Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

19 grudnia 2017

NR 1 (Czerwiec 2017)

Starożytne i nowożytne receptury zielarskie

0 289

Zielarstwo przeżywa swój prawdziwy renesans. W dobie antybiotyków i syntetycznych leków coraz częściej szukamy innych form leczenia.
Powrót do terapii ziołami dla wielu z nas jest obecnie alternatywą, ale to właśnie rośliny lecznicze dały podstawę współczesnej medycynie.
 

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie są główne składniki ziół leczniczych?
  • Kiedy i gdzie należy zbierać zioła?
  • Jakie są zasady przyrządzania mieszanek ziołowych?

Głównymi składnikami ziół leczniczych i przyprawowych są olejki eteryczne, alkaloidy, garbniki, glikozydy, fitoncydy, cukrowce, kwasy organiczne, witaminy, sole mineralne jako ww. substancje aktywne.

Surowce zielarskie

Wszystkie wymienione związki występują w różnych częściach roślin i w różnych ilościach, zatem surowcem zielarskim mogą być kłącza (Rhizoma), korzenie (Radix), pędy (Turio), kora (Cortex), liście (Folium), kwiaty (Flos), owoce (Fructus), nasiona (Semen), pączki (Gemmae), ziele (Herba) – cała nadziemna część roślin niezdrewniałych.

Stwierdzono, że największe stężenie krzemionki w skrzypach występuje w okresie od połowy lipca do końca sierpnia.

Na dodatek każda z ww. części roślin może charakteryzować się mniejszym lub większym stężeniem danej substancji ze względu na czas zbioru surowca. Przykładem może być ziele skrzypu polnego, które zawiera 5,19–7,77% krzemu, w tym 0,5–1,5% krzemionki rozpuszczalnej w wodzie i przyswajalnej z przewodu pokarmowego człowieka. Stwierdzono, że największe stężenie krzemionki w skrzypach występuje w okresie od połowy lipca do końca sierpnia. Jak wynika z powyższego czas zbioru ziół decyduje o wartości surowca. Właściwości lecznicze roślin, czy też poszczególnych ich organów, zmieniają się w okresie wegetacji. Ustalając terminy zbiorów, należy zwrócić uwagę na warunki pogodowe i agrotechniczne w czasie wzrostu roślin, porę roku, porę dnia, pogodę w czasie zbioru, sposób zbioru, czystość surowca. Dla roślin olejkowych (np. mięta, rumianek, szałwia) najwłaściwszym okresem jest początek kwitnienia; dla alkaloidowych (np. bieluń) – okres zawiązywania owoców; dla niektórych glikozydowych (np. naparstnica wełnista) – okres pełnego rozwoju liści; dla korzeniowych – koniec wegetacji.

Rośliny należy zbierać w dni pogodne, suche, w godzinach południowych i wczesnych popołudniowych (po obeschnięciu rosy lub przed rosą wieczorną). Niektóre owoce i nasiona, ze względu na osypywanie się, zbiera się wczesnym rankiem.

Duże znaczenie dla jakości surowca, pór zbiorów mają również fazy księżyca.

Jako ciekawostka a propos czasu, pory roku odpowiedniego dla zbioru roślin, igliwie świerkowe i sosnowe powinno się zbierać w styczniu lub w lutym, gdyż właśnie w tych miesiącach zawiera najwięcej witaminy C (ok. 200 mg/100 g); w okresie letnim stężenie kwasu askorbinowego w igliwiu zmniejsza się aż o połowę. Kalendarz zbioru surowców zielarskich jest jak na tym przykładzie widać całoroczny.

Na temat zasad zbioru ziół właściwie współczesna nauka potwierdza w większości to co od zawsze było wiadome Zielarzom przez wieki.

Samodzielny zbiór ziół raczej odradzamy, ponieważ w przypadku ziół rzadkich, nietypowych obowiązuje bezwarunkowo dokładna znajomość botaniczna zbieranych roślin. Cytując dr Henryka St. Różańskiego Opisano szereg zatruć wywołanych omyłkowym zbiorem roślin trujących. Odradzam samodzielne zbieranie ziół należących do rodziny baldaszkowatych – Umbelliferae (Apiaceae), gdyż należące do tej rodziny rośliny są bardzo do siebie podobne, trudne do odróżnienia, a przy tym tworzą odmiany regionalne i rozpadają się na liczne podgatunki. Należą tu rośliny zarówno lecznicze, jak i silnie trujące, np. blekot pospolity mylony jest z pietruszką! bardzo do niego podobny świerząbek – równie trujący.

Według Światowej Organizacji Zdrowia:

  • obecnie 80% światowej populacji stosuje fitoterapię, jako element opieki zdrowotnej, są to głównie kraje słabo lub średnio rozwinięte,
  • przynajmniej 7000 związków chemicznych współczesnej farmakopei pochodzi z roślin,
  • ok. 24% nowoczesnych leków stosowanych w Stanach Zjednoczonych jest pozyskiwanych z roślin.

Jednak gdyby już ktoś koniecznie chciałby zbierać zioła samodzielnie to pamiętajmy również o tym, że ziół nie wolno zbierać ze stanowisk będących w pobliżu ulic, ścieków, wysypisk śmieci, fabryk, pól uprawnych, na których dokonywano lub dokonuje się opryski pestycydami, itd.

Najczęstsze formy przyrządzania surowców zielarskich:

  • napar (Infusum) – sporządza się przez zalanie ziela, mieszanki ziołowej wrzącą wodą i pozostawienie go pod przykryciem na około 15 minut. Napary nie nadają się do przechowywania, należy je przyrządzać przed użyciem;
  • wywar/odwar (Decoctum) – to wodny wyciąg, uzyskiwany przez gotowanie rozdrobnionego surowca przez kilka lub kilkanaście minut (najczęściej 2–10). Podobnie jak napar, nie nadaje się do przechowywania;
  • macerat (Maceratio) – otrzymuje się przez zalanie ziół przegotowaną, ochłodzoną wodą...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy