Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

20 sierpnia 2021

NR 26 (Sierpień 2021)

Zioła o działaniu przeciwzakrzepowym

24

Hemostazą1, 2 nazywamy mechanizmy, dzięki którym krew jest utrzymywana w łożysku naczyniowym w stanie płynnym. Pojęcie hemostazy obejmuje zarówno krzepnięcie krwi, jak i fibrynolizę. To bardzo skomplikowane procesy obronne naszego organizmu uruchomiane, by utrzymać równowagę.

Prawidłowe funkcjonowanie organizmu opiera się na trzech głównych układach hemostatycznych: naczyniowym, płytkowym oraz osoczowym. 

POLECAMY

W hemostazie naczyniowej najważniejszą rolę pełni śródbłonek, którego rolą jest elektrostatyczne „odpychanie” komórek i cząstek, które mogłyby spowodować powstanie zakrzepu. Uszkodzenie śródbłonka powoduje odsłonięcie kolagenu, który działa odwrotnie, czyli przyciąga komórki. Najistotniejsze jest przyciąganie trombocytów, czyli płytek krwi.

R e k l a m a

Tu rozpoczyna się hemostaza płytkowa.

Przyczepienie się płytek do komórek śródbłonka powoduje ich wzajemną interakcję, której skutkiem jest aktywacja płytek. Płytki krwi w reakcji krzepnięcia stanowią źródło fosfolipidów. W czasie kontaktu płytek z kolagenem zwiększa się dostępność fosfolipidów płytkowych.

Po aktywacji płytki krwi wydzielają ponad 300 substancji z wewnątrzkomórkowych ziarnistości!

Podczas aktywacji płytek dochodzi m.in. do wzrostu stężenia jonów wapniowych (Ca2+), syntezy tromboksanu A2 i aktywacji receptorów fibrynogenu GP IIb/IIIa (receptor błonowy GP jest wspólnym ogniwem końcowym aktywacji płytek krwi – zwiększa ich adhezję i agregację). Inne regulatory wpływające na proces agregacji płytek to m.in. metabolity lipooksygenazy, kinaza C białkowa, cykliczny adenozynomonofosforan (cAMP), cykliczny monofosforan guaniny (cGMP) i tlenek azotu (NO). 

R e k l a m a

Zaktywowane płytki ulegają agregacji, czyli łączeniu za pomocą fibrynogenu. Ta struktura jest jednak mało stabilna, dlatego dochodzi do kolejnego etapu, gdzie wytwarza się włóknik, jako skutek hemostazy osoczowej.

Końcowym etapem hemostazy jest proces fibrynolizy. Jest to proces ciągły, dzięki któremu możliwa jest kontrola wielkości zakrzepów.

W niniejszym artykule zostaną omówione zioła wpływające na płytki krwi, ich zdolność do aktywacji i agregacji, a dzięki temu też zmniejszające ryzyko utworzenia się skrzepów wewnątrz naczyń krwionośnych, oderwania i zatkania drobnego naczynka, np. wieńcowego czy mózgowego.

Inną grupę ziół przeciwzakrzepowych stanowią zioła będące antagonistami witaminy K. Jest ona niezbędna w procesie syntezy tzw. czynników zespołu protrombiny. Głównym reprezentantem tej grupy roślin jest nostrzyk.

ZIOŁA ZMNIEJSZAJĄCE RYZYKO POWSTAWANIA ZAKRZEPÓW

Zapewne w każdej kuchni obecny jest czosnek. Używamy go, nie zastanawiając się często nad jego działaniem i właściwościami.

Czosnek (Allium sativum)

Zioło to pochodzi z Azji Środkowej. Pierwsze wzmianki o czosnku pojawiły się w starożytnych rękopisach perskich, egipskich i babilońskich, a także w Starym Testamencie w Księdze Liczb. 

Podczas budowy piramidy w Gizie (ok. 1600 r. p.n.e.) faraon Cheops zarządził, by robotnicy otrzymywali porcje czosnku. Hieroglify na piramidzie mówią o buncie, którym zakończyło się wstrzymanie jego wydawania. W Polsce czosnek pojawił się najprawdopodobniej z Azji w XII lub XIII w.

Świeża cebula czosnku ma bardzo bogaty skład:

  • od 0,1 do 0,36% olejku lotnego, a w nim alliinę (alliina pod wpływem enzymu allinazy przechodzi w allicynę);
  • enzymy (allinaza, peroksydaza, mirozynaza); 
  • ajoeany (E,Z-ajoene, E,Z-methylajoene, dimethylajone);
  • białka (16,8%);
  • mikroelementy Mg, Fe, Zn, Mn, B, Cu, Ca, Mo, Co;
  • prowitaminy A, D oraz witaminy A, B1, B2, C i PP;
  • aminokwasy (cysteina); 
  • saponiny steroidowe; 
  • prostaglandyny A2 i F1a. 

Do najważniejszych składników czosnku, od których zależy jego smak i właściwości, należy alliina oraz jej pochodne. Podczas obróbki mechanicznej, miażdżenia ząbków czosnku dochodzi do uaktywnienia enzymu allinazy. To bardzo istotny enzym, pod którego działaniem alliina rozkłada się do czynnej aktywnie substancji o nazwie allicyna. 

 Ryc. 1. Alliina (C6H11NO3S)
Źródło: Opracowanie własne.

 

 Ryc. 1. Alliina (C6H11NO3S)
Źródło: Opracowanie własne.

Kolejny produkt rozpadu alliiny stanowi ajoen. Substancję tę wykryto w drugiej połowie lat 80. XX w. Ajoen powstaje w wyniku samokondensacji allicyny i tak jak ona powoduje również hamowanie agregacji płytek krwi (trombocytów). W badaniu in vitro przeprowadzonym z użyciem ludzkich płytek krwi, antyagregacyjny efekt działania ajoenu został przypisany jego bezpośredniej interakcji z receptorami płytkowymi GP IIb/IIIa8. Zablokowanie tych receptorów zapobiega agregacji i zwiększa uwolnienie płytkowego tlenku azotu.

W badaniach in vitro wykazano, że czosnek zmniejsza agregację płytek krwi przez hamowanie aktywności cyklooksygenazy, enzymu katalizującego przemiany fosfolipidów błon komórkowych prowadzące do syntezy prostanoidów5. Ponadto zmniejsza on aktywację wewnątrzpłytkowych jonów Ca2+ oraz zwiększa poziom cAMP i cGMP. W badaniu, w którym tkanki pobrane od królików poddano działaniu wodnego ekstraktu surowego czosnku, obserwowano zmniejszenie aktywności COX, doprowadzając jednocześnie do ograniczenia syntezy tromboksanu i agregacji płytek krwi6.

Ponadto wykazano też, że czosnek, aktywując syntazę tlenku azotu, prowadzi do wzrostu stężenia NO, który hamuje adhezję i agregację płytek. Czosnek może oddziaływać również bezpośrednio na receptory GPIIb/IIIa, zmniejszając zdolność płytek do wiązania się z fibrynogenem7. 

Wiązówka (Filipendula/Spirea)

W Polsce reprezentowana jest przez wiązówkę błotną – Filipendula ulmaria (L.) Maximowicz (Spiraea ulmaria Linne) i wiązówkę bulwkowatą (F. hexapetala Gilib., Spiraea filipendula L., Ulmaria filipendula). Rozpowszechniona jest na dużych obszarach Azji i Europy. 

Kwiat wiązówki błotnej jest od dawna stosowanym surowcem leczniczym, opisywanym przez Kluka w Dykcyonarzu Roślinnym. 

Pierwsze informacje, dotyczące zastosowania wiązówki błotnej pojawiają się w postaci nielicznych wzmianek w zielnikach z XVI w. Już wtedy zaobserwowano, iż „pijąc wywar z kwiatów gotowanych z winem, pozbywasz się gorączki”9, 16.

Kwiat wiązówki błotnej znajduje się w III wydaniu Farmakopei Polskiej oraz w Wykazie środków farmaceutycznych. Do celów leczniczych zbiera się także ziele (Herba Ulmariae) ujęte w Polskich Normach oraz korzeń (Radix Ulmariae).

W Polsce występuje pospolicie nad brzegami rzek, na wilgotnych łąkach i w zaroślach. O jej popularności świadczy m.in. bogactwo nazw używanych do określenia rośliny w poszczególnych regionach Polski: królowa łąk (krakowskie), tawuła łąkowa lub błotna (poznańskie), kozia broda (kieleckie), kropidło błotne (Kujawy), goryczkowe ziele (Mazowsze). 

Słowo „filipendula” wywodzi się z łacińskiej terminologii, a po raz pierwszy pojawia się w XII w. u Mikołaja Prepozyty; stanowi złożenie łacińskie: filum – nitka, nić i pendulus – wiszący, zwisający i dotyczy prawdopodobnie bulwek tkwiących na końcach długich, cienkich korzonków. Drugi człon charakteryzujący gatunek – ulmarius znaczy wiązowaty, podobny wyglądem do Ulmus, czyli rzymskiego wiązu o klasycznych kształtach19.

Składniki aktywne w wiązówce:

  • glikozydy fenolowe (monotropitozyd-gaulteryna, spireina, salicyna);
  • flawonoidy (rutozyd, hiperozyd, kwercetyna, spiraeozyd)20;
  • olejek eteryczny (w skład którego wchodzą: salicylan metylu, wanilina, aldehyd salicylowy, heliotropina10, 13, 18);
  • garbniki – kwiaty zawierają 10–15% garbników. Zawartość garbników w częściach podziemnych jest jeszcze większa11, 12;
  • kwasy organiczne (oprócz salicylowego – cytrynowy i askorbowy).

Autorzy rosyjscy (Kudriashow, Liapina, Azieva) podają wyniki badań klinicznych, w których wykazano, że wyciągi z kwiatów i nasion wiązówki błotnej po podaniu doustnym charakteryzują się wysoką aktywnością antykoagulacyjną i fibrynolityczną natury nieenzymatycznej. Prawdopodobnie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy