Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

1 marca 2018

NR 5 (Luty 2018)

Dietoterapia dzieci z ADHD

620

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej ADHD (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) jest jednym z najczęstszych rozpoznań stawianych w psychiatrii dzieci i młodzieży. Na świecie znany jest już od ponad 145 lat, jednak dopiero w 1973 roku dr Benjamin Feingold wysunął hipotezę o związkach nadpobudliwości z alergią pokarmową. Chodziło tu głównie o sztuczne dodatki do żywności.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Czy geny mogą być odpowiedzialne za wystąpienie zespołu ADHD?
  • Jak skomponować dietę, aby zminimalizować objawy napobudliwości?
  • Jak dobrać dodatkową suplementację u dzieci z ADHD?

 

POLECAMY

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, dotykające około 3–5% dzieci i nastolatków na świecie. Mimo, iż objawy zmniejszają się z wiekiem, to i tak ponad 40% pacjentów doświadcza z ich powodu problemów także w dorosłym życiu.

Należy pamiętać, że nie jest to opóźnienie rozwojowe ani upośledzenie umysłowe. Brak korzystnych warunków do wykazania się swoimi możliwościami intelektualnymi sprawia, że dziecko nie może z nich w pełni skorzystać, przez co może wydawać się nieco niedojrzałe. Wiele rodziców zarzuca sobie, że zdiagnozowany u ich pociechy zespół nadpobudliwości psychoruchowej jest wynikiem złego wychowania lub przejawem patologii w rodzinie.

Geneza ADHD

W 1973 roku dr Benjamin Feingold wysunął hipotezę o związkach nadpobudliwości z alergią pokarmową. Chodziło tu głównie o sztuczne dodatki do żywności – kolorowe barwniki, substancje konserwujące, naturalne salicylany. Sporządzona przez dra Feingolda dieta rzekomo miała zredukować występujące objawy początkowo u połowy nadpobudliwych dzieci, jednak z przeprowadzonych później badań wynika, że poprawa nastąpiła jedynie u około 10% dzieci z ADHD, a niektórzy naukowcy nie stwierdzili żadnych różnic.

Na dzień dzisiejszy przyjęto, że za powstawanie ADHD odpowiedzialnych jest wiele genów, gdyż istnieje problem ze znalezieniem jednego miejsca, które bezpośrednio wpływa na kształtowanie się tego zaburzenia.

Wiele typów genów można oznaczyć, badając panel metylacyjny. Odpowiadają one na szereg pytań odnoszących się zarówno do spersonalizowanej diety, jak i do przemian dotyczących szlaków wykorzystania witamin, np. folianów i wit. B12, która bezpośrednio wpływa na koncentrację uwagi i funkcje poznawcze. Czynniki genetyczne wpływają na budowę i działanie struktur mózgowych oraz sposób przekazywania pobudzeń w centralnym systemie nerwowym. Obecność u dziecka genów odpowiedzialnych za wystąpienie zespołu ADHD powoduje nieprawidłowy przebieg procesów zachodzących w korze mózgowej i jądrach podkorowych. Płaty czołowe półkul mózgowych i ich połączenia z innymi strukturami mózgu pracują mniej wydajnie.

Z badań pracy mózgu pod względem biochemicznym wynika, że u osób z ADHD dochodzi najprawdopodobniej do osłabienia działania dwóch substancji uczestniczących w przekazywaniu pobudzeń w układnie nerwowym (tzw. neuroprzekaźników): noradrenaliny i dopaminy. Leki stosowane w farmakoterapii ADHD modyfikują aktywność tych przekaźników w mózgu.

Aby rozpoznać ADHD, stwierdza się obecność charakterystycznych form zachowania, które trwają przynajmniej przez sześć miesięcy i wchodzą w skład wyróżniającej się triady objawów, na którą składają się:

  • nadmierna impulsywność,
  • nadmierna ruchliwość,
  • nasilone zaburzenia uwagi.

Kluczowe elementy diety a ADHD

Na przebieg ADHD i nadpobudliwość wpływ mogą mieć czynniki żywieniowe, do których w pierwszej kolejności zaliczamy cukier rafinowany, dalej sztuczne barwniki dodawane przez producentów do żywności oraz produkty zawierające w swym składzie salicylany (także niektóre owoce, które zawierają je naturalnie).

Wszelkie barwniki, substancje zapachowe, przeciwzbrylające i przedłużające okres przydatności do spożycia, a także środki ochrony roślin: pestycydy, herbicydy i metale ciężkie, jakimi są obciążone warzywa i owoce, stanowią dość poważny problem i mogą mocno zaburzać pracę systemu nerwowego.

Istotnym czynnikiem są również nietolerancje pokarmowe IgG-zależne, które manifestują się na układzie nerwowym, oraz mikroflora jelit jako czynnik powodujący zespół nieszczelnego jelita. Ostatnim, a jednocześnie pierwszym ogniwem zamykającym koło są polimorfizmy genetyczne.

  • Cukier

U dzieci z ADHD takie szybkie i nagłe pobudzenie może zaostrzać objawy. Badania kliniczne przeprowadzone u dzieci z ADHD i nadpobudliwością wykazały, że poziom glukozy we krwi jest u nich stosunkowo niski w porównaniu ze zdrowymi, prawidłowo rozwijającymi się dziećmi, bez objawów ADHD i nadpobudliwości. Wykazano, że jest to skutkiem szybkiego spadku poziomu glukozy po wcześniejszym dużym jej spożyciu – dochodzi do hipoglikemii. Z kolei do objawów hipoglikemii zaliczamy m.in. zaburzenia koncentracji, rozdrażnienie, a czasami nawet agresję.

  • Salicylany

Salicylany to organiczne związki chemiczne występujące naturalnie w wielu produktach spożywczych. Wysoką ich zawartością charakteryzują się m.in.: pomidory, truskawki, ananasy, herbata z lipy, jabłka, pomarańcze, czerwone winogrona, orzeszki ziemne, czekolada, korniszony, musztarda. U osób wrażliwych na salicylany duże spożycie produktów w nie bogatych, zwłaszcza w godzinach popołudniowych i wieczornych, może skutkować m.in. zaburzonymi wzorcami snu i problemami z zaśnięciem, a także wywoływać zaburzenia nastroju.

Przy  nadwrażliwości na salicylany mogą występować następujące objawy:

  • wysypka,
  • przemijające zaczerwienienie skóry,
  • duszności,
  • ból brzucha,
  • migrena,
  • swędzenie twarzy i dłoni,
  • łzawienie oczu po zażyciu preparatów zawierających kwas acetylosalicylowy (np. aspirynę).

 

  • Barwniki i sztuczne dodatki

W badaniach eksperymentalnych problemy z zasypianiem i zwiększenie liczby nocnych pobudek powiązano zwłaszcza ze spożyciem tartrazyny (E102, FD&C No. 5) – żółtego barwnika, który jest składnikiem niektórych napojów, zup, polew w proszku, a także wyrobów cukierniczych, galaretek czy płatków zbożowych. Szkodliwy wpływ tartrazyny na zachowanie dzieci jest wzmacniany przez konserwanty z grupy benzoesanów (E210–215).

  • Nietolerancje pokarmowe, dieta bezglutenowa i bezmleczna

Alergia typu III, czyli nietolerancje pokarmowe IgG-zależne, charakteryzuje się produkcją przeciwciał IgG oraz stopniowym tworzeniem się kompleksów antygen-przeciwciało, które są odkładane w tkankach i powodują przewlekły, uogólniony stan zapalny. Kompleksy te są odpowiedzialne za opóźnione występowanie objawów (kilka godzin lub dni po spożyciu). W tym rodzaju alergii możliwe jest wyeliminowanie produktów wywołujących objawy na pewien czas, a następnie ich ponowne stopniowe wprowadzenie. Reakcje opóźnione IgG (IgE-niezależne) często pozostają nierozpoznane ze względu na znaczne opóźnienie reakcji w stosunku do spożycia pokarmu (od 8 do 72 godzin). Reakcje alergii opóźnionych manifestują się m.in. na układzie nerwowym, należy więc wziąć pod uwagę wykonanie tego typu testów u dziecka. Najbardziej agresywnymi, najczęściej występującymi alergenami są pszenica, gluten i białka mleka krowiego.

  • Mikroflora jelit

Badania wykazały, że jelitowy układ nerwowy, znajdujący się w przewodzie pokarmowym, należący do układu autonomicznego, może funkcjonować niezależnie i porozumiewać się z mózgiem. Zdrowie jelit ma bezpośredni wpływ na nasze zachowanie i nastrój. Jelita i mózg wraz z mikroflorą jelitową są ściśle związane poprzez tzw. oś jelitowo-mózgową. Uszkodzona bariera jelitowa staje się przepuszczalna dla substancji toksycznych, które w znacznym stopniu mogą zaburzyć pracę ośrodkowego układu nerwowego (np. poprzez zmniejszenie produkcji hormonu szczęścia – serotoniny)8. Mikroflorę jelit warto zbadać badaniem z kału.

  • Wielonienasycone kwasy ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy