Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

20 sierpnia 2021

NR 26 (Sierpień 2021)

Praktyczne wykorzystanie ziół w diabetologii

18

Cukrzyca typu 2 nazywana jest chorobą cywilizacyjną XXI wieku. Należy ona do grupy schorzeń metabolicznych i charakteryzuje się przewlekłą hiperglikemią, czyli występowaniem wysokiego stężenia glukozy we krwi. Przyczyny tej choroby mają różnoraką etiologię i u każdego diabetyka przebieg może być zróżnicowany, jednak cechą wspólną jest przewlekle utrzymujące się podwyższone stężenie glukozy we krwi oraz zaburzenia metabolizmu węglowodanów, tłuszczów i białek na skutek defektu wydzielania i/lub działania insuliny.

Zioła o działaniu diabetologicznym to głównie antidiabeticum (przeciwcukrzycowe) i hypoglycemicum (hipoglikemia to stan niedocukrzenia, niedobór glukozy we krwi). Fitoterapia oferuje bogaty wachlarz zielarskich rozwiązań wspierających diabetyków, jednak ze względu na ograniczony zakres artykułu ograniczę się jedynie do omówienia czterech surowców zielarskich, wspierających procesy metabolizmu glukozy: kozieradki, strąków fasoli, morwy i mniszka zwyczajnego.

POLECAMY

R e k l a m a

Poznaj wroga, czyli co powinieneś wiedzieć na temat cukrzycy

Cukrzyca (łac. diabetes mellitus) jest podstępną chorobą, która może rozwijać się latami i pozostawać niezauważona. Przyczyną cukrzycy jest niedobór lub nieprawidłowe działanie insuliny, hormonu wydzielanego przez trzustkę, do głównych zadań którego należy zdolność obniżania stężenia glukozy we krwi. Insulina ułatwia przechodzenie glukozy do komórek, czyli tam, gdzie jest ona niezbędna i gdzie można ją wykorzystać jako paliwo. W cukrzycy mechanizm ten zostaje zakłócony. Cukrzyca to stan, w którym na skutek nieprawidłowego działania lub niedoboru insuliny dochodzi nie tylko do podwyższenia stężenia glukozy we krwi, ale także do zaburzeń metabolizmu tłuszczów i białek.

R e k l a m a

Typy cukrzycy

Wyróżnia się trzy najczęstsze postaci cukrzycy: typ 1, 2 i cukrzycę ciążową.

Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną, w której trzustka wydziela zbyt mało insuliny lub nie wydziela jej wcale. Występuje zazwyczaj wśród dzieci i nastolatków. Ponieważ komórki trzustki ulegają zniszczeniu, niezbędne jest przez całe życie przyjmowanie zastrzyków z insuliny.

W cukrzycy typu 2 trzustka, co prawda, wydziela insulinę, jednak komórki organizmu reagują na nią nieprawidłowo, nie potrafiąc w odpowiedni sposób jej wykorzystać. W takiej sytuacji rozwija się insulinooporność lub stan przedcukrzycowy. Insulinooporność i stan przedcukrzycowy to jeszcze nie choroba, raczej jest to stan, który może poprzedzić inne schorzenia, dlatego konieczne jest obserwowanie i reagowanie na niepokojące objawy, zanim dojdzie do poważniejszego stanu. Istotną rolę w zachorowalności na cukrzycę typu 2 odgrywają predyspozycje genetyczne, a przede wszystkim styl życia, stanowiący główny punkt zaczepienia, od którego w większości przypadków zależy to, czy zachorujemy.

Niemal zawsze „dwójce” towarzyszy nadwaga, głównie brzuszna, która jest poważnym i potencjalnie groźnym objawem.

Cukrzyca ciążowa pojawia się w drugim trymestrze ciąży u 4% kobiet. Powodem są zmiany hormonalne u pań i większe spożywanie węglowodanów prostych. Po urodzeniu dziecka cukrzyca może zaniknąć albo przeobrazić się w stan przedcukrzycowy bądź w cukrzycę typu 2.

Ryzyka i powikłania cukrzycowe

Stan, w którym we krwi gromadzi się zbyt dużo glukozy, a insulina produkowana jest w niskich ilościach lub komórki stają się oporne na insulinę, nazywany jest hiperglikemią. Jeżeli poziom glukozy przekracza 110 mg/dl, można uznać, że zaczyna się rozwijać cukrzyca. Cukrzycę stwierdza się, jeśli stężenie glukozy we krwi na czczo przekracza 126 mg/dl1

Przewlekle utrzymujące się wysokie stężenie cukru we krwi stopniowo negatywnie oddziałuje na wszelkie komórki ciała, pogarsza się stan naczyń krwionośnych, neuronów, skóry i stawów. 

Cukrzyca znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia innych chorób, np. sercowo-naczyniowych, niewydolności nerek, chorób oczu itd. Jeśli stężenie glukozy we krwi nie zostanie ustabilizowane, u wielu diabetyków dochodzi do poważnych komplikacji.

Jak można zapobiegać cukrzycy

Istnieją symptomy, mogące świadczyć o hiperglikemii, a pierwszym sygnałem ostrzegawczym powinna być obserwacja, czy w rodzinie ktoś choruje na cukrzycę lub otyłość (szczególnie trzewną). W 90% przypadkach insulinooporność rozwija się na skutek nadwagi, siedzącego trybu życia, palenia tytoniu, zwłaszcza nadmiernego palenia papierosów i nieprawidłowych nawyków żywieniowych2.

Jak więc można zapobiec cukrzycy? Wprowadzając odpowiednie zmiany do swojego życia.

Badania udowadniają, że redukcja wagi o 10% obniża ryzyko wystąpienia cukrzycy dwukrotnie, jednak prawdopodobieństwo wystąpienia tej choroby u osób z nadwagą jest już 7-krotnie wyższe, a u osób otyłych nawet 40 razy wyższe w stosunku do osób z prawidłową wagą ciała. Sama nadwaga nie jest tak istotna, jak to, gdzie jest odkładany tłuszcz. Jeśli jest odkładany wokół talii, zwiększa się ryzyko insulinooporności. Wolne kwasy tłuszczowe z aktywnej tkanki tłuszczowej brzusznej przedostają się do krwi, zakłócając działanie insuliny i powodując wzrost poziomu trójglicerydów oraz wzrost glikemii. 

Aktywność fizyczna (lub jej brak) jest ściśle powiązana z występowaniem cukrzycy typu 2, stanów przedcukrzycowych lub insulinoopornością3. Regularny wysiłek fizyczny poprawia wrażliwość na insulinę, dlatego bardzo ważne jest, żeby każdego dnia na ćwiczenia poświęcić przynajmniej 30 minut, by zmniejszyć ryzyko cukrzycy o 30%4

Zmiana diety jest najistotniejszym czynnikiem zapobiegającym cukrzycy. Dieta przeciwcukrzycowa powinna obfitować w produkty o niskim indeksie glikemicznym oraz bogatych w błonnik5, co pozwala znacznie zmniejszyć ryzyko zachorowania na cukrzycę oraz lepiej kontrolować tę już występującą. Zalecenia dietetyczne polegają na ograniczeniu spożycia produktów zbożowych, nawet pełnoziarnistych, warzyw strączkowych, skrobiowych oraz produktów wysokoprzetworzonych i wykluczeniu cukru. 

Bardzo dobrym rozwiązaniem jest skorzystanie z możliwości, którą oferuje fitoterapia. Istnieje wiele roślinnych leków, które wspierają leczenie cukrzycy lub zapobiegają powstaniu tej choroby. Zarówno w lekkich zaburzeniach przemiany węglowodanowej, jak i gdy stan taki trwa od niedawna, można uzyskać wyleczenie po zastosowaniu ziół oraz odpowiedniej diety. Także stany przedcukrzycowe są podatne na tego rodzaju postępowanie. Niektóre rośliny zawierają związki o właściwościach przeciwcukrzycowych; należą do nich np.: kłącze perzu, ziele rutwicy, rdestu ptasiego i serdecznika, owocnia fasoli, znamię kukurydzy, liść orzecha włoskiego, borówki czarnej, szałwii i pokrzywy, korzeń cykorii, mniszka i marchwi, nasiona kozieradki, czosnek, a także morwa biała lub czarna.

 Tab. 1. Interpretacja wyników stężenia cukru we krwi

Prawidłowa glikemia Na czczo Między 70 a 99 mg/dl
Poziom optymalny: 85 mg/dl

1,5–2 godz. po posiłku

Poniżej 140 mg/dl
Hiperglikemia Na czczo Powyżej 110 mg/dl 
Rozpoznanie cukrzycy
Powyżej 126 mg/dl

Zioła w diabetologii

Fitoterapia wdzięcznie wspiera działania prozdrowotne, zmierzające ku prewencji i zmniejszeniu ryzyka wystąpienia chorób metabolicznych, do których należy cukrzyca. Wykazano, że niektóre rośliny mają właściwości hipoglikemizujące – za te właściwości odpowiadają związki czynne, zwane glukokininami. 

Glukokininy hamują wytwarzanie lub zaburzają funkcję glukagonu, rozkładającego glikogen do glukozy, czego konsekwencją jest zmniejszenie stężenia glukozy we krwi. Według doniesień naukowych znanych jest ok. 1200 gatunków roślin z grupy antidiabeticum i hypoglycemicum, z których ok. 120 gatunków zweryfikowano in vivo i potwierdzono ich działanie6.

Kozieradka (Trigonella foenum-graecum L.)

Głównym zadaniem kozieradki w fitoterapii diabetologicznej jest dostarczanie produktów polisacharydowych – mączki dietetycznej, niezawierającej glukozy – odpowiednika skrobi. W diecie diabetyków stosuje się suplementy dietetyczne, do których należą także zmielone nasiona kozieradki. Jest to alternatywa wobec glukozowych produktów skrobiowych7

Nasiona kozieradki zawierają: śluzy (nawet do 40%), saponiny steroidowe, witaminy z grupy B, karoten, tłuszcze – do 10%, białka – do 30%, gorycze, flawonoidy (witeksyna, wicenina, izowiteksyna, luteolina, orientyna, kwercetyna), kumaryny, olejek eteryczny, lecytynę, cholinę, kwas fitynowy, alkohole cukrowe i cyklitole (inozytol), fitosterole, alkaloidy (karpaina, gencjanina). Najcenniejsze są nasiona kozieradki, obfitujące w różne substancje lecznicze. W nasionach obecne są substancje stymulujące uwalnianie insuliny oraz wchłaniania cukru do komórek. Kozieradka przyczynia się do zmniejszenia insulinooporności, przywrócenia prawidłowego stężenia glukozy we krwi oraz ograniczenia produkcji cholesterolu. Kozieradka obniża stężenie glukozy we krwi, zwiększając jej przenikanie do komórek. 

Działania niepożądane

U niektórych osób pod wpływem przetworów z kozieradki pot i łój mogą przybierać kozi zapach.

Przepis na odwar 

2–3 łyżki nasion mielonych zalać 2 szklankami wody, gotować 5 minut, odstawić pod przykryciem na 30 minut,
przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance. 

Owocnia fasoli zwykłej (strąki fasoli) Pericarpium Phaseoli 

Strąki fasoli, pozbawione nasion, pochodzące z odmiany o białych kwiatach, są wskazane w leczeniu cukrzycy, bowiem wyciągi z owocni działają moczopędnie oraz obniżają stężenie glukozy we krwi. Filiżanka naparu z surowca odpowiada 3 jednostkom insuliny, dlatego strąki fasoli nazywane są także „roślinną insuliną”. Owocnia pobudza wyspy trzustkowe do zwiększenia wydzielania insuliny, co w konsekwencji prowadzi do obniżenia poziomu glukozy.

Strąki fasoli dostarczają wiele związków czynnych, pomocnych w walce z cukrzycą. Są to m.in.: glikoproteiny, aminokwasy, cholina, trygonelina, allantoina, kwasy alifatyczne, kwasy fenolowe, flawonoidy, sole m...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy