Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia , Otwarty dostęp

16 czerwca 2021

NR 25 (Czerwiec 2021)

Czarnuszka przeciw wirusom, pasożytom, bakteriom, grzybom i nie tylko

0 155

Niewiele gatunków roślin zostało tak dokładnie przebadanych pod kątem ich właściwości leczniczych, potencjału, mechanizmu działania, oceny bezpieczeństwa i badań toksykologicznych co czarnuszka siewna. Surowiec jest szeroko wykorzystywany w leczeniu wielu chorób i dolegliwości, a swoje działanie zawdzięcza unikalnemu składowi. Nie sposób w jednym artykule opisać dokładnie tę niezwykłą roślinę, dlatego skupię się na kilku wybranych zagadnieniach, czyli na przeciwpasożytniczym, przeciwbakteryjnym, przeciwwirusowym i przeciwgrzybiczym działaniu czarnuszki.

Czarnuszka siewna, Nigella sativa L., z rodziny jaskrowatych, jest wysoce cenną rośliną leczniczą, szeroko stosowaną na całym świecie. Jest ziołem niezwykle popularnym i wykorzystywanym w różnych systemach medycyny, takich jak Yunani (medycyna persko-arabska), Ajurweda lub Siddha (tradycyjna medycyna południowoindyjska). Muzułmanie uznają czarnuszkę za jeden z najwspanialszych surowców leczniczych; w Medycynie Proroczej (al-Tibb al-Nabawi)1 zalecane jest regularne stosowanie Nigelli. I bardzo słusznie, ponieważ wyciągi z niej do dziś stosuje się jako wszechstronne remedium przeciw: nadciśnieniu tętniczemu, cukrzycy, czy jako środek poprawiający trawienie, o działaniu moczopędnym, przeciwbiegunkowym, przeciwbólowym, przeciwpasożytniczym, przeciwbakteryjnym, grzybobójczym, przeciwnowotworowym, przeciwutleniającym, spazmolitycznym, przeciwzapalnym, przeciwalergicznym, przeciwdrobnoustrojowym, gastroochronnym, hepatoprotekcyjnym, nefroprotekcyjnym, immunostymulującym… Faktycznie, „czarnuszka wyleczy wszystko, oprócz śmierci” – tak podobno zwykł mawiać prorok Muhammad.
Nazwę Nigella czarnuszka zawdzięcza swojej czarnej barwie, z języka łacińskiego niger oznacza czarny. Inne, synonimiczne nazwy to: czarnucha, kmin czarny, czarny kminek, panna w zieleni, Kalonji, nasiona błogosławieństw lub kąkolnica2. 

Pochodzenie i skład rośliny

Nigella sativa wywodzi się z Europy Południowej, Afryki Północnej i z Azji Południowo-Zachodniej, jest uprawiana w wielu krajach na świecie, takich jak Bliski Wschód i region basenu Morza Śródziemnego, na południu Europy, w Indiach, Pakistanie, Syrii, Turcji i Arabii Saudyjskiej. Jest to jednoroczna roślina kwitnąca, osiągająca 20–90 cm wysokości. Jej kwiaty są bardzo piękne, delikatne, zwykle w kolorze białym, jasnoniebieskim, jasnofioletowym, zdarzają się także odcienie żółte lub różowe. Mają od 5 do 10 płatków. Owocem jest duża i napompowana torebka złożona z 3–7 połączonych pęcherzyków, z których każdy zawiera liczne nasiona.
W nasionach czarnuszki rozpoznano ponad 100 aktywnych fitoskładników. Najważniejszymi związkami aktywnymi czarnuszki są: tymochinon (zawartość od 30 do 48%), tymohydrochinon, ditymochinon, p-cymen (7–15%), karwakrol (6–12%), 4-terpineol (2–7%), t-anetol (1–4%), seskwiterpen longifolen (1–8%), α-pinen i tymol. Nasiona czarnuszki zawierają również śladowe ilości innych związków: dwa różne rodzaje alkaloidów, takie jak alkaloidy izochinolinowe, np. nigellicimina oraz alkaloidy pirazolowe lub alkaloidy zawierające pierścień indazolu, które obejmują nigelidynę i nigellicynę. Nasiona zawierają również alfa-hederin, rozpuszczalny w wodzie pentacykliczny triterpen i saponinę – potencjalny środek przeciwnowotworowy. Nasiona zbudowane są z białka (26,7%), tłuszczu (28,5%), węglowodanów (24,9%), błonnika (8,4%) i popiołu ogółem (4,8%). Zawierają też minerały, takie jak miedź, potas, cynk, żelazo, wapń, fosfor, magnez, sód oraz nienasycone kwasy tłuszczowe, głównie kwas linolowy (50–60%), kwas oleinowy (20%), kwas eikozadienowy (3%) i kwas dihomolinolowy (10%). Nasycone kwasy tłuszczowe (palmitynowy, stearynowy) stanowią ok. 30% lub mniej. Głównym sterolem jest α-sitosterol, który stanowi 44 i 54% wszystkich steroli odpowiednio w tunezyjskich i irańskich odmianach oleju z nasion czarnuszki, a następnie stigmasterol (6,57–20,92% wszystkich steroli)3.

Wszechstronne działanie czarnuszki 

Czarnuszka jest rośliną o dużym potencjale farmakologicznym, w wielu doświadczeniach naukowych potwierdzono jej lecznicze właściwości. Wiele badań wykazało, że ekstrakty z czarnuszki w wielu przypadkach dały lepsze lub porównywalne rezultaty niż tradycyjne środki farmaceutyczne. Co więcej, patogeny chorobotwórcze często uodporniają się na syntetyczny antybiotyk lub inny lek, co stanowi problem w leczeniu. 
Ekstrakty z czarnuszki dają wielką nadzieję na walkę z drobnoustrojami. Rośliny wykształciły w sobie wiele mechanizmów obronnych, dzięki którym mogą przetrwać ataki chorobotwórczych mikroorganizmów. Roślina w samoobronie w naturalny sposób wydziela wiele chemicznych substancji, od których patogen ginie natychmiast, zanim zdąży wypracować własny arsenał obronny. Przecież roślina nie pójdzie do apteki ani nie kupi sobie antybiotyku, więc zmuszona jest wytworzyć własny4. Czarnuszka jest doskonałym przykładem wszechstronnie działającego leku, która jest w stanie zwyciężyć atak bakterii, grzybów, wirusów czy pasożytów, które nie są w stanie oprzeć się jej niszczycielskiemu działaniu. A my, ludzie, coraz chętniej z tej możliwości korzystamy.
Lista niebezpiecznych zakażeń, za które odpowiadają mikroorganizmy chorobotwórcze, jest bardzo długa. Infekcje ucha, gardła, opon mózgowo-rdzeniowych, dróg moczowych czy płuc to dopiero początek… Niektóre infekcje mogą przez długie miesiące paraliżować i uprzykrzać codzienne życie osoby chorej. Bakterie czy wirusy potrafią bezpiecznie schować się w zakamarkach komórek ludzkiego organizmu i często wiele badań diagnostycznych nie umożliwia wykrycia kryjówki tych mikroskopijnych istot. Ich schronieniem mogą być zębodoły, stawy, skóra lub różne tkanki nabłonkowe. 
Jeżeli infekcja bakteryjna czy wirusowa zatacza tak szeroki okrąg, również do jej wyleczenia należałoby podejść w sposób holistyczny. Leczenie czasem bywa łatwe, a nieraz trudne i długotrwałe, dlatego kluczowe wydaje się znalezienie lekarza prowadzącego słynącego z wszechstronnej wiedzy medycznej i wieloletniej praktyki, który znajdzie przyczynę danej infekcji i zaproponuje wielotorowe leczenie, dzięki któremu unicestwiona zostanie nie tylko bakteria, ale także przyczyna jej występowania, bez szkody dla innych, zdrowych komórek.

Przeciwgrzybicze działanie czarnuszki siewnej

Działanie przeciwgrzybicze wodnych i alkoholowych ekstraktów z czarnuszki siewnej zostało przetestowane pod kątem chorobotwórczego wpływu patogennych szczepów grzybów. Stwierdzono, że olejki zawarte w czarnuszce mają istotne działanie przeciwgrzybicze, które można porównać z działaniem tetracykliny, cefuroksymu i cyprofloksacyny. Ekstrakty porównano ze sobą pod względem działania przeciwgrzybiczego, wykazywano, że ekstrakty z czarnuszki mają nawet silniejsze działanie niż tradycyjne leki5.
W badaniach laboratoryjnych udowodniono, że czarnuszka hamuje rozwój Candida albicans oraz grzybów odpowiedzialnych za choroby skóry; w niektórych przypadkach w sposób porównywalny z antybiotykiem – gryzeofulwiną6. Naukowcy wyizolowali i przebadali 20 szczepów Candida albicans, które zostały pobrane bezpośrednio od hospitalizowanych pacjentów. Okazało się, że alkoholowy ekstrakt z nasion czarnuszki wykazał niezwykle silne działanie przeciwgrzybicze. Do badań wykorzystano silnie działający tymochinon oraz tymohydrochinon wyizolowany z nasion czarnuszki, przeciwko grzybom drożdżoidalnym. 
Badano także wpływ wodnego ekstraktu z nasion czarnuszki na kandydozę u myszy. Wprowadzono dożylnie materiał próbkowy Candida albicans, z którego wytworzono u niej kolonie w wątrobie, śledzionie i nerkach. Gryzoniom przez 3 dni raz dziennie podawano ekstrakt z czarnuszki w stężeniu 6,6 ml/kg masy ciała. Już po 24 godzinach zaobserwowano znaczne hamowanie wzrostu Candidy we wszystkich badanych narządach.
W grupach zwierząt po podaniu wyciągu roślinnego zaobserwowano 5-krotne zmniejszenie liczby Candida w nerkach, 8-krotne w wątrobie i 11-krotne w śledzionie. Badanie histopatologiczne odpowiednich narządów potwierdziło, że wodny ekstrakt z nasion czarnuszki wykazuje działanie hamujące przeciwko kandydozie, a niniejsze badanie potwierdza tradycyjne zastosowanie rośliny w infekcjach grzybiczych7.

Przeciwwirusowe działanie czarnuszki siewnej

Udokumentowano w badaniach na myszach, że olej z czarnuszki przyspieszał walkę organizmu z cytomegalowirusem. Zaobserwowano, że podczas kuracji olejem z czarnuszki układ immunologiczny zwiększał swoją wydolność – zwiększał się poziom interferonu, limfocytów T oraz makrofagów8.
Olej z czarnuszki podano dootrzewnowo myszom zainfekowanych cytomegalowirusem mysim. Już w trzecim dniu infekcji zaobserwowano wyhamowanie replikacji wirusa w śledzionie i wątrobie, a już po 10 dniach leczenia obecność wirusa była niewykrywalna w śledzionie i wątrobie, co odróżniało tę grupę od grupy kontrolnej z trwającą infekcją9.

Przeciwrobacze działanie czarnuszki siewnej

Czarnuszka siewna wykazuje przeciwrobaczy wpływ na niektóre pasożyty człowieka, takie jak przywry z rodzaju Schistosoma, wywołujące chorobę zwaną schistosomatozą. Pasożyty wnikają przez skórę podczas kąpieli w zanieczyszczonej wodzie, a następnie w ciągu 48 godzin drogą naczyń krwionośnych...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy