Dołącz do czytelników
Brak wyników

Medycyna wschodu

18 maja 2018

NR 3 (Październik 2017)

Zdrowie zaczyna się od ust

0 367

W ostatnim czasie pojawiło się bardzo dużo książek i artykułów o tym, że „zdrowie zaczyna się od jelit”. Wiąże się to z częściowym odkryciem znaczenia jelitowej flory bakteryjnej. Częściowym, ponieważ większości działania poszczególnych bakterii nie znamy, nie mówiąc już o ich kolektywnym działaniu czy interakcjach pomiędzy sobą. Czy to jednak logiczne, że myślimy o działaniu naszego układu pokarmowego, zaczynając od jego końca?

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie funkcje przypisuje się jamie ustnej wg TMC?
  • Jakie są wartości zdrowotne śliny?
  • Jakie ćwiczenia qigong wspomagają produkcję śliny?

Tradycyjna medycyna chińska (TMC) ceni wartości zdrowotne śliny od wielu tysięcy lat. Najnowsze badania zachodniej nauki potwierdzają jej korzystne właściwości, choć opisują je w innych terminach. Warto przyjrzeć się tej ciekawej substancji, z którą mamy kontakt na co dzień, ale nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak ważna jest ona dla naszego zdrowia. Ślina występuje na początku układu pokarmowego, ale jej oddziaływanie ma wpływ nie tylko na ten odcinek, lecz również na cały układ. Poniżej przybliżam wiedzę o ślinie, znaną zarówno zachodniej nauce (choć badania są tu nadal w trakcie), jak i medycynie chińskiej.

Funkcje języka i zębów

Należałoby zacząć od funkcji, jakie spełnia język. Otóż przede wszystkim pomaga on w mechanicznej obróbce jedzenia w jamie ustnej, a ponadto dzięki umieszczonym na nim kubkom smakowym jest zmysłem smaku. Oczywiście, służy też do artykulacji mowy.
Zgoła inne funkcje spełniają zęby, które służą głównie do odgryzania oraz rozdrabniania pożywienia. Jednak pomagają też w wyrażaniu emocji i w artykulacji różnych dźwięków.

Ogólne informacje o ślinie

Ślina jest wytwarzana w śliniankach. Ta pochodząca ze ślinianek przyusznych i językowych (ok. 26% objętości całkowitej), produkowana przez komórki surowicze, jest dość wodnista, lekka i przejrzysta. Wydzielina pochodząca ze ślinianek podniebiennych i nasady języka (69%) jest gęsta, śluzowa, lepka. Natomiast pozostałe ślinianki, tj. podżuchwowe, podjęzykowe, wargowe i policzkowe, wydzielają ślinę surowiczo-śluzową (5%).

Ślina stanowi płynne środowisko jamy ustnej, w skład którego wchodzi, poza wodą (99%), szereg związków nieorganicznych i organicznych. Do nieorganicznych składników śliny należą kationy (sodu, potasu, wapnia, magnezu i inne) oraz aniony (fluorkowe, chlorkowe, fosforanowe, węglanowe i inne). 
Składniki organiczne śliny to z kolei białka, immunoglobuliny, albuminy, glikoproteiny, enzymy, niebiałkowe substancje azotowe – mocznik, kwas moczowy, aminokwasy, kreatynina, lipidy – wolne kwasy tłuszczowe, cholesterol, lecytyna, fosfolipidy oraz hormony – steroidy. Część składników śliny pochodzi z krwi.

Na 750 typów bakterii w ślinie część jeszcze nie została zidentyfikowana (badania są w trakcie). Większość z nich żyje z organizmem ludzkim w symbiozie. Same szczepy bakterii żyją ze sobą albo na zasadzie synergii, albo na zasadzie antagonistycznej – różne czynniki na to wpływają, części z nich prawdopodobnie jeszcze nie znamy. Stan śliny jest odzwierciedleniem zdrowia człowieka, ale z drugiej strony dysfunkcje bądź choroby mają wpływ na jej stan i skład.

Działanie wybranych składników śliny

Ślina zawiera lizynę, która niszczy wiele bakterii i ogranicza w ten sposób nadmierny rozrost niekorzystnych bakterii w naszych ustach. Grzyb Candida Albicans występuje w naszej jamie ustnej, ale jest utrzymywany we właściwej ilości przez odpowiedni mechanizm, dzięki czemu nie dochodzi do przerostu jego populacji.
Histatyny natomiast mają zdolność niszczenia szkodliwych bakterii i grzybów w jamie ustnej, biorą udział w procesie starzenia, przeciwdziałają tworzeniu się kamienia nazębnego, mają działanie przeciwgrzybicze (zwłaszcza do grzybów z rodzaju Candida, Cryptococcus i Aspergilus) oraz wpływają ograniczająco na proces tworzenia nowotworów.

Ślina zawiera też stateryny, które mają wpływ na remineralizację zębów i zapobiegają tworzeniu się kamienia nazębnego, cystatyny – które łagodzą przebieg zapaleń w jamie ustnej, biorą udział w zapobieganiu chorób przyzębia, hamują resorpcję kości i wpływają ograniczająco na proces tworzenia nowotworów, oraz laktoferrynę – ograniczającą rozwój chorobotwórczych bakterii w jamie ustnej. Kolejne składniki śliny to immunoglobuliny (w tym IgA, IgM i IgG), które ograniczają rozwój paciorkowców w jamie ustnej oraz wpływają na ograniczenie przylegania bakterii do nabłonka policzków i szkliwa zębów, lizozym – działający głównie antybakteryjnie, w tym na paciorkowce i ziarniaka, oraz laktoperoksydaza i mieloperoksydaza, które wykazują właściwości bakteriobójcze i przeciwwirusowe. I wreszcie, ślina zawiera też takie pierwiastki jak magnez (który bierze udział w tworzeniu struktury zębów i jest aktywatorem niektórych enzymów), wapń (jest budulcem tkanek twardych, bierze udział w remineralizacji szkliwa i jest aktywatorem niektórych enzymów śliny) i fluor (działa antybakteryjnie i wpływa na remineralizację szkliwa).

Inne składniki mineralne śliny, m.in. anion fosforanowy i anion wodorofosforanowy, biorą udział w remineralizacji szkliwa.

Funkcje śliny

The Japanese Food Research Institute odkrył, że „ślina potrafi usuwać bardzo szkodliwe substancje występujące w powietrzu i w pożywieniu i posiada silne działanie w profilaktyce raka”. Natomiast badania ekspertów z University of Georgia’s School of Medicine wykazały, że aflatoksyna, która jest jedną z najbardziej znanych karcynogennych substancji, podobnie jak benzen i azotyn, jest dezaktywowana po 30 sekundach po kontakcie ze śliną. Sugerują oni w związku z tym, aby „każdy kęs przeżuwać 30 razy”. Trwają badania nad enzymem, który występuje w ślinie, a częściowo trawi gluten. Naukowcy mają nadzieję, że w ten sposób uda się wesprzeć osoby z nietolerancją glutenu, w tym chorych na celiakię. Istnieje już wiele badań diagnostycznych opartych na ślinie, w których sprawdza się np. stan pewnych hormonów. Jest to metoda nieinwazyjna w porównaniu np. do badań krwi. Ślina jako materiał genetyczny może służyć też jako materiał dowodowy w sądownictwie. 

Podstawowe funkcje śliny:

  • nawilżenie pożywienia, aby bez problemu je przełknąć i żeby bezboleśnie dotarło do żołądka. Ponadto odpowiedni poziom nawilżenia w ustach dzięki ślinie ułatwia właściwą artykulację przy mówieniu,
  • czucie smaku,
  • wstępne trawienie skrobi (dzięki zawartej w ślinie amylazie),
  • ochrona przed bakteriami chorobotwórczymi i produktami ich metabolizmu,
  • ochrona powierzchni błon śluzowych przed szkodliwym działaniem substancji drażniących i toksyn zawartych w używkach i pokarmie,
  • udział w procesach remineralizacji i hamowania demineralizacji,
  • udział w regulacji temperatury ciała,
  • oczyszczanie zębów,
  • ochrona żołądka poprzez m.in. mukroteiny, które nawilżają żołądek i neutralizują wydzielanie nadmiernej ilości soku żołądkowego, a także wzmacniają odporność śluzówki żołądka na działania kwasów żołądkowych.

Nadprodukcja i zbyt małe wytwarzanie śliny

Suchość w ustach pojawia się też często jako efekt stresu, chemioterapii, radioterapii, chorób takich jak Parkinson, HIV/AIDS czy cukrzyca, a także u palaczy. Jej niedobór jest też często efektem brania pewnych grup leków, takich jak leki antyhistaminowe, na nadciśnienie, moczopędne, antydepresanty i część leków przeciwbólowych.

Oczywiście, pomysłów na poradzenie sobie ze zbyt słabym wytwarzaniem śliny jest sporo. Można np. wziąć gumę do żucia (choć trzeba pamiętać, że zawiera ona środki toksyczne). Można też ssać cukierki bez cukru (niestety, zawarte w nich słodziki często są równie szkodliwe jak sam cukier) lub pić odpowiednią ilość wody. Istnieją też odwrotne zaburzenia, związane z nadprodukcją śliny, ale ich nie będziemy tu omawiać. Dodam tylko, że także towarzyszą one pewnym chorobom, takim jak Parkinson czy udar, mogą pojawić się w ciąży (wtedy zwykle powiązane są z nudnościami i wymiotami) oraz być związane z używaniem pewnych leków, np. Klorazepanu stosowanego przy chorobach mentalnych. Oczywiście, problem zarówno z nadprodukcją, jak i ze zbyt słabym wytwarzaniem śliny jest wtedy, gdy jest chroniczny, a nie chwilowy.

Ślina występuje na początku układu pokarmowego, ale jej oddziaływanie ma wpływ nie tylko na ten odcinek,lecz również na cały układ.

80 milionów bakterii przenika z ust do ust podczas 10-sekundowego całowania. Naukowcy stwierdzili, że osoby, które całują się ze swoim partnerem/partnerką kilka razy dziennie, mają podobną mikroflorę w ustach, ale nie wpływa to, co ciekawe, na mikroflorę znajdującą się na naszym języku. Zdaniem tych samych naukowców, stan naszej mikrobioty (fizjologicznej mikroflory) w ustach zależy m.in. od naszego stylu życia, diety i osobistych nawyków. Czasem pojawia się pytanie, co jest zdrowsze – mycie zębów czy płukanie jamy ustnej płynami bez środków z fluorem. Otóż badania pokazują, że efekt obu tych czynności jest ten sam, jeśli chodzi o zachowanie higieny, ale dzięki płukaniu nie będziemy niszczyć korzystnej flory bakteryjnej w ustach.

Język w TMC

Oprócz spełniania tych samych funkcji co w medycynie zachodniej, język w medycynie chińskiej jest też cennym narządem diagnostycznym, z którego można stwierdzić ogólny stan organizmu, a szczególnie stan Serca, Nerek, Wątroby, Płuc i Śledziony, a także stan energii yin i yang oraz krwi.

Zęby w TMC

Zęby w medycynie chińskiej szczególnie powiązane są z Nerkami. Można to zrozumieć także z punktu widzenia zachodniej medycyny, która wie, że nerki są ważnym organem biorącym udział w gospodarce wapnia, a to jeden z głównych budulców kości. Stan zębów może także nam powiedzieć co nieco o stanie żołądka, bo zęby o suchym, poszarzałym wyglądzie mogą (choć nie muszą) być manifestacją nadmiernego działania kwasów żołądkowych, których opary docierają do jamy ustnej i często też uszkadzają śluzówkę.

Ślina w TMC

W tradycyjnej medycynie chińskiej ślina należy do tzw. cennych płynów ciała – Jinye. Jest powiązana ze Śledzioną. Gdy Śledziona jest osłabiona, efektem tego może być bezwolne wypływanie śliny z ust, np. w nocy. Jeśli aspekt yin Śledziony jest os...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy