Dołącz do czytelników
Brak wyników

Badania diagnostyczne

21 lutego 2019

NR 11 (Luty 2019)

Diagnostyka anemii z krwi

0 195

Niedokrwistość może mieć różne przyczyny. Choć najczęstszą z nich jest niedobór żelaza, to anemię mogą powodować również niedobory witamin B9 i B12, zespół złego wchłaniania, nadużywanie alkoholu oraz choroba Addisona-Biermera. Siłą rzeczy więc również sama diagnostyka jest zróżnicowana. 

Niedobory żelaza mogą dotknąć zarówno mężczyzn, jak i kobiety – i to w każdym wieku! U małych dzieci, w wieku 1–3 lat, niedobór żelaza może wynikać z wyczerpywania się zapasów żelaza z życia płodowego i nieodpowiedniej jego podaży z mlekiem matki (mieszanki mleczne, chociaż, oczywiście, mniej korzystne dla dzieci, eliminują ten problem, gdyż zawierają odpowiednie ilości żelaza), dlatego warto pamiętać o odpowiednim urozmaiceniu diety małych dzieci, szczególnie karmionych naturalnie. U dzieci starszych głównym stanem prowadzącym do niedoboru żelaza (Fe) jest nieodpowiednia dieta. U dziewcząt i kobiet w okresie miesiączkowania główną przyczyną niedoboru Fe jest zwiększona utrata krwi podczas miesiączki. U kobiet po menopauzie i mężczyzn (szczególnie starszych) ważną przyczyną utraty żelaza są choroby nowotworowe (szczególnie należy podkreślić raka jelita grubego), choroby przewlekłe (gorsze wchłanianie żelaza) i utrata krwi (choroba wrzodowa, zapalenie uchyłków esicy). 
Oprócz niedoborów żelaza przyczyna niedokrwistości może leżeć także w niedoborach witamin B9 i B12, najczęściej wskutek niedoborów pokarmowych, zespołu złego wchłaniania, nadużywania alkoholu lub występowania niedokrwistości Addisona-Biermera. Ponadto do wystąpienia niedokrwistości mogą przyczynić się wady erytrocytu – jego błony lub białek wchodzących w jego skład, co prowadzi do skrócenia życia krwinek poprzez wcześniejsze eliminowanie ich z krwiobiegu na drodze hemolizy.

Diagnostyka anemii z niedoboru żelaza

W przypadku niedoboru żelaza obserwujemy odchylenia w wielu badaniach. Charakterystyczne dla niedoboru żelaza zmiany w morfologii krwi to spadek RBC, poziomu Hb (u mężczyzn poniżej 13 g/dl, u kobiet poniżej 12 g/dl) oraz hematokrytu. Przy niedoborze żelaza dochodzi do zwiększonej syntezy czynników stymulujących hematopoezę. Prowadzi to przez długi czas do utrzymywania prawidłowej liczby krwinek przy zmniejszeniu ich wymiarów (spadek MCV) oraz masy hemoglobiny (spadek MCH). Krwinki są mniejsze, mniej w nich hemoglobiny. Dlatego to spadek MCV jest pierwszym obserwowalnym w morfologii wykładnikiem niedoboru żelaza i może znacznie wyprzedzać spadek wartości innych parametrów. Co ciekawe, czynniki stymulujące rozwój erytrocytów stymulują także częściowo rozwój płytek krwi, dlatego w niedokrwistości z niedoboru żelaza może występować zwiększona ilość płytek. 
Najszybciej poprawiającymi się parametrami morfologii będą liczba retikulocytów i wzrost MCV po ok. 7 dniach suplementacji żelaza. Na powrót do normy wartości hemoglobiny może nam przyjść czekać nawet kilka miesięcy (retikulocyty są większe niż prawidłowe krwinki, więc przy ich dużej ilości średnia objętość krwinki szybko wróci do normy).

Ocena gospodarki żelazowej

W przypadku podejrzenia anemii z niedoboru żelaza warto wykonać także oznaczenia parametrów gospodarki żelazowej, takich jak transferyna i zdolność wiązania przez nią żelaza (TIBC) oraz poziom ferrytyny. Czasami pomocne jest wykonanie krzywej żelazowej i oznaczenie parametrów zapalnych. Transferyna jest głównym białkiem wiążącym żelazo i transportującym je we krwi, przy niedoborach żelaza jej poziom zazwyczaj spada, warto jednak dodać, że czulszym parametrem odnoszącym się do transferyny jest TIBC – pozwala on ocenić, ile cząsteczek żelaza jest w stanie przyjąć transferyna. Im mniej żelaza w organizmie, tym więcej wolnych cząsteczek transferyny i co za tym idzie, większa zdolność do przyjęcia żelaza. Ferrytyna natomiast jest głównym tkankowym magazynem żelaza. 
W sytuacji niedoboru żelaza ilość ferrytyny spada – można powiedzieć, że nasze magazyny są wtedy puste. Krzywa żelazowa i kontrola parametrów zapalnych mają znaczenie, gdy podejrzewamy, że za niedoborem żelaza może stać jego upośledzone wchłanianie. Krzywa żelazowa pokazuje nam, jak w rzeczywistości wchłania się doustnie podane żelazo. Natomiast podwyższone poziomy parametrów zapalnych, takich jak OB, CRP, PCT i Il-6, wskazują, że przyczyną niedostatecznego wchłaniania może być stan zapalny przebiegający ze wzrostem stężenia hepcydyny i zahamowaniem ferroportyny, co z kolei daje spadek wchłaniania żelaza.
Suplementację żelaza powinniśmy prowadzić w dawce leczniczej ok. 2 mg/kg m.c. do czasu normalizacji stężenia ferrytyny! Uzupełnienie zapasów żelaza powinno być dla nas wyznacznikiem właściwej suplementacji! U osób, u których dochodzi do nawrotowej anemii z niedoboru żelaza, można prowadzić suplementację dawką profilaktyczną – wówczas wynosi ona 1 mg/kg m.c. Także skuteczność suplementacji powinna być potwierdzona oznaczeniem poziomu ferrytyny.

niedobór B9 i B12

Oczywiście, w niedokrwistości z niedoboru witaminy B9 i/lub B12 będziemy mieć do czynienia z podobnie obniżonymi parametrami czerwonokrwinkowymi. Bardziej zauważalny stanie się jednak spadek liczby krwinek czerwonych. MCV będzie za wysokie i często przekroczy wartość 100 fl. 
Charakterystyczną cechą anemii megaloblastycznej będzie pancytopenia (niedobór nie tylko krwinek czerwonych, ale też granulocytów, limfocytów czy płytek krwi). Taki stan jest spowodowany kluczową rolą witamin B9 i B12 w syntezie puryn. Brak puryn to brak możliwości syntezy DNA i zahamowanie podziałów komórkowych. Mamy więc mniej krwinek, w których „upychana” jest ponad normę hemoglobina. 
Oczywiście, możemy oznaczyć poziomy witamin B9 i B12, a także sprawdzić, czy ich brak wynika z upośledzenia wchłaniania doustnego (podając witaminy parenteralnie i wykonując odpowiednie testy – np. w przypadku witaminy B9 jest to test FIGLU). Przydatnym badaniem w przypadku witaminy B12 może być wykonanie oznaczeń przeciwciał przeciwko komórkom okładzinowym i czynnikowi Castle’a. Występują one w chorobie Addisona-Biermera, gdzie doprowadzają do zapalenia żołądka, braku produkcji czynnika wewnętrznego i co za tym idzie, zaburzeń wchłaniania witaminy B12. Warto dodać, że nie tylko autoimmunologicz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy