Dołącz do czytelników
Brak wyników

Naturoterapia kliniczna

9 grudnia 2021

NR 28 (Grudzień 2021)

Dieta MIND – w trosce o sprawny umysł

0 626

Związek między niewłaściwą dietą a występowaniem wielu chorób jest bezsprzeczny. W ostatnich latach szczególną uwagę poświęca się chorobom niezakaźnym, powiązanym z grupą wspólnych czynników ryzyka, przede wszystkim genetycznych, fizjologicznych, socjodemograficznych, behawioralnych i środowiskowych1. Charakteryzuje je długi czas trwania i powolny postęp, często utrudniający szybką diagnozę2. Dodatkowo choroby te są często związane ze starszymi grupami wiekowymi.

Przewlekłe choroby niezakaźne odpowiadają za 71% łącznej liczby zgonów każdego roku3. Choroby układu krążenia, nowotwory czy cukrzyca, należące do tej grupy, wciąż są problemami zdrowotnymi nieustannie przyciągającymi uwagę zarówno naukowców, społeczeństwa, jak i dziennikarzy. Zapominamy jednak o tym, że dokonujący się postęp i rozwój społeczno-gospodarczy skutkuje wydłużeniem życia, co w połączeniu z niskim współczynnikiem urodzeń przyczynia się do ogólnoświatowego starzenia się ludności. W krajach rozwijających się średnia długość życia zaczęła rosnąć od około 1840r. w tempie prawie 2,5 roku na dekadę, a prognozy wskazują, że mediana wieku dalej będzie wzrastać4. Dostępne dane statystyczne pokazują, że w 2020 r. ponad jedna piąta (20,6%) populacji Unii Europejskiej co najmniej 65 lat5. Co więcej, prognozy przewidują, że od roku 2073 na świecie będzie więcej seniorów w wieku co najmniej 65 lat niż dzieci poniżej 15. roku życia6. Chociaż już od czasów starożytnych zastanawiano się wraz z rzymskim dramaturgiem – Terencjuszem, czy „sama starość to choroba”, to do dzisiejszych dni nie znaleziono jednoznacznej odpowiedzi na te rozważania. Niewątpliwie jednak, efektem starzenia się ludności jest wzrost populacji osób chorych. Jest to prawdopodobnie efekt nakładania się wspólnych mechanizmów molekularnych i komórkowych, które dotyczą zarówno starzenia się, jak i rozwoju poszczególnych chorób związanych z wiekiem. Do podstawowych mechanizmów starzenia się zaliczamy adaptację do stresu oksydacyjnego, pogorszenie proteostazy (homeostazy białkowej), wyczerpanie rezerwuaru komórek macierzystych, zaburzenia metabolizmu, uszkodzenia makromolekularne, modyfikacje epigenetyczne i stany zapalne7. Wiele chorób przewlekłych i stanów patologicznych jest, co najmniej częściowo, determinowanych przez te procesy. Przykładem są zaburzenia neurodegeneracyjne, które stają się coraz bardziej palącym problemem zdrowia publicznego na całym świecie8. Według analiz w 2018 r. z demencją na świecie mierzyło się ok. 47 mln ludzi9. Dane prognostyczne również nie są zadowalające. W opublikowanym przez Światową Organizację Zdrowia (WHO, World Health Organization) raporcie z 2012 r. oszacowano, że do 2030 r. ok. 14 mln ludzi w Europie będzie zmagało się z otępieniem10. Z kolei szacunki dotyczące 2050 r. pokazują, że demencja rozwinie się u ponad 100 mln osób dorosłych na świecie i aż u 18 mln w samej Europie10, 11.
 

Tab. 1. Klasyfikacja zaburzeń neuropoznawczych i ich przyczyn według DSM-518
Zaburzenia neuropoznawcze ciężkie –
obecne deficyty kompetencji w życiu codziennym
Zaburzenia neuropoznawcze łagodne –
zachowanie kompetencji w życiu codziennym
Choroba Alzheimera (AD)
Zwyrodnienie czołowo-skroniowe
Zaburzenie z ciałami Lewy’ego
Zaburzenie naczyniopochodne
Urazowe uszkodzenie mózgu
Zaburzenie indukowane przez leki lub inne substancje
Choroba Parkinsona
Choroba Huntingtona
Zakażenie HIV
Choroby prionowe
Inne przyczyny medyczne
Liczne etiologie

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Oberholzer I, Bassetti C, Muri RM. Choroby otępienne. Elsevier Essentials Demenzerkrankungen. 1. Auflage. Munchen; Wrocław:
Elsevier; Edra Urban & Partner; 2019. – pozycja 18 z literatury tak jak w tytule tabeli
 

POLECAMY

R e k l a m a


Ze względu na starzenie się ludności oraz rosnącą częstość występowania demencji, naukowcy dążą do identyfikacji skutecznych i praktycznych strategii, które pomogą w prewencji oraz ograniczeniu progresji otępienia. Sposób żywienia stanowi modyfikowalny czynnik stylu życia, który może opóźnić wystąpienie zmian demencyjnych i znajduje się wysoko w hierarchii działań zdrowia publicznego większości krajów12, 13. Literatura naukowa dostarcza informacji na temat korzystnego i negatywnego działania poszczególnych składników odżywczych, a nawet produktów żywnościowych. Obecnie szczególną uwagę zwraca się jednak na wzory żywieniowe oraz jakość diety, które pozwalają zrozumieć wpływ żywienia na rozwój problemów poznawczych12. Jedna z najnowszych propozycji – w celu zapobiegania lub spowolnienia zaburzeń funkcji kognitywnych – to wzór żywieniowy znany jako dieta MIND, będąca hybrydą diety śródziemnomorskiej oraz DASH14. Z uwagi na to, że Polska jest jednym z najszybciej starzejących się krajów w Europie, poznanie zasad żywienia, w tym także diety MIND, oraz analiza ich wpływu na sprawność poznawczą mogą stanowić istotny aspekt w prewencji oraz hamowaniu progresji otępienia i zachowaniu odpowiedniej pracy mózgu. 
 

Ryc. 1. Wykres kołowy prezentujący szacunkowy odsetek odmian demencji19
Źródło: Cunningham E, McGuinness B, Herron B, Passmore A. Dementia. Ulster Med J 2015; 84: 79–87. – pozicja 29 w literaturze


Zaburzenia funkcji poznawczych

Demencja określana jest jako zespół chorobowy, typy otępienia. Według WHO demencja jest przewlekłą lub postępującą chorobą mózgu z zaburzeniem kilku (przynajmniej dwóch) funkcji poznawczych, np. pamięci, myślenia, orientacji, rozumienia, liczenia, mowy czy zdolności uczenia się, ale bez ograniczenia świadomości otoczenia15, 16. Do objawów otępienia można więc zaliczyć pogorszenie pamięci, myślenia czy osądu, zredukowaną pomysłowość, nieprawidłowe przetwarzanie informacji, a spadek zdolności kognitywnych często powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu w codziennym życiu17. Otępienie można zdiagnozować, gdy objawy utrzymują się przez co najmniej 6 miesięcy. Chorobie zwykle towarzyszą zmiany kontroli emocjonalnej, zachowań społecznych i motywacji18. Upośledzenie zdolności poznawczych może być spowodowane narażeniem na czynniki środowiskowe, takie jak uszkodzenie mózgu, stosowaniem leków, np. uspokajających czy antycholinergicznych, może też wystąpić w przebiegu innych schorzeń, które będą rzutować na funkcje ośrodkowego układu nerwowego15. Pogorszenie sprawności poznawczej jest także efektem procesów starzenia i znacznie częściej dotyka seniorów15, 16. Wraz z wiekiem stany patologiczne i choroby przewlekłe, takie jak udar mózgu, nadmierne spożywanie alkoholu, zaburzenia równowagi hormonalnej, mogą powodować zaburzenia poznawcze. Ponadto patologie mózgu, takie jak choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy’ego, choroba Huntingtona, otępienie związane z HIV, choroba prionowa, także objawiają się obniżeniem sprawności poznawczej15 (tab. 1).
Zaburzenia poznawcze są więc elementem otępienia, ale nie zawsze upośledzenie funkcji poznawczych odzwierciedla rozpoczynającą się demencję, jednakże nawet łagodny spadek zdolności poznawczych może powodować frustrację wśród osób nimi dotkniętych11. Dawniej rozróżniane były łagodne zaburzenia poznawcze (MCI, mild cognitive impairment) oraz otępienie15, 16. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manualof Mental Disorders) zastąpiła terminy „demencja/otępienie” pojęciem „zaburzenie neurokognitywne ciężkie” (NCD, major neurocognitive disorder). Od zaburzeń łagodnych (minor lub mild cognitive impairment) odróżnia je znaczne ograniczenie niezależności w czynnościach życia codziennego (ADL, activities of daily living)17, 18 (tab. 1). MCI można zatem definiować jako subiektywne i obiektywne ograniczenie domen poznawczych z jednoczesnym zachowaniem samodzielności w codziennym życiu16, 18. 
Najważniejszym czynnikiem upośledzenia funkcji poznawczych jest wiek. Zarówno łagodne, jak i ciężkie zaburzenia neuropoznawcze są często powiązane z osobami starszymi15. Dane naukowe wskazują, że ok. 10% osób po 65. roku życia zmaga się z demencją16. Choroba Alzheimera jest z pewnością najbardziej znanym schorzeniem powiązanym z demencją, odpowiadającą za co najmniej połowę przypadków (ryc. 1), ale nie jedyną. Choroba Parkinsona i Creutzfeldta-Jakoba również należą do grupy chorób neurodegeneracyjnych19. W Polsce w roku 2015 szacowano, że liczba osób z otępieniem typu alzheimerowskiego mieści się w przedziale 360–470 tys., co wskazywało na wzrost o niemal 20% w porównaniu z 2005 r.20 Co więcej, częstość występowania choroby Alzheimera w zależności od wieku wzrasta znacząco – z mniej niż 1% rocznie przed 65. rokiem życia do niemal 6% rocznie po ukończeniu 85. roku życia15.
Leczenie zaburzeń poznawczych opiera się na faktycznej przyczynie problemu. Obniżenie sprawności poznawczej spowodowane chorobą lub stanem patologicznym jest niwelowane po wprowadzeniu odpowiedniej terapii. Infekcje i choroby metaboliczne, depresja, zaburzenia funkcjonowania tarczycy, efekty działania leków to przykłady, w których pogorszenie funkcji poznawczych może być odwracalne15. Szczególnie problematyczne okazują się łagodne zaburzenia poznawcze, gdyż nie są obecnie znane farmakologiczne metody ich leczenia16. Poszukiwanie oraz popularyzacja strategii niefarmakologicznych, w tym zaleceń dietetycznych usprawniających funkcjonowanie mózgu oraz hamujących pogorszenie sprawności poznawczej, są uzasadnione i pożądane.
 

Tab. 2. Wpływ wybranych składników odżywczych na funkcje poznawcze24
Składnik Efekt
Kwasy tłuszczowe n-3 Złagodzenie upośledzenia funkcji poznawczych
u osób starszych
Tłuszcze nasycone Zaostrzenie upośledzenia funkcji poznawczych
u osób starszych
Flawonoidy Wzmocnienie, poprawa funkcji poznawczych
Kurkumina Hamowanie zaniku funkcji poznawczych
w modelu choroby Alzheimera
Witamina D Istotna rola w zachowaniu funkcji poznawczych
u osób starszych
Witamina E Złagodzenie upośledzenia funkcji poznawczych
Witaminy z grupy B Suplementacja witaminą B6, B12 lub kwasem
foliowym wykazała pozytywny wpływ na pamięć
u kobiet, witamina B12 może dodatkowo
poprawiać funkcje poznawcze podczas
stosowania diety ubogiej w cholinę
Cholina Redukcja zaburzeń poznawczych
Połączenie witamin (C, E, karoten) Spożycie witamin przeciwutleniających opóźnia
pogorszenie funkcji poznawczych u osób starszych
Wapń Wysokie stężenie wapnia w surowicy wiąże się
z szybszym pogorszeniem funkcji poznawczych
u osób starszych
Cynk Ograniczenie spożycia cynku w diecie
przyczynia się do hamowania pogorszenia
funkcji poznawczych u osób starszych
Selen Niski poziom selenu w ciągu życia powiązano
z pogorszeniem funkcji poznawczych
Miedź Niższe stężenie w osoczu powiązano
z pogorszeniem funkcji poznawczych
u pacjentów z chorobą Alzheimera
Żelazo Terapia żelazem normalizuje funkcje
poznawcze u młodych kobiet

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Gomez-Pinilla F. Brain foods: the effects of nutrients on brain function.
Nat Rev Neurosci 2008; 9: 568–78. https://doi.org/10.1038/nrn2421 – pozycja 24 w literaturze

Wzory żywieniowe korzystne dla mózgu

Od lat trwają prace epidemiologiczne oraz badania na modelach zwierzęcych, analizujące neuroprotekcyjne działanie poszczególnych składników odżywczych czy substancji bioaktywnych, takich jak antyoksydanty, witaminy (m.in. witamina D, E oraz z grupy B) czy długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe n-3 (EPA, kwas eikozapentaenowy; 20 : 5 czy DHA, kwas dokozaheksaenowy; 22:6)13, 21 (tab. 2). Korzystny wpływ zauważono także włączając do diety warzywa (zwłaszcza zielone warzywa liściaste, które są dobrym źródłem kwasu foliowego, witaminy E i karotenoidów), owoce morza (źródło kwasów tłuszczowych n-3), owoce jagodowe (źródło polifenoli), czy umiarkowane ilości kawy bądź napojów bogatych w kofeinę13, 22. Flawonoidy także słyną ze swojego działania przeicwutleniającego. słyną ze swojego działania przeciwutleniającego. W badaniach naukowych wykazano, że suplementacja flawonoidami z ziarna kakaowca przez okres do 2 miesięcy poprawia sprawność poznawczą w grupie osób starszych23. Kwercetyna, główny składnik ekstraktów z Ginko biloba, może niwelować zaburzenia uczenia się i pamięci u gryzoni z niedokrwieniem mózgu, a suplementacja epikatechiną, która ma zdolność przekraczania bariery krew–mózg, także usprawniać pamięć24. Chociaż istnieją prace wskazujące, że spożycie węglowodanów i cukrów w diecie może wiązać się z mniejszą grubością kory, to jednak doniesienia dotyczące wpływu węglowodanów na zaburzenia poznawcze są niespójnie23. Należy pamiętać, że praca mózgu zależy od zaopatrzenia w glukozę, ponieważ jest jego głównym źródłem energii22. Potwierdzono z kolei, że dieta o wyższym spożyciu nabiału, owoców, warzyw, ryb, orzechów, roślin strączkowych i ograniczonym spożyciu mięsa może korzystnie wpływać na sprawność poznawczą (Tian-Shin Yeh, Changzheng Yuan, Alberto Ascherio, Bernard A Rosner, Deborah Blacker, Walter C Willett, Long-term dietary protein intake and subjective cognitive decline in US men and women, The American Journal of Clinical Nutrition, 2021;, nqab236, https://doi.org/10.1093/ajcn/nqab236). Co więcej, wyższe spożycie białka w diecie może być dodatnio skorelowane z procesami niewerbalnego uczenia się, pamięcią werbalną i niższym ryzykiem MCI lub demencji (Moore K, Hughes CF, Ward M, Hoey L, McNulty H. Diet, nutrition and the ageing brain: current evidence and new directions. Proc Nutr Soc. 2018 May;77(2):152-163. doi: 10.1017/S0029665117004177. Epub 2018 Jan 10. PMID: 29316987.). Z drugiej strony wiadomo,że diety bogate w tłuszcze nasycone i tłuszcze trans przyczyniają się do pogorszenia funkcji kognitywnych, zwiększając ryzyko demencji13. Badania na modelach zwierzęcych, w których oceniano wpływ fast foodów, charakteryzujących się wysoką zawartością tłuszczów nasyconych i sacharozy, wykazały spadek zdolności poznawczych już po 3 tygodniach stosowania diety bogatej w te produkty24. Ponadto, wyniki badań sugerują szkodliwe skutki nadmiernego spożycia żelaza, miedzi (szczególnie w połączeniu z dietą bogatą w tłuszcze nasycone) oraz kwasu foliowego wśród osób z niską zawartością witaminy B12, chociaż optymalne ilości tych składników są w diecie pożądane13, 24. 
Kolejny analizowany pod względem wpływu na sprawność poznawczą aspekt stanowi modulacja poziomem energii w diecie. Aktualne prace sugerują, że nadmiar energii może zmniejszyć plastyczność synaptyczną i zwiększyć podatność komórek na uszkodzenie, powodując powstawanie wolnych rodników, które przewyższają zdolność buforowania22, 24. Można więc wnioskować, iż optymalny poziom bądź umiarkowane ograniczenie energii w diecie mogą działać ochronnie na funkcjonowanie mózgu, zmniejszając uszkodzenia oksydacyjne białek komórkowych, lipidów oraz kwasów nukleinowych24.
Dieta człowieka stanowi złożony schemat łączenia różnych produktów spożywczych i składników odżywczych. Kombinacje te mogą działać synergistycznie, zapewniając silniejsze efekty zdrowotne w porównaniu z poszczególnymi składnikami odżywczymi. Ważne jest więc, by analizować dietę jako całość. Obecnie uważa się, że to właśnie analiza wzorów żywieniowych może pomóc w ocenie związku między spożyciem żywności a spadkiem funkcji poznawczych21. Wyniki badań w tym zakresie wykazały szybszy spadek zdolności poznawczych w przypadku stosowania diety zachodniej, jednakże dane dotyczące zalecanych wzorów żywieniowych są cały czas niespójne13, 25. Gardener i wsp. w swojej australijskiej kohorcie zauważyli, że przestrzeganie zasad zdrowej diety jest powiązane z obniżeniem ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych, w porównaniu z dietą o modelu zachodnim26. Podobne wyniki uzyskali Wang i wsp. w grupie 5716 seniorów (średnia 82 lata)27. Yin i wsp. pokazali, że zarówno diety bogate w produkty mięsne oraz sojowe, jak i w warzywa, owoce oraz grzyby dodatnio korelowały z lepszymi funkcjami poznawczymi u seniorów powyżej 60. roku życia21. Najnowsze przeglądy systematyczne i metaanalizy wykazały, że przestrzeganie (adherencja) zasad modelu diety śródziemnomorskiej wiązało się z lepszym poziomem funkcji poznawczych u osób starszych, wolniejszym obniżeniem oraz mniejszym ryzykiem rozwoju demencji i choroby Alzheimera12, 23. Śródziemnomorski model żywienia charakteryzuje się wysokim spożyciem żywności pochodzenia roślinnego, w tym warzyw, owoców, nasion roślin strączkowych, orzechów czy oliwy z oliwek, która stanowi główne źródło tłuszczu w diecie. Jednocześnie ogranicza się spożycie żywności bogatej w kwasy tłuszczowe nasycone. Jadłospis uwzględnia wysokie spożycie ryb, umiarkowaną podaż produktów mlecznych, ograniczenie w spożyciu mięsa oraz drobiu, a także wino spożywane w niewielkiej ilości do posiłku28. Dieta śródziemnomorska korzystnie wpływa na profilaktykę oraz wyrównanie chorób metabolicznych, takich jak cukrzyca typu 2, hipercholesterolemia czy miażdżyca16. Połączenia stosowanych produktów w tym modelu, skutkują wniesieniem do diety składników o potencjale ochronnym względem obniżenia sprawności poznawczej u seniorów, takich jak jednonienasycone kwasy tłuszczowe, flawonoidy czy witamina E o działaniu przeciwutleniającym28. Co więcej, Valls-Pedret i wsp., wykazali że dodatkowa suplementacja diety śródziemnomorskiej oliwą z oliwek extra virgin (1 l/tydz.) lub orzechami (30 g/dzień) może prowadzić do poprawy funkcji poznawczych u osób starszych29. Warto wspomnieć, że nie we wszystkich badaniach zależności te zostały potwierdzone. Niektóre prace nie wykazały związku między wyższą adherencją do diety śródziemnomorskiej a ryzykiem wystąpienia otępienia28, 30. Niespójne wyniki uzyskano również w odniesieniu do populacji niezachodnich, co może sugerować modulację czynników socjodemograficznych na pożądany wpływ modelu śródziemnomorskiego na funkcje kognitywne osób starszych27, 31. 

Tab. 3. Porcje składników diety DASH, śródziemnomorskiej i MIND37
Dieta DASH Dieta śródziemnomorska Dieta MIND
Produkty zbożowe ≥ 7/dzień Produkty z ziaren
nierafinowanych > 4/dzień
Produkty pełnoziarniste
≥ 3/dzień
Warzywa ≥ 4/dzień Warzywa > 4/dzień Zielone warzywa liściaste
≥ 6/tydzień
  Ziemniaki > 2/dzień Inne warzywa
≥ 1/dzień
Owoce ≥ 4/dzień Owoce > 3/dzień Owoce jagodowe
≥ 2/tydzień
Nabiał ≥ 2/dzień Pełnotłuste produkty mleczne
≤ 10/tydzień
 
Mięso, drób i ryby ≤ 2/dzień Mięso czerwone ≤ 1/tydzień Czerwone mięsa i wyroby
z czerwonego mięsa
< 4/tydzień
  Ryby > 6/tydzień Ryby ≥ 1/tydzień
  Drób ≤ 3/tydzień Drób ≥ 2/tydzień
Orzechy, nasiona i nasiona roślin
strączkowych ≥ 4/tydzień
Nasiona roślin strączkowych
i orzechy
> 6/tydzień
Nasiona roślin strączkowych
> 3/tydzień
Orzechy ≥ 5 /tydzień
    Żywność fast food/smażona
< 1/tydzień
Zawartość tłuszczu ogółem
w diecie ≤ 27% kcal
   
Zawartość kwasów tłuszczowych
nasyconych ≤ 6% kcal
   
  Oliwa z oliwek ≥ 1/dzień Oliwa z oliwek extra virgin
    Masło, margaryna < 1 łyżka/dzień
    Ser < 1/tydzień
Słodycze ≤ 5/tydzień   Ciastka, słodycze < 5/tydzień
Sód ≤ 2400 mg/dzień    
  Alkohol < 300 ml/dzień,
ale > 0
Alkohol/wino
1 porcja/dzień

Źródło: OMorris MC, Tangney CC, Wang Y, Sacks FM, Bennett DA, Aggarwal NT. MIND Diet Associated with Reduced Incidence of Alzheimer’s Disease.
Alzheimers Dement J Alzheimers Assoc 2015; 11: 1007–14. https://doi.org/10.1016/j.jalz.2014.11.009.

Innym wzorem żywieniowym, który analizowany jest w odniesieniu do sprawności poznawczej, jest dieta DASH (Dietary Approach to Systolic Hypertension).
Jest to model pierwotnie zaproponowany w randomizowanych badaniach klinicznych w Stanach Zjednoczonych jako alternatywa terapii farmakologicznej zarówno w ramach prewencji, jak i leczenia pacjentów z nadciśnieniem tętniczym32. Dietę DASH charakteryzuje wyższe spożycie owoców, warzyw, niskotłuszczowych produktów mlecznych, produktów pełnoziarnistych, drobiu, ryb i orzechów, z jednoczesnym ograniczeniem spożycia tłuszczów, mięsa czerwonego, słodyczy, słodzonych napojów oraz soli kuchennej33. Do jej korzystnych działań zalicza się obniżanie ciśnienia krwi i poziomu cholesterolu LDL we krwi, redukcję masy ciała, stresu oksydacyjnego i stanów zapalnych, dodatkowo poprawę wrażliwości na insulinę i zmniejszanie ryzyka rozwoju cukrzycy typu 213. Dane literaturowe wskazują, że model diety DASH może też wpływać korzystnie na funkcje poznawcze, ponieważ obniżenie ciśnienia krwi może zmniejszać ryzyko zaburzeń neuropoznawczych i otępienia naczyniowego13, 16. Berendsen i wsp. w swojej kohorcie wskazują, że długoterminowe przestrzeganie modelu DASH jest ważne do utrzymania zdolności poznawczych w starszym wieku33. Przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych przez Wengreen i wsp. 11-letnie badania obserwacyjne z udziałem osób powyżej 65. roku życia sugerują, że stosowanie diety DASH wiąże się z lepszą sprawnością poznawczą, zarówno u starszych mężczyzn, jak i kobiet34. Tangney i wsp. po ponad 4-letniej obserwacji zauważyli, że ścisłe przestrzeganie zasad diety DASH wiązało się z łagodniejszym pogorszeniem funkcji poznawczych wśród nieco starszych (średnia 81 lat) seniorów obu płci35. 

Założenia diety MIND 

Zarówno model diety śródziemnomorskiej, jak i diety DASH wykazują korzystne działanie ochronne dla mózgu, jednakże nie zostały opracowane pod kątem ochrony jego funkcjonowania. W tym celu Morris i wsp. opracowali dietę MIND, czyli Mediterranean–DASH Intervention for Neurodegenerative Delay, stanowiącą połączenie modelów diety DASH i śródziemnomorskiej, ale z modyfikacjami, które ściśle określają podaż składników o potwierdzonym działaniu neuroprotekcyjnym14. Najnowsze prace sugerują, że mimo iż wysoka adherencja do diety śródziemnomorskiej, DASH lub MIND wiąże się z obniżeniem spadku funkcji poznawczych i niższym ryzykiem choroby Alzheimera, to najsilniejsze związki obserwuje się właśnie w przypadku przestrzegania diety MIND36. Niewątpliwie, zarówno dieta śródziemnomorska, jak i DASH mają wspólne elementy, m.in. uwzględniają spożycie żywności naturalnej, głównie pochodzenia roślinnego, z jednoczesnym ograniczeniem produktów przetworzonych i czerwonego mięsa. Dieta MIND również kładzie nacisk na naturalną żywność pochodzenia roślinnego oraz ograniczenie spożycia produktów pochodzenia zwierzęcego i o wysokiej zawartości tłuszczów nasyconych37. Z drugiej jednak strony, ściśle uwzględnia wpływ poszczególnych elementów diety śródziemnomorskiej oraz DASH na funkcje poznawcze. Spośród różnych rodzajów warzyw, zielone warzywa liściaste, z uwagi na dużą zawartość przeciwutleniaczy, m.in. luteiny, kwasu foliowego, witaminy E, beta-karotenu i polifenoli, zostały zidentyfikowane jako mające najsilniejsze działanie ochronne przed spadkiem funkcji poznawczych16. Osoby, które spożywały 1–2 porcje dziennie zielonych warzyw liściastych, miały obniżone tempo spadku sprawności poznawczej w porównaniu z grupą uczestników, którzy rzadko lub nigdy nie uwzględniali ich w diecie13. Autorzy zalecają spożycie co najmniej 6 porcji tygodniowo16. W przypadku pozostałych warzyw nie zaobserwowano znaczących różnic w odniesieniu do funkcji poznawczych, jednakże badania na modelu zwierzęcym zwróciły uwagę, że spożycie owoców jagodowych może wpływać na poprawę pamięci, neuroprotekcję oraz wyhamowanie pogorszenia funkcji poznawczych13.  
Z drugiej strony, niektóre elementy diety śródziemnomorskiej i DASH zostały pominięte w modelu MIND, ze względu na niewystarczające dowody na korzystne działanie dla mózgu. Nie uwzględniono wysokiego spożycia owoców, które są zalecane w ilości 3–4 porcji/dzień zarówno w diecie DASH, jak i śródziemnomorskiej, nabiału (2+ porcje/dzień w modelu DASH), ziemniaków (2 porcje/dzień w przypadku diety śródziemnomorskiej) czy ryb (> 6 posiłków/tydzień w modelu śródziemnomorskim)37. Uważa się, że spożycie co najmniej jednego posiłku rybnego tygodniowo jest wystarczające do zredukowania szansy rozwoju demencji13. Ponadto zwrócono uwagę na ograniczenie smażenia produktów mięsnych i rybnych oraz na wybór mięsa chudego16. Różnice w proporcjach składników poszczególnych diet przedstawiono w tabeli 3.
Podsumowując, dieta MIND dzieli elementy składowe na 15 grup żywności, z czego 10 grup charakteryzuje się korzystnym działaniem dla mózgu (zielone warzywa liściaste, inne warzywa, orzechy, owoce jagodowe, nasiona roślin strączkowych, produkty pełnoziarniste, owoce morza i ryby, drób, oliwa z oliwek i wino), a 5 grup produktów nie zaleca się (czerwone mięsa, masło i margaryna, sery tłuste, wypieki i słodycze i smażone/fast food).

Związek między dietą MIND a sprawnością poznawczą

Morris i wsp. w swoich pracach wykazywali, że stosowanie diety MIND wiązało się z wolniejszym tempem spadku zdolności poznawczych, a wyższa adherencja do diety MIND skutkowała niższym ryzykiem choroby Alzheimera (AD)14, 37. W badaniu przeprowadzonym przez McEvoy i wsp. w grupie 5907 osób starszych (> 50. roku życia) potwierdzono, że większa adherencja do diety śródziemnomorskiej i MIND były niezależnie powiązane z lepszymi funkcjami poznawczymi i...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy