Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kontrowersje w naturoterapii

30 grudnia 2017

NR 2 (Sierpień 2017)

Hirudoterapia w teorii i praktyce

0 312

Przystawianie pijawek – niegdyś powszechna metoda terapii praktycznie wszelkich schorzeń – przeżywa ostatnio renesans. Jednak zarówno wiedza na ich temat, jak i metody tego rodzaju zabiegów zmieniły się diametralnie.
 

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jak prawidłowo przygotować się do hirudoterapii?
  • W jaki sposób przebiega zabieg pijawką lekarską?
  • Jak zapobiec komplikacjom po terapii?


Do niedawna określane potocznie hirudozwiązkami, substancje wydzielnicze gruczołów ślinowych pijawki lekarskiej zostały określone międzynarodową nazwą SGS (Salivary Glands Secretion). Stało się tak, ponieważ związki gruczołów ślinowych pijawek pochodzą nie tylko z gatunku Hirudo, ale także od innych pijawek lekarskich, niebędących Hirudo medicinalis, a używanych w leczeniu. Stąd nazwa hirudozwiązki wydaje się być archaiczna i została zastąpiona akronimem SGS (po polsku: substancje gruczołów ślinowych), natomiast „hirudoterapia” zyskała miano „terapii pijawką lekarską”.

Pijawki drapieżne i krwiopijne

Osobniki zarówno krwiopijne, jak i drapieżne posiadają gruczoły ślinowe. Różnią się one jednak pod względem budowy i produkowanej śliny. U drapieżników gruczoły ślinowe wydzielają głównie enzymy trawienne używane do wydostania z ofiary płynów i tkanek. U krwiopijców natomiast gruczoły ślinowe wydzielają dodatkowe związki chemiczne przystosowujące pijawki do przyjmowania pokarmu w postaci krwi i jej metabolizmu. Dodatkowo pełnią one takie funkcje jak: smarowanie części ustnej (śluz), zwiększanie przepuszczalności skóry ssaków (hialuronidaza), rozszerzenie naczyń krwionośnych (histamine-like), zapobieganie powstaniu albo rozpad skrzepu (antykoagulanty) oraz produkcja substancji ograniczających ból.

Różnice w działaniu pijawek

Poszczególne gatunki pijawek różnią się pomiędzy sobą sposobem działania i wywoływaną u żywiciela reakcją. Przykładowo u Hirudo verbana i Hirudo orientalis występuje inhibitor tryptazy, odpowiedzialny za hamowanie reakcji uczuleniowych i zaburzeń komórek tucznych, natomiast hirustazyna, odpowiedzialna za hamowanie reakcji zapalnej (czynnik hamujący tkankowe kalikreiny, trypsyny, chymotrypsyny i katapepsynę G z neutrofili), jest produkowana tylko przez Hirudo verbana i Hirudo medicinalis. Te dwa gatunki wywołują też reakcje zapalne, a Hirudo verbana i Hirudo orientalis – reakcje alergiczne.

Ugryzienie pijawki

Przez wieki stosowano różne substancje, aby zmusić pijawkę do żerowania. Wykorzystywano miód, mleko, ślinę i roztwory cukru. Ostatnie badania wykazały jednak, że głównymi czynnikami inicjującymi przyssanie się pijawki do obiektu żerowania są czynniki termiczne i chemiczne. Do czynników termicznych zaliczamy temperaturę skóry samego żywiciela, a także temperaturę otoczenia. Wcześniej uważano, że temperatura obiektu, do którego pijawka ma się przyssać, musi wynosić minimum 34ºC. Obecnie badania dowodzą, że za żerowanie pijawki odpowiadają czynniki chemiczne (aminokwasy, cukry proste, sód) i termiczne (temperatura skóry minimum o 10ºC wyższa od temperatury otoczenia, najlepiej 34–40 ºC). Serotonina zwiększa ilość wydzielanych przez pijawki substancji gruczołów ślinowych, a jony kobaltu hamują ten proces.

Najczęściej wykorzystywane w Europie pijawki lekarskie

Nazwa 
Hirudo medicinalis       Linnaeus, 1758
Hirudo troctina             Johnson, 1816
Hirudo verbana           Carena, 1820
Hirudo orientalis          Utevsky & Trontelj, 2005
 

Ostatnie badania wykazały jednak, że głównymi czynnikami inicjującymi przyssanie się pijawki do obiektu żerowania są czynniki termiczne i chemiczne.

Jak działają pijawki?

Pijawki po przyssaniu się do żywiciela wstrzykują mu substancje działające w makro- i mikrokrążeniu (antykoagulacyjne, trombolityczne, przeciwobrzękowe, przeciwzapalne, przeciwchemiczne), zwiększając hemodylucję. W ten sposób przekazują mu także substancje o właściwościach stymulujących – przeciwbólowych (neurotransmisyjne, przeciwzapalne, wazodilatacyjne oraz pobudzające angio- i neurogenezę)
W skład wydzieliny gruczołów ślinowych pijawek wchodzą m.in.:

  • inhibitory krzepnięcia krwi:
    • hirudyna,
    • antystazyna,
    • inhibitory transglutaminaz osoczowych I i II czynników stabilizujących fibrynę;
  • substancje hamujące agregację płytek krwi:
    • apyraza,
    • saratyna,
    • kalina;
  • destabilaza (o licznych właściwościach przeciwbakteryjnych, rozkładających stabilną fibrynę w zakrzepie i powodujących wzrost komórek nerwowych);
  • hementyna i hementeryna o działaniu fibrynolitycznym;
  • PC-LS – czynnik przeciwpłytkowy i regulujący ciśnienie tętnicze krwi;
  • triglicerydaza i esteraza cholesterolowa, które rozkładają triglicerydy i cholesterol;
  • inhibitory proteinaz o działaniu przeciwzapalnym:
    • bdeliny,
    • egliny,
    • hirustazyna;
  • neuroprzekaźniki:
    • dopamina,
    • serotonina,
    • histamina,
    • acetylocholina;
  • endorfiny;
  • czynniki hamujące wzrost mikroorganizmów:
    • hialuronidaza,
    • kolagenaza;
  • steroidy: kortyzol, dehydroepiandrosteron, progesteron, testosteron i estradiol,
  • antyelastaza rozkładająca elastynę.

Z praktyki hirudoterapeuty

Przygotowanie miejsca do przyłożenia pijawek
Miejsce na skórze, do którego ma być przyłożona pijawka, powinno być odpowiednio przygotowane.

Przez 24–48 godzin przed terapią pacjent nie powinien używać dezodorantów, antyperspirantów i innych kosmetyków, a na dobę przed zabiegiem nie powinien spożywać większej ilości alkoholu ani jeść ostrych przypraw (np. chilli, kurkumy, curry) czy np. czosnku. Niektóre leki przyjmowane przez pacjentów, wydzielane częściowo przez skórę, też mogą powodować utrudnienie w przyssaniu się pijawki do skóry. Zapach ciała może bowiem skutecznie odstraszyć pijawkę. Pora roku, wahania ciśnienia atmosferycznego, nerwowe ruchy terapeuty czy nieumiejętne obchodzenie się z pijawkami – wszystko to może utrudnić terapię. Pijawki z wielkim trudem przyczepiają się do chłodnej powierzchni skóry, dlatego warto ją ogrzać za pomocą suszarki do włosów lub zanurzyć planowaną do leczenia część ciała w gorącej wodzie, o ile występuje taka możliwość.

Czasami jednak pijawki, pomimo wielokrotnych prób, nie chcą się przyczepić do skóry żywiciela. Powodów takiego stanu rzeczy może być kilka: zły ro...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy