Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

18 czerwca 2019

NR 13 (Czerwiec 2019)

Zioła pomocne w leczeniu atopowego zapalenia skóry (AZS)

0 46

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekłe, zapalne schorzenie skóry o charakterze nawrotowym, którego początek ma miejsce zwykle w okresie wczesnego dzieciństwa. Notuje się, że ponad połowa wszystkich przypadków objawia się w pierwszym roku życia, a 90% przed jego ukończeniem. Jak wskazują dane literaturowe, występowanie tej choroby na przestrzeni ostatnich 20–30 lat zwiększyło się prawie dwukrotnie, 
co może świadczyć o istotnym wpływie czynników środowiskowych i uprzemysłowienia na ujawnianie się dolegliwości.

Najbardziej typowym objawem atopowego zapalenia skóry jest silny świąd. Zmiany skórne cechuje określona morfologia i miejsce występowania. Co charakterystyczne, dermatoza ta bardzo często współistnieje z innymi IgE-zależnymi chorobami atopowymi, jak np. alergiczny nieżyt nosa, astma oskrzelowa czy alergie pokarmowe.

R e k l a m a


Przyczyny występowania atopowego zapalenia skóry


Występowanie AZS związane jest ze wspomnianymi już czynnikami środowiskowymi, jednak dużą rolę pełnią tu także czynniki genetyczne. Jak wykazują badania, dolegliwość ta jest uwarunkowana wielogenowo. Do chwili obecnej w genomie człowieka zidentyfikowano kilka regionów zawierających geny związane z AZS. Udowodniono, że jeśli jedno z bliźniąt jednojajowych cierpi na AZS, to ryzyko wystąpienia dolegliwości u drugiego dziecka wynosi 70–86%. W przypadku bliźniąt dwujajowych ryzyko to wynosi jedynie 21–23%. Kiedy jedno z rodziców choruje na ASZ, ryzyko pojawienia się choroby u dziecka wynosi 30%, natomiast w przypadku występowania AZS u obojga rodziców – 50–70%. Genetyczne skłonności do atopii mogą być wyzwalane przez liczne czynniki środowiskowe, takie jak: roztocza kurzu domowego, alergeny pyłków roślin, alergeny pochodzenia zwierzęcego, alergeny pochodzenia bakteryjnego lub grzybiczego, alergeny pokarmowe (w tym mleko krowie, ryby, jajo kurze), zanieczyszczenie środowiska, stres, zmiany hormonalne związane np. z ciążą, miesiączką lub przekwitaniem. Choroba ta niewątpliwie obniża komfort życia zarówno pacjenta, jak i jego rodziny. Nie chodzi tu bynajmniej o samą fizyczność objawów, ale o niezwykle istotny aspekt psychiczny. Świąd i uporczywe drapanie wywołują u chorego rozdrażnienie i nerwowość, szczególnie w nocy. Z uwagi na nieuleczalność choroby, którą można jedynie zaleczać i starać się eliminować czynniki powodujące jej zaostrzenie, rodzice dzieci chorych na AZS również doświadczają przykrych przeżyć. Bardzo często jest to bezsilność wobec nawracających dolegliwości wywołujących cierpienie dziecka.


R   E   K   L   A   M   A


Obraz kliniczny AZS


Obraz kliniczny stanowi podstawę rozpoznawania AZS. Za główne wytyczne, które zwykle stosuje się w diagnozowaniu uznaje się kryteria wg Haffina i Rajki, obejmujące 4 kryteria większe i 23 mniejsze (tabela 1). Występowanie 3 z 4 głównych objawów oraz 3 mniejszych umożliwia stwierdzenie obecności AZS. Jego charakterystyczną cechą jest suchość i świąd skóry (wynikające z dysfunkcji bariery skórnej), które występują praktycznie u wszystkich pacjentów. Z uwagi na duże zróżnicowanie w obrazie klinicznym choroby, wyodrębnia się jej postać niemowlęcą, dziecięcą, młodzieńczą i „dorosłą”: 

  • okres niemowlęcy (do 2r.ż.) – zmiany skórne pojawiają się nawet już w pierwszych tygodniach życia, najczęściej na twarzy, z tyłu głowy, w okolicach płatków usznych, na nadgarstkach i bocznych powierzchniach nóg. Mają charakter rumieniowych, grudkowych wykwitów z tendencją do łuszczenia i sączenia. Typowe są zaczerwienienia, a także pęknięcia skóry oraz strupki pojawiające się na skutek zasychania wydzieliny sączącej się z nadżerek. Stosunkowo często zmiany ulegają zakażeniom bakteryjnym;
  • okres dzieciństwa (do 12r.ż.) – zmiany obejmują w szczególności zgięcia łokciowe i podkolanowe, kark, twarz, tułów. Wykwity mają charakter grudek lub pęcherzyków, z towarzyszącym silnym świądem i tendencją do lichenizacji. Przypominają liszaje o wyraźnie zaznaczonej granicy;
  • okres młodzieńczy i wieku dorosłego – przewlekłe, swędzące, naciekowe zmiany o liszajowatym charakterze mogą występować na całym ciele. Węzły chłonne w pachwinach i pod pachami niekiedy ulegają powiększeniu.

Leczenie – wskazania ogólne


Objawowe leczenie AZS wiąże się przede wszystkim z właściwą pielęgnacją skóry chorego – opartą w głównej mierze o terapię emolientową. Dodatkowo w większości przypadków niezbędne jest włączenie glikokortyko-
steroidów i leków immunomodulujących o działaniu miejscowym. Zastosowanie odnajdują tu także leki o działaniu przeciwhistaminowym i przeciwbakteryjnym (w przypadku bakteryjnych zmian skórnych). W cięższych przypadkach wykorzystywane jest niekiedy leczenie systemowe przy użyciu takich preparatów, jak glikokortykosteroidy, metotreksat, cyklosporyna. Bywa, że włączana jest także fototerapia czy immunoterapia swoista. Dobór właściwego leczenia uzależniony jest przede wszystkim od stopnia zaawansowania dolegliwości.


Naturalne wspomaganie leczenia AZS


Niektórzy badacze sugerują, że AZS może być związane z nieprawidłowym metabolizmem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, zwłaszcza z nieprawidłowościami w produkcji kwasu gamma-linolenowego (GLA). Badania przeprowadzone w latach 1930–1950 wykazały, że brak niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-6 może powodować stan zapalny skóry u zwierząt i ludzi. Późniejsze, szczegółowe doświadczenia udowodniły, że w niektórych grupach pacjentów z AZS występuje funkcjonalny niedobór delta-6 desaturazy. Delta-6 desaturaza przekształca kwas linolowy (LA) w GLA, który jest następnie metabolizowany do kwasu dihomo-gamma-linolenowego (DGLA). Wykazano, że funkcjonalny niedobór delta-6 desaturazy powoduje wzrost poziomu LA i spadek GLA, DGLA, kwasu arachidonowego i prostaglandyny E1 (PGE1) u pacjentów z AZS. Niedobór PGE1 może prowadzić do dysregulacji immunologicznej i dominacji zapalnych PGE2 i PGF2. Przeprowadzono więc wiele badań weryfikujących wpływ suplementacji GLA u pacjentów z AZS, ale wyniki były niejednoznaczne. W badaniach tych najczęściej wykorzystywano olej z wiesiołka dwuletniego. Niektóre z doniesień dotyczą ponadto oleju z ogórecznika lekarskiego oraz oleju z czarnuszki siewnej.

 

  •  Tab. 1. Kryteria rozpoznawania AZS
Kryteria większe Kryteria mniejsze
  • świąd 
  • przewlekły, nawrotowy charakter 
  • charakterystyczna morfologia zmian i ich lokalizacja 
  • osobniczy lub rodzinny wywiad atopowy
  • suchość skóry
  • rybia łuska 
  • natychmiastowe reakcje skórne 
  • podwyższony poziom IgE 
  • wczesny wiek występowania zmian 
  • skłonność do nawrotowych zakażeń skóry 
  • nieswoisty wyprysk rąk/stóp 
  • wyprysk sutków 
  • zapalenie czerwieni warg 
  • nawrotowe zapalenie spojówek 
  • fałd Denniego-Morgana
  • stożek rogówki 
  • zaćma 
  • zacienienie wokół oczu
  • łupież biały 
  • fałd szyjny 
  • świąd po spoceniu 
  • nietolerancja pokarmów 
  • nietolerancja wełny 
  • zaostrzenia po zdenerwowaniu 
  • biały dermografizm 
  • rumień twarzy 
  • akcentacja mieszków włosowych

 

Wewnętrzne zastosowanie olejów roślinnych bogatych w kwasy NNKT we wspomaganiu leczenia AZS


1.    Olej z wiesiołka dwuletniego


    Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis L.) jest jednoroczną rośliną zielną występująca powszechnie w Europie, Ameryce Północnej i Azji. W Polsce porasta dziko nieużytki i mało żyzne gleby, ale od wielu lat występuje także w uprawie. W lecznictwie wykorzystywany jest przede wszystkim olej z wiesiołka dwuletniego, który otrzymuje się w wyniku tłoczenia na zimno nasion. Preparat taki stanowi bogate źródło niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), w szczególności kwasu linolowego (nie mniej niż 65%) i gamma-linolenowego (GLA). W monografii opublikowanej w 2011 roku przez Europejską Agencję ds. Leków (EMA) uznano olej z wiesiołka za produkt medyczny tradycyjnego stosowania w łagodzeniu świądu w ostrych i chronicznych dolegliwościach suchej skóry. Bardzo 
często wykorzystuje się go w dermatologii jako preparat wspomagający leczenie przewlekłych dolegliwości takich jak łuszczyca, trądzik, choroby alergiczne i wyprysk atopowy.
        
Na podstawie szczegółowego przeglądu randomizowanych badań weryfikujących wpływ oleju z wiesiołka (OW) na pacjentów z AZS nie do końca można jednoznacznie ocenić jego efekt leczniczy. Bamford i wsp. przeprowadzili podwójnie ślepe badanie z 154 pacjentami z AZS i odkryli, że OW nie poprawił znacząco kondycji skóry w porównaniu z placebo. Podobnie w badaniu przeprowadzonym przez Bertha-Jonesa i Grahama-Browna z udziałem 123 osób wykazano, że objawy choroby nie poprawiły się istotnie w grupach przyjmujących OW w porównaniu z grupą placebo. Przeciwnie, Bordoni i wsp. zbadali 24 pacjentów z AZS i odkryli, że OW znacząco zmniejszyło objawy AZS w porównaniu z placebo. Podobne wyniki otrzymał Schalin-Karrila, który przeprowadził badanie z 25 pacjentami z AZS i poinformował, że nasilenie dolegliwości zmniejszyło się zarówno w grupie OW i grupie placebo, ale wyniki były znacznie lepsze w pierwszej wymienionej. W grupie otrzymującej olejek z wiesiołka 

wykazano istotne zmniejszenie suchości skóry, świądu i zakresu skóry objętego zmianami. Humphreys i wsp. przeprowadzili badanie z udziałem 58 pacjentów z umiarkowaną do ciężkiej postaci AZS i wykazali, że rumień i uszkodzenie powierzchni skóry uległy znacznej poprawie w grupie OW, przeciwnie do grupy placebo.
        Wreszcie badanie przeprowadzone z 25 pacjentami z AZS wykazało, że wszystkie wskaźniki pomiaru, w tym zakres zmian, ich ciężkość, świąd i suchość skóry, uległy znacznie większej poprawie w grupie OW w porównaniu z grupą placebo. Niestety metodologia prowadzenia powyższych badań pozostawia niekiedy wiele do życzenia. Niektó...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy