Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

19 grudnia 2017

NR 1 (Czerwiec 2017)

Laktoferyna w profilaktyce i leczeniu anemii z niedoboru żelaza

0 450

Żelazo jest nazywane pierwiastkiem życia. Jest niezbędne do funkcjonowania prawie wszystkich organizmów (poza dwoma gatunkami bakterii), choć jest go w ustroju niewiele (stąd zaliczane jest do mikroelementów).

Z artykułu dowiesz się:

  • Jakie skutki wywołuje niedobór żelaza?
  • W jaki sposób laktoferyna wspomaga absorpcję żelaza?
  • Jak suplementować laktoferynę?

Żelazo uczestniczy w różnorodnych procesach życiowych, m.in.: dostawie i magazynowaniu tlenu w tkankach, tworzeniu energii w komórkach, syntezie i naprawie DNA, regulacji cyklu komórkowego, tworzeniu hormonów, neuroprzekaźników, mieliny, kolagenu, metabolizmie wolnych rodników tlenowych i substancji obcych (trucizn i leków) czy regulacji pracy układu odpornościowego8, 9.

NIEDOBÓR ŻELAZA – PRZYCZYNY, OBJAWY I EPIDEMIOLOGIA

Ze względu na tak istotną rolę w ustrojowym metabolizmie niedobór żelaza niesie za sobą poważne konsekwencje, głównie wynikające z niedostatecznego zaopatrzenia tkanek (w tym serca i mózgu) w tlen. Powstawanie niedoboru żelaza jest rozłożone w czasie
i przebiega w kilku etapach. Na początku wyczerpują się ustrojowe zapasy tego pierwiastka (głównie w wątrobie i śledzionie), ale bez szkody dla procesów erytropoezy (tworzenia nowych krwinek czerwonych). W kolejnej fazie zaczyna się niedoborowa erytropoeza (powstawanie mniejszej liczby oraz nieprawidłowych – mikrocytowych i niedobarwliwych krwinek), co ostatecznie prowadzi do rozwoju niedokrwistości (anemii) z niedoboru żelaza. Poszczególnym etapom niedostatku żelaza towarzyszą zwykle niecharakterystyczne objawy: pogorszenie samopoczucia, gorsza wydolność fizyczna i umysłowa (u najmłodszych dzieci może nawet dojść do poważnych zakłóceń, często nieodwracalnych, w rozwoju układu nerwowego), spaczone łaknienie (apetyt na produkty niejadalne, np. piasek, tynk), pogorszenie stanu skóry, śluzówek (np. zajady), włosów i paznokci. W czasie anemii dołączają się zaburzenia pracy serca (słaby i przyspieszony puls, duszność) lub nasilają się objawy wcześniej istniejącej choroby wieńcowej6, 8.

Niedobór żelaza jest jednym z najczęściej spotykanych stanów niedoborowych. Szacuje się, że średnio aż 30% ludzi na świecie cierpi na niedostatek tego pierwiastka (w tym głównie w ubogich krajach rozwijających się). Główne przyczyny to: zbyt mała podaż w diecie, szczególnie w stanach zwiększonego zapotrzebowania (okres dzieciństwa, ciąży i karmienia piersią, rekonwalescencji), zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym (stany zapalne jelit, celiakia) oraz zwiększona utrata (krwawienia z żołądka, jelit czy dróg moczowych)6, 9.

METABOLIZM ŻELAZA

Żelazo nabywamy z pokarmem – wchłaniane jest przez komórki nabłonka (enterocyty) dwunastnicy i górnej części jelita czczego w ilości 1–2 mg/dobę. Podobne ilości są codziennie usuwane z ustroju (m.in. ze złuszczającymi się komórkami naskórka czy nabłonka przewodu pokarmowego, a u kobiet dodatkowo podczas krwawień miesiączkowych). Z powodu braku specjalnych mechanizmów wydalania żelaza jego ilość w organizmie pozostaje stała (około 3,5–4,2 g) dzięki regulacji procesów wchłaniania. Enterocyty są wyposażone w specjalne białka odpowiedzialne za pobieranie, magazynowanie oraz przekazywanie jonów żelaza do krwi. W szczytowej części komórki (od strony światła jelita) żelazo trójwartościowe (Fe3+) redukowane do dwuwartościowego (Fe2+) przy udziale reduktazy wiąże się do receptora DMT1 i jest przenoszone do cytozolu. Tu może być gromadzone po związaniu z białkiem ferrytyną lub przekazywane (po uprzednim utlenieniu do jonów Fe3+) do krążenia za pomocą białka ferroportyny zlokalizowanego w części podstawnej enterocytu. We krwi jest wiązane przez białko transportowe – transferynę, która dostarcza je do wszystkich komórek organizmu, w tym do szpiku kostnego, gdzie zachodzi proces erytropoezy. Większość żelaza potrzebna do wszystkich procesów życiowych uwalniana jest z ustrojowych magazynów: śledziony i wątroby. Tutaj trafia żelazo odzyskiwane ze starych, zużytych erytrocytów. Nadrzędną rolę w regulacji metabolizmu żelaza (absorpcji z pokarmu, gromadzenia i uruchamiania z magazynów oraz wykorzystania w procesach życiowych) pełni niewielkie białko wytwarzane głównie w wątrobie – hepcydyna. Wiąże ono i unieczynnia ferroportynę, w konsekwencji czego hamuje transport Fe do osocza i jego dostawę do komórek3,4. Schematycznie proces jelitowego poboru Fe przedstawiono na ryc. 1.

Niedobór żelaza jest jednym z najczęściej spotykanych stanów niedoborowych. Szacuje się, że średnio aż 30% ludzi na świecie cierpi na niedostatek tego pierwiastka.

W metabolizmie Fe, poza wspomnianymi białkami, uczestniczy też laktoferyna (LF). Białko to ma zdolność mocnego i odwracalnego wiązania jonów Fe (głównie Fe3+). Występuje powszechnie w organizmie, wytwarzana przez komórki nabłonkowe (stąd jej obecność we wszystkich wydzielinach i płynach ustrojowych) oraz granulocyty obojętnochłonne (neutrofile), skąd może być uwalniana do krwi lub miejsc lokalnie naciekanych przez te komórki (tj. objętych zakażeniem/zapaleniem). Wiele dotychczasowych badań (in vitro, na zwierzętach
i ludziach) wykazało również, że LF uczestniczy w ustrojowej homeostazie Fe, głównie w jego jelitowej absorpcji oraz dostawie do niektórych komórek (głównie magazynujących Fe komórek miąższowych i makrofagów wątroby)4. Wysycona żelazem LF wiąże się do swoistego receptora na szczytowej powierzchni enterocytu, po czym wchodzi do komórki i ulegając degradacji uwalnia przyniesione Fe.

Ważne

Laktoferyna pełni w ustroju wiele funkcji, m. in. zwalcza zakażenia, reguluje odpowiedź immunologiczną, promuje wzrost prawidłowej mikroflory jelitowej, chroni przed nowotworzeniem, reguluje metabolizm tkanki kostnej czy gospodarkę lipidową.

Takie działanie białka obserwowano w komórkach ludzkiego nabłonka jelitowego m.in. linii Caco-2 i HT-29 oraz bioptatach jelitowych od osobników w różnym wieku (w tym płodów i noworodków) i różnych gatunków (człowieka, małpy, świni, myszy, królika)3, 4, 10, 12, 16. Co istotne, na powierzchni tych komórek pojawiało się więcej receptorów LF, gdy spadały wewnątrzkomórkowe zapasy Fe. Ustrój zatem dostosowuje dostawę Fe za pomocą LF do swoich aktualnych potrzeb. Większą ilość receptorów LF wykryto na nabłonku jelitowym płodów i noworodków, a mniejszą u osobników dorosłych, co wskazuje na większe znaczenie białka w transporcie Fe we wczesnym okresie życia16. Ma to uzasadnienie fizjologiczne. U najmłodszych niemowląt (do 6.–9. m-ca życia) bowiem słabo działają procesy kontroli jelitowej absorpcji Fe – niewiele jest receptorów DMT1 oraz ferroportyny na enterocytach oraz niedostateczna regulacja ich ekspresji w odpowiedzi na ustrojowy poziom Fe. Najmłodszym dzieciom grozi więc jego niedobór przy niedostatku w diecie lub nadmiar przy zbyt bogatym w Fe pokarmie5, 12. Obie sytuacje są bardzo groźne (odpowiednio: nieprawidłowy rozwój psychofizyczny oraz toksyczne działanie Fe m.in. poprzez tworzenie wolnych rodników i stymulację wzrostu chorobotwórczych drobnoustrojów)1.

LAKTOFERYNA W PROFILAKTYCE I LECZENIU ANEMII Z NIEDOBORU ŻELAZA

Laboratoryjne obserwacje udziału LF w absorpcji Fe skłoniły lekarzy i naukowców do przeprowadzenia testów in vivo – na zwierzętach i prób klinicznych u ludzi, które potwierdziłyby użyteczność tego białka, podawanego doustnie, w zapobieganiu i leczeniu niedoboru żelaza/anemii. Znaczną część testów wykonano u noworodków/niemowląt, pozostałe u osobników dorosłych, w tym ciężarnych kobietach. Jak dotąd znamy wyniki około 20 takich badań, a kilka kolejnych wciąż trwa. Wszystkie potwierdziły regulacyjny w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy