania, ale jest raczej następstwem życia w opresyjnym społeczeństwie. Przewlekłe napięcie dotyka coraz większą liczbę ludzi i ma szkodliwe działanie na ich zdrowie. Długo utrzymujący się stres wymaga zazwczaj wdrożenia farmakoterapii, choć dla niektórych korzystne mogą okazać się psychoterapia, zmiana trybu życia oraz zastosowanie ziołowych surowców adaptogennych. Termin „adaptogen” zawdzięczamy znanemu rosyjskiemu farmakologowi, Mikołajowi Lazarevowi, który nazwał w ten sposób związki zdolne do ochrony organizmu przed szkodliwym wpływem czynników zewnętrznych. Przez lata definicję tę uzupełniano, uznając adaptogeny za substancje pochodzenia naturalnego, działające niespecyficznie, które – będąc nieszkodliwe dla organizmu – mogą działać normalizująco na organizm, minimalnie wpływając na jego funkcje psychiczne. Najbardziej współczesna definicja adaptogenu opisuje go jako substancję ułatwiającą przystosowanie się organizmu do niekorzystnych warunków środowiskowych poprzez normalizowanie ludzkiego ustroju, lecz niedziałającą hamująco lub nadstymulująco na centralny układ nerwowy. Tak pojemna definicja sprawia, że za właściwości adaptogenne uważa się zarówno działania antyoksydacyjne, immunostymulujące czy tonizujące, jak i uspokajające, psychostymulujące, a nawet anaboliczne. Co łączy więc wszystkie związki adaptogenne? Ich nieswoistość wobec stresora oraz brak korelacji między budową chemiczną a mechanizmem działania. Z tego powodu związki te często przysparzają trudności w podziale i jednolitej klasyfikacji.

Eleuterokok kolczasty

Eleuterokok kolczasty (Eleuterococcus senticosus) jest powszechnie znanym w medycynie chińskiej gatunkiem rośliny z rodziny araliowatych (Araliaceae), który naturalnie występuje we wschodniej Azji i północnej Rosji. Ten wysoki krzew w niektórych kręgach nazywany jest żeń-szeniem syberyjskim (Siberian ginseng) lub „zielem z tajgi” (Taigawurzel). Eleuterokok kolczasty jest uprawiany przemysłowo w Chinach i Rosji. Surowcem wykorzystywanym w lecznictwie jest jego korzeń, który bogaty jest w liczną grupę eleuterozydów: A, B, B1, B4, C, E, E1, I, K, L i M. Związki te wykryto również w jego liściach i owocach. Ekstrakty standaryzuje się właśnie ze wsględu na ich zawartość. Dzięki eleuterozydom profil działania eleuterokoka przypomina aktywność Panax ginseng (żeń-szenia), a więc może być uznany za surowiec adaptogenny. Eleuterokok kolczasty posiada szerokie spektrum aktywności biologicznej – w literaturze opisano jego właściwości przeciwnowotworowe, przeciwbakteryjne, przeciwutleniające, immunomodulujące, prokognitywne oraz przeciwdepresyjne. Dzięki temu uważa się go za jeden z najsilniejszych adaptogenów. Spośród kilkunastu poznanych dotąd eleuterozydów wydaje się, że dwa z nich – eleuterozyd B i E – warunkują określony profil działania.

Wpływ na układ nerwowy 

Ciekawą aktywność dwóch eleuterozydów B i E zaobserwowano w obrębie centralnego układu nerwowego. Z powodu podobieństwa strukturalnego tych dwóch związków do neuroprzekaźnika noradrenaliny (NO) mogą one łączyć się z enzymem unieczynniającym go (transferaza katecholowa). W efekcie zablokowania tego enzymu większa ilość noradrenaliny może połączyć się z receptorem na błonie komórkowej neuronu i wywołać określony efekt. Oprócz tego ektrakty z eleuterokoka powodują wzrost stężenia glukozo-6-fosforanu w komórkach, którego rozkład przekłada się na uwolnienie energii z ATP.

 

Wyciągi z eleuterokoka w licznych badaniach wykazywały silną aktywność przeciwutleniającą. Co ciekawe, aktywność ta była nawet osiem razem silniejsza od popularnego przeciwulteniacza – witaminy E (tokoferolu).

 

Dane z literatury z ostatnich lat wskazują, że eleuterozyd B może również działać ochronnie na komórki nerwowe. Dzieje się to za sprawą jego zdolności hamowania zaprogramowanej śmierci komórek (apoptozy) i wydłużania ich życia5. Eleuterozyd E w badaniach na szczurach przywracał układ nerwowy do stanu homeostazy po długim okresie bezsenności oraz regulował poziom takich neuroprzekaźników jak serotonina i dopamina.

Silny antyoksydant i immunostymulant

Wyciągi z eleuterokoka w licznych badaniach wykazywały silną aktywność przeciwutleniającą. Co ciekawe, aktywność ta była nawet osiem razem silniejsza od popularnego przeciwulteniacza – witaminy E (tokoferolu)7. Właściwości antyoksydacyjne żeń-szenia syberyjskiego wynikają z dużej zawartości polifenoli. Co więcej, swoją aktywność surowiec ten zachowuje również po wysuszeniu. W kilku pracach udokumentowano również działanie ochronne eleuterozydu B przed promieniowaniem jonizującym. Tę właściwość wykorzystano po wybuchu w Czarn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy