Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

9 grudnia 2021

NR 28 (Grudzień 2021)

Fitoterapia w nadczynności tarczycy

0 66

W leczeniu nadczynności tarczycy można wykorzystywać: środki farmakologiczne blokujące nadmierną syntezę hormonów tarczycy, radioaktywny jod, który częściowo prowadzi do destrukcji komórek tarczycy, albo chirurgiczne usunięcie części organu.

Mimo że metodom tym nie można odmówić skuteczności, to jednak dla wielu pacjentów wiążą się one z dużym stresem i obawami co do ewentualnych skutków ubocznych. Należą do nich na przykład: nawroty choroby, powiększenie gruczołu tarczowego, co może grozić naciskiem na tchawicę. Niektóre osoby nie mogą z pewnych powodów (przeciwwskazań) przyjmować środków farmakologicznych (tyreostatyków). Dlatego też poza wspomnianymi metodami warto pamiętać o alternatywnym, bardziej naturalnym i mniej inwazyjnym podejściu do niwelowania objawów nadczynności tarczycy. 
Chodzi mianowicie o dietę i o fitoterapię. 
W niniejszym materiale skupimy się na ziołach, roślinach i wyizolowanych substancjach pochodzenia naturalnego, które mogą wpływać na leczenie nadczynności tarczycy – czy to w formie choroby Gravesa-Basedowa, czy też w sytuacji gdy mamy do czynienia z guzkami nadczynnymi (czyli chorobą Plummera).
W niniejszym artykule będzie używane sformułowanie „przeciwtarczycowy”, jednak pragnę podkreślić, że oznacza to „redukujący nadmierną aktywność tarczycy” lub „wpływający hamująco na produkcję hormonów tarczycy”, a nie działający przeciwko temu gruczołowi per se.
 


Dieta roślinna dla tarczycy

Zanim przejdziemy do części dotyczącej ziół, warto wspomnieć o produktach roślinnych. Być może na co dzień znajdują się one w naszym menu, a nawet nie wiemy, że mają właściwości korzystne w przebiegu nadczynności tarczycy. 

  • Soja. Znajdujące się w soi i jej przetworach izoflawony (daidzeina i genisteina) mają działanie hamujące wobec enzymu tyreoperoksydazy (TPO, ang. thyroidperoxidase; hTPO, ang. humanthyroid-peroxidase – peroksydaza jodkowa). Enzym ten jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy. Zatem regularne spożywanie soi w różnych jej formach (nasiona, tofu, miso, natto) hamuje aktywność procesu powstawania hormonów tarczycy, zmniejszając tym samym ich stężenie. Jednak fermentowane produkty sojowe zawierają znacznie mniej izoflawonów!
  • Rośliny z rodzaju Brassicae, czyli między innymi: kapusta, jarmuż, kalafior, brukiew, brukselka, gorczyca (w tym powstająca z niej musztarda), kalarepa, brokuły. Mają działanie przeciwtarczycowe ze względu na zawartość kwasu chlorogenowego i kawowego. Ponadto inne substancje zawarte w tych roślinach, zwane goitrogenami, zaburzają produkcję hormonów tarczycy. Najważniejszą grupą składającą się na goitrogeny są tioglikozydy/tiocyjaniany. Z tego względu wspomniane rośliny są przeciwwskazane w diecie na niedoczynność tarczycy, jednak w przypadku nadczynności tego gruczołu mogą działać korzystnie. Warto zaznaczyć, że goitrogeny mają największe stężenie w świeżych warzywach, a gotowanie znacząco zmniejsza ich zawartość w produkcie. Dlatego też wspomniane wyżej produkty warto spożywać na surowo, np. w formie soku, koktajlu, smoothie, surówek.

Pomysł na przeciwtarczycowy „shot” z kapusty: 
wycisnąć sok z kilku liści kapusty i dodać do niego parę łyżek soku z cytryny; wypijać najlepiej na czczo.

  • Maniok, proso, fonio, kukurydza, fasola lima, siemię lniane, truskawki, bataty (słodkie ziemniaki), pędy bambusa. To kolejne przykłady roślin zawierających goitrogeny (konkretnie: tiocyjaniany), choć w mniejszej ilości niż rośliny z rodzaju Brassicae. Są one także źródłem glikozydów cyjanogennych. Zalicza się je do związków antyodżywczych oraz goitrogenów, bowiem wpływają na metabolizm jodu w organizmie, zaburzając w konsekwencji produkcję hormonów tarczycy. Wzmagają one również wydalanie jodu przez nerki, a gdy tego związku jest zbyt mało, nie może dojść do optymalnej syntezy hormonów tarczycy. W nadczynności tego gruczołu jest to pożądane działanie.
  • Brukiew i rzepa. Zawierają prekursor goitryny (progoitrynę), który wpływa hamująco na funkcjonowanie wspomnianego wcześniej enzymu TPO.
  • Jabłka, cebula, czerwone winogrona, owoce cytrusowe, owoce jagodowe, wiśnie. Zawierają kwercetynę, która także wpływa na enzymy biorące udział w aktywacji hormonów tarczycy (w tym przypadku chodzi o dejodynazę I). Podobne działanie ma kempferol (grejpfruty) oraz rutyna (gryka).
  • Orzechy, w tym nerkowca i arachidowe (choć te w zasadzie należą do roślin strączkowych). W sytuacji gdy w organizmie już doszło do pewnego stopnia niedoboru jodu, mogą one mieć mocniejszy efekt goitrogenny poprzez działanie zawartych w nich katechin, tanin i antocyjanów.

Ziołowe remedia na nadczynność tarczycy 

  • Karbieniec pospolity. Mało znana roślina o największej skuteczności przeciwtarczycowej. Naturalnie rośnie w Północnej Ameryce i należy do gatunku Lamiaceae (jasnotowatych), który jest znany ze swoich właściwości hamujących aktywność tarczycy.
    Karbieniec pospolity swoje działanie zawdzięcza głównie zawartości kwasów organicznych, w tym chlorogenowego, kawowego, rozmarynowego czy litospermowego. Właściwości tego ziela odkryto w latach 20. XIX wieku i początkowo opisywano go jako remedium na „pobudzenie naczyniowe przebiegające z szybką, burzliwą pracą serca, ale jednocześnie wyczerpanie”. Stosowano go we wszystkich dolegliwościach, wraz z którymi obserwowano także wzmożoną pracę serca (niespowodowaną wysiłkiem), a także w przebiegu bezsenności i nadmiernego pobudzenia układu nerwowego. To na tyle istotne, że przecież nadczynność tarczycy także objawia się wyżej wymienionymi objawami. Dopiero w kolejnych dziesięcioleciach odkryto, że karbieniec pospolity ma więcej bezpośrednich związków z tarczycą. Okazało się, że ekstrakt z tej rośliny wpływa na zmniejszenie ilości przeciwciał w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa, obniżenie stężenia TSH (hormonu tyreotropowego pobudzającego tarczycę do pracy), redukcję obwodowej przemiany hormonów tarczycy, a nawet hamowanie metabolizmu jodu. Bardzo podobnie działa bliski „kuzyn” tego ziela – karbieniec jasny.
    SPOSOBY UŻYCIA: Badania wskazują głównie na zastosowanie karbieńca pospolitego w formie ekstraktu alkoholowego (70% ekstrakt). W tej formie podaje się go, wg piśmiennictwa, 3 razy dziennie po 2–4 ml. Karbieniec pospolity można także wykorzystywać w formie naparu: 2–3 łyżeczki suszu zalewa się gorącą (ale nie wrzącą) wodą i pozostawia na 5–10 minut pod przykryciem. Taki napar należy wypijać 3 razy dziennie.
    UWAGA! Osoby z niedoczynnością tarczycy oraz kobiety w ciąży nie powinny stosować karbieńca pospolitego. W przypadku chęci odstawienia ziela należy robić to stopniowo, na przykład co tydzień zmniejszając dawkę o 1/3 (czyli np. o jedną szklankę naparu).
  • Melisa lekarska. To zdecydowanie bardziej popularne zioło niż poprzednie. Warto dodać, że obie te rośliny należą do jednej grupy botanicznej (Lamiaceae) i z tego względu łączą je podobne właściwości i wpływ na funkcjonowanie tarczycy. Melisa jest najbardziej znana ze swojego wpływu na układ nerwowy – stosuje się ją w zaburzeniach snu, nadmiernej nerwowości, pobudzeniu, a także przy problemach ze strony układu pokarmowego i przeziębieniach. Jednak coraz częściej staje się ona składnikiem mieszanek stosowanych w nadczynności tarczycy. Piśmiennictwo co prawda nie wskazuje jednoznacznie, by melisa wykorzystywana samodzielnie miała znaczący wpływ na poprawę stanu zdrowia w kontekście nadczynności tarczycy. Niektóre źródła wskazują, że pośrednio blokuje ona aktywność receptorów dla TSH, przez co pobudzanie tarczycy przez przysadkę mózgową jest mało skuteczne. Dowiedziono także, że może ona wzmagać działanie karbieńca pospolitego. Ponadto jest ona bezpieczniejsza od swojego „kuzyna” pod tym względem, że nawet stosowana przez osoby z niedoczynnością tarczycy nie pogłębia choroby.
    SPOSOBY UŻYCIA: 60% ekstrakt alkoholowy z melisy można stosować 3 razy dziennie w ilości 3–5 ml.
  • Nawrot lekarski. To ziele z rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae), działające podobnie do karbieńca pospolitego zarówno pod względem sposobu działania, jak i swojej skuteczności. Tak jak rośliny z rodzaju jasnotowatych, tak i nawrot zawiera kwasy organiczne będące pochodnymi kwasu hydroksycynamonowego i to im zawdzięcza swoje właściwości przeciwtarczycowe. Niektóre źródła podają, że działanie nawrotu jest nawet silniejsze od karbieńca pospolitego. To dlatego, że nawrot dodatkowo zawiera związki naftochinonowe i nienasycone alkaloidy pirylidynowe, wzmacniające efekt przeciwtarczycowy. Do kierunków jego działania przeciwtarczycowego należy: blokowanie receptorów dla TSH, zmniejszanie transportu jodu do komórek gruczołu tarczowego, hamowanie produkcji hormonów tarczycy.
    SPOSOBY UŻYCIA: 40% ekstrakt alkoholowy przyjmować 3 razy dziennie w ilości 1–2 ml.
    UWAGA! Nawrot charakteryzuje się szkodliwym wpływem na wątrobę i nerki, ale takie działanie potwierdzono dotychczas tylko w badaniach na zwierzętach. Jednak eksperci radzą, by unikać długich okresów stosowania nawrotu lekarskiego. Nie zaleca się też stosowania nawrotu u kobiet w ciąży i karmiących, gdyż zarówno płód, jak i niemowlę są bardziej narażeni na szkodliwe działanie alkaloidów pirylidynowych zawartych w nawrocie.
  • Morszczyn pęcherzykowaty. Co prawda nie należy do ziół, ale warto wspomnieć go w kontekście produktów pochodzenia naturalnego wpływających na funkcjonowanie tarczycy. To glon z rodzaju brunatnic występujący w Oceanie Spokojnym, Atlantyckim, ale także w Bałtyku. Jego wyjątkowe działanie wiąże się z wysoką zawartością jodu w tkankach morszczynu (średnio 50 mikrogramów w gramie produktu, ale zdarzały się też badania, w których wartość ta sięgała 8000 mikrogramów/gram!). Ponadto morszczyn pochodzenia morskiego (np. Bałtyk) zawiera mniej jodu niż ten z oceanów. Jednak w przypadku nadczynności tarczycy nie należy stosować jodu, a wręcz przeciwnie, więc dlaczego mowa o morszczynie bogatym w ten pierwiastek? Od setek lat był on stosowany w różnego rodzaju schorzeniach tarczycy, niezależnie od tego, czy przebiegały one z nad- czy niedoczynnością. Niestety, większość informacji dotyczących wpływu morszczynu pęcherzykowatego na tarczycę nie została jeszcze potwierdzona naukowo. W kilku niewielkich badaniach udało się wywnioskować, że ma on korzystny wpływ w przebiegu nadczynności tarczycy (np. przy stosowaniu 150 mikrogramów jodu pochodzącego z t...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy