Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

16 czerwca 2021

NR 25 (Czerwiec 2021)

Jakie korzyści „płyną” z kokosa – skuteczne nawadnianie i właściwości prozdrowotne

40

Żywność funkcjonalna, innowacyjne oraz egzotyczne produkty pojawiające się na polskim rynku bardzo szybko zyskują dużą popularność. Jednocześnie wzrasta zainteresowanie konsumenta właściwościami tych produktów. Ciekawą grupą asortymentową są napoje funkcyjne, w tym napoje izotoniczne.

Obserwuje się rosnącą tendencję do ich spożywania nie tylko wśród sportowców, ale także wśród osób mało aktywnych oraz dzieci i młodzieży. Okazuje się, że napoje izotoniczne nawadniają organizm efektywniej niż woda, co jest związane z ciśnieniem osmotycznym, które odpowiada płynom ustrojowym w organizmie. 

POLECAMY

Woda kokosowa – skąd pochodzi?

Kokos to drzewo owocowe, które występuje głównie w regionach tropikalnych i subtropikalnych1. Rośnie on głównie przy wąskich i piaszczystych wybrzeżach. Natomiast trudno uprawia się go w klimacie suchym, ponieważ wymaga częstego i obfitego nawadniania. Drzewa kokosowe – palmy – wymagają ciepłych warunków do wzrostu i nie tolerują zimna1–4. Owoc palmy kokosowej – kokos – jest pestkowcem, składającym się z trzech owocolistków5–9. Jego owocnię stanowi cienki egzokarp (zielona skórka), mezokarp, będący grubą warstwą brązowych włókien (tzw. koira), i endokar tworzący pestkę (tzw. orzech kokosowy), w której znajduje się bielmo w postaci wody kokosowej.
 

R e k l a m a


Palma kokosowa jest istotną rośliną w przemyśle spożywczym. Głównymi producentami kokosa są kraje azjatyckie. Za 68,5% światowej produkcji kokosa odpowiadają Indonezja, Filipiny i Indie10–11. Pozyskiwa-
ny z niej owoc – kokos – służy do produkcji wielu produktów, m.in.: oleju kokosowego, mleczka kokosowego, octu kokosowego, wiórek kokosowych, czy wody kokosowej. Do niedawna dużą popularnością cieszył się olej kokosowy. Jednak przeprowadzone badania żywieniowo-kliniczne potwierdziły niekorzystny wpływ jego nadmiernego spożycia na profil lipidowy krwi oraz większe prawdopodobieństwo wystąpienia chorób serca12. Jest to spowodowane obecnością nasyconych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które są szybko metabolizowane w organizmie i mogą przyczyniać się do zmiany profilu lipidowego krwi. Można więc zadać pytanie, dlaczego zatem niekorzystnych efektów zdrowotnych, wynikających ze spożycia oleju kokosowego, nie obserwuje się wśród populacji azjatyckiej. Otóż odpowiedź jest prosta: dieta, która zawiera olej kokosowy, jest bilansowana spożyciem korzystnie działającej wody kokosowej12. Takie zestawienie produktów pochodzących z kokosa pozwala na zbilansowanie niekorzystnych efektów zdrowotnych, jakie mogą wynikać ze spożycia samego oleju kokosowego, takich jak zwiększenie we krwi stężenia cholesterolu, lipoprotein o niskiej gęstości (LDL-C), co może prowadzić do rozwoju choroby niedokrwiennej serca13.
Woda kokosowa to popularny przejrzysty, lekko mętny płyn, o specyficznym smaku i zapachu, znajdujący się wewnątrz kokosa. Do wyprodukowania napojów wybierane są głównie pięcio- lub siedmiomiesięczne owoce, gdyż woda pozyskana z młodszych kokosów jest gorzka i pozbawiona wartości odżywczych, natomiast w starszych kokosach jest jej stosunkowo mniej, na korzyść miąższu9, 14–16. W krajach azjatyckich wodę kokosową najczęściej spożywa się przez słomkę, bezpośrednio z kokosa, usuwając górną część skorupy. Woda kokosowa sprzedawana jest również w innych formach, np. świeża w pojemnikach plastikowych czy utrwalana w puszkach, butelkach lub kartonikach17. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż woda wewnątrz kokosa jest sterylnie czysta i nienaruszony kokos może być przechowywany kilkanaście dni3. Świeża woda kokosowa po otwarciu kokosa lub pojemnika zachowuje przydatność do spożycia przez 24 godziny18. Prowadzone są również liczne badania, w których skupiono się na opracowaniu najkorzystniejszych parametrów jej termicznego utrwalania. Woda kokosowa obecna na rynku podawana jest pasteryzacji, czyli procesowi, którym utrwala się m.in. soki, napoje, mleko czy powidła. Polega ona na inaktywowaniu natywnie występujących bakterii, przedłużając tym samym trwałość produktu3, 17–19.
Znalezienie najkorzystniejszych warunków pasteryzacji jest ważne, gdyż krótki czas obróbki w wysokiej temperaturze pozwala zachować więcej wartości odżywczych niż długotrwałe ogrzewanie. W badaniach własnych przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu wykazano, że woda kokosowa wiodących producentów znajdująca się na rynku w Polsce cechuje się wysoką jakością zarówno mikrobiologiczną, jak i odżywczą.

Wartość odżywcza wody kokosowej

Woda kokosowa charakteryzuje się specyficznym smakiem i aromatem, innym niż smak jądra orzecha kokosowego. Zidentyfikowano w jej składzie ponad 30 związków odpowiedzialnych za ten unikatowy aromat, a są nimi m.in. nonanal 14,2%, nonanol 11,2%, oktanian etylu 6,2%, heptanal 8,2%, 2-nonanol 5,1%, heptanol 5,3%, alkohole, tiole, ketony, kwasy karboksylowe, fenole, estry z krótkim łańcuchem węglowym (n-propyloetanian). Zawartość tych związków jest zależna od etapu dojrzałości (starsze są mniej aromatyczne), a także odmiany i warunków, w których kokos był uprawiany20. Warto również wspomnieć, iż woda kokosowa jest produktem niskokalorycznym – 100 ml dostarcza 19 kcal – zawiera 95% wody, 4% węglowodanów i poniżej 1% białka i tłuszczu. W swoim składzie posiada również witaminy i składniki mineralne, a ich wzajemna proporcja występowania determinuje właściwości izotoniczne wody kokosowej. Najwięcej zawiera ona potasu, sodu, magnezu oraz wapnia, co przedstawiono w tabeli 1. Co ważne, w 100 g wody kokosowej zawarte jest ok. 250 mg potasu i ok. 50 mg sodu, co jest bardzo korzystne w ujęciu proporcji tych składników, gdyż równowaga sodowo-potasowa ma bardzo istotne znaczenie w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, a także w profilaktyce nadciśnienia tętniczego i chorób sercowo-naczyniowych. W organizmie sód i potas są prawie całkowicie wchłaniane w jelicie cienkim i wydalane z moczem, co stanowi ich główną metodę regulacji21. Sód reguluje gospodarkę wodną, objętość osocza, ciśnienie osmotyczne płynów pozakomórkowych, wpływa na równowagę kwasowo-zasadową. Ma również wpływ na objętość płynu wewnątrzkomórkowego. Stanowi on również jeden z podstawowych elektrolitów w pompie sodowo-potasowej. Jego nadmiar nie może być jednak usunięty, gdy jest za mało wody w organizmie. Trzeba pamiętać, że 400 mmol/dm3 to maksymalne stężenie potasu w moczu21. Potas wykazuje również zdolność do regulacji gospodarki wodnej. Jest on również niezbędny do procesów budowy białek, metabolizmu węglowodanów oraz pomaga równoważyć regulację kwasowo-zasadową. Wydalany zostaje głównie z moczem, a jego zbyt wysokie stężenie jest usuwane bez problemu z organizmu, jeśli nerki funkcjonują prawidłowo. Wydalanie potasu jest intensywniejsze podczas wysiłku fizycznego oraz w wysokiej temperaturze otoczenia (wzrasta również wydzielanie sodu i potasu). Sportowcom oraz osobom, wykonującym pracę fizyczną zaleca się spożywanie napojów zawierających potas w celu uzupełnienia poziomu elektrolitów.
Woda kokosowa zawiera także ok. 25 mg magnezu. Bierze on udział w m.in. w termoregulacji organizmu. Błony komórkowe bez magnezu, który działa na nie stabilizująco, tworzą kompleksy z fosfolipidami, przez co wykazują zmniejszoną przepuszczalność. Powoduje to nadmierne gromadzenie się sodu oraz wapnia, a także zmniejszenie zawartości potasu w komórkach. Może to prowadzić do zaburzeń w przewodnictwie impulsów nerwowych i zwiększać kurczliwość mięśni. Jednym z powikłań związanym z zaburzeniami w równowadze elektrolitowej mogą być arytmia i przyspieszona akcja serca21. Magnez obecny w wodzie kokosowej jest zatem dodatkowym czynnikiem wskazującym na korzyści zdrowotne spożycia wody kokosowej.
Zawarty w wodzie kokosowej wapń, mimo że wpływa antagonistycznie na potas, jest również potrzebnym składnikiem mineralnym. Badania epidemiologiczne wskazują, iż w Polsce notuje się niskie spożycie wapnia, w związku z powyższym stwierdza się jego niedobory, co może prowadzić do chorób osteopatycznych, a także chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak nadciśnienie tętnicze21. Wapń jest też głównym składnikiem kości i zębów (99% wapnia w organizmie) oraz kationem pozakomórkowym (w ilości 1%). Pełni rolę w kurczliwości mięśni, przepuszczalności błon komórkowych (zmniejsza ich przepuszczalność) i utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej. Zatem 1% wapnia znajdującego się w organizmie pełni funkcje inne niż budulcowe. Gdy w organizmie pojawia się jego deficyt, to czerpany jest on z kości bądź zębów, przez co następuje ich demineralizacja21.
Woda kokosowa zawiera też witaminy rozpuszczalne w wodzie, takie jak tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas pantotenowy, B6, kwas foliowy, kwas askorbinowy. Tiamina bierze udział w procesach przemian energetycznych w organizmie oraz w reakcjach prowadzących do powstania rybozy (np. NADPH), a także w procesach neurofizjologicznych, a jej niedobór prowadzi do choroby beri-beri. Ryboflawina jest natomiast niezwykle istotna w przemianach węglowodanów, tłuszczów oraz białek, a także uczestniczy w tworzeniu energii w łańcuchu oddechowym i bierze udział w procesach oksydoredukcyjnych. Jej koenzymy katalizują utlenianie węglowodanów, aminokwasów oraz witamin do bardziej przyswajalnych form22. Niacyna (witamina B3) jest odpowiedzialna za zapewnienie prawidłowej pracy mózgu oraz obwodowego układu nerwowego. Jest także niezbędna do syntezy hormonów płciowych, takich jak: tyroksyna, kortyzol oraz insulina. Jej niedobory wywołują pelagrę22. Witamina B6 (pirydoksyna) bierze udział w przemianach aminokwasów (transmitacja, dekarboksylacja, modyfikacja łańcuchów bocznych) oraz w reakcjach metabolizmu azotowego. Syntetyzuje niacynę z tryptofanu i jest niezbędna do prawidłowego działania układu nerwowego22. Inną grupą związków są foliany, czyli koenzymy licznych procesów metabolicznych. Przenoszą one jednowęglowe fragmenty w reakcjach syntezy puryn i kwasów nukleinowych oraz odpowiadają za prawidłowe działanie układów krwiotwórczych i nerwowych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania rozwoju komórek organizmu22. Witamina C przyczynia się do stymulacji wytwarzania kolagenu, a także bierze udział w produkcji hormonów i transmiterów oraz zwiększa przyswajalność żelaza niehemowego, wzmacnia detoksykację i odporność organizmu, działając jako przeciwutleniacz. Wspomaga też metabolizację lipidów, neutralizuje wolne rodniki i regeneruje tokoferol22. 
Woda kokosowa zawiera zróżnicowaną ilość składników odżywczych. Jest to uzależnione od poziomu dojrzałości kokosa23. Najkorzystniejsza jest – jak wspomniano – pozyskana z pięcio-, siedmiomiesięcznych kokosów. Bez względu jednak na pochodzenie, termin zbioru czy sposób utrwalania, z uwagi na proporcję składników mineralnych woda kokosowa ma właściwość łagodzenia skutków przedawkowania etanolu24.
Co interesujące, pod względem zawartości elektrolitów jest ona podobna do ludzkiego osocza krwi. Warto również wspomnieć, iż podczas II wojny światowej pacjentom brytyjskim i japońskim podawano dożylnie wodę kokosową, ponieważ sól fizjologiczna była niedostępna. 
Ta metoda rehydratacji jest jednak stosowana tylko w krótkoterminowych nagłych przypadkach, w których osocze nie jest dostępne. Należy pamiętać, że zabiegi takie nie są obecnie zalecane.
Od początku XXI w. woda kokosowa jest także polecana sportowcom jako napój o niskiej zawartości tłuszczu, węglowodanów, wartości energetycznej oraz znacznej zawartości elektrolitów. Badania naukowe potwierdzają również, że woda kokosowa może być źródłem naturalnych przeciwutleniaczy18. 
 

...
Tab. 1. Zawartość składników mineralnych w wodzie kokosowej w 100 g, w odniesieniu do dziennego zapotrzebowania
Pierwiastek Normy żywienia dla dorosłego człowieka*
i górne tolerowane poziomy spożycia**
Zawartość
pierwiastka
w 100 g wody
kokosowej
% pokrycie
dziennego
zapotrzebowania
w 100 g
AI* EAR* RDA* UL**
Wapń 1000 mg 800 mg 1000 mg   24 mg AI: 2,4
Miedź   0,7 mg 0,9 mg   0,04 mg RDA: 4,4
Żelazo   mężczyźni: 6 mg
kobiety: 8 mg
mężczyźni: 10 mg
kobiety: 18 mg
  0,29 mg RDA:
mężczyźni: 2,9
kobiety: 1,6
Magnez   mężczyźni:
330–350 mg
kobiety: 225–265 mg
mężczyźni:
400–420 mg
kobiety: 310–320 mg
  25 mg RDA:
mężczyźni: 6,1
kobiety: 7,9
Fosfor   580 mg 700 mg   20 mg RDA: 2,8
Potas 4700 mg       240–260 mg AI: ok. 5,3
Selen   45 μg 55 μg   1 μg RDA: 1,8
Sód 1500 mg  

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy