Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych , Otwarty dostęp

1 marca 2018

NR 5 (Luty 2018)

Witamina C w zapobieganiu chorób neurodegeneracyjnych

0 75

Jesteśmy w środku zimy, a to niewątpliwie czas kataru, kichania, kaszlu… i jak zwykle powraca temat witaminy C – brać czy nie brać, a jeśli tak, to jaką i w jakiej dawce? O ile kojarzymy tę witaminę z podwyższaniem naszej odporności, to wcale nie myślimy o witaminie C, gdy np. nie możemy doczekać się potomstwa lub mamy problemy z kamieniami w pęcherzyku żółciowym… A niesłusznie! Może więc warto ukazać tę witaminę w nowej odsłonie?

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jaka jest zależność między suplementacją witaminy C a pracą mózgu?
  • Czy witamina C wpływa na przebieg chorób neurodegeneracyjnych?
  • Jak wzmocnić płodność za pomocą antyoksydantów?

 

Powinniśmy zacząć tę odsłonę od chemii – prawidłowa nazwa witaminy C brzmi kwas askorbowy, a nie askorbinowy. Wzór chemiczny to C6H8O6, wskazuje na podobieństwo do glukozy i nie bez powodu: zwierzęta i rośliny produkują witaminę C właśnie z tego cukru. 

Cząsteczka kwasu askorbinowego zawiera dwa asymetryczne atomy węgla stanowiące tzw. centra stereogenne, co w praktyce daje nam cztery związki chemiczne o tej samej ilości atomów, ale innej budowie przestrzennej (odbicia lustrzane). Nazwy potoczne poszczególnych stereoizomerów to kwas D-askorbowy, kwas L-izoaskorbowy, kwas D-izoaskorowy (kwas erytrobowy) i właśnie kwas L-askorbowy, który jako jedyny wykazuje aktywność biologiczną i pełni funkcję witaminy.

Organizm człowieka, podobnie jak organizmy świnek morskich, małp, nietoperzy owocożernych, pstrągów, łososi, niektórych ptaków i ras psów (np. dalmatyńczyków) nie jest w stanie syntezować i musi witaminę C przyjmować z pożywieniem. 

Jej niedobór w diecie prowadzi do rozwoju szkorbutu – choroby, o której pierwsze wzmianki pojawiły się już w egipskich papirusach 1550 lat p.n.e. Szkorbut w Europie Północnej pojawiał się głównie w miesiącach zimowych, często także dotykał marynarzy. 

Wydawałoby się, że dziś to już zamierzchłe dzieje i nie grozi nam jej niedobór. Jednakże ostatnie badania wykazują, że obecnie pewne grupy osób posiadają obniżony poziom witaminy C w surowicy krwi, co wiąże się z gorszym funkcjonowaniem ich organizmów oraz chorobami. 
Pisząc o witaminie C nie sposób pominąć roli, jaką odgrywają wolne rodniki tlenowe (reactive oxigen species – ROS) w naszym organizmie. Zbudowani jesteśmy z organów, a te z komórek. Komórki oddychając wytwarzają z glukozy energię, niezbędną do przebiegu ich procesów życiowych. Metabolizm tlenowy i produkcja energii przebiegają w mitochondriach – elektrowniach naszych komórek. W mitochondrialnym łańcuchu oddechowym, tworzonym przez białka transportujące pojedyncze elektrony, tlen przyjmuje elektrony. Końcowym efektem czterech reakcji przenoszenia elektronów jest redukcja cząsteczki tlenu i powstanie cząsteczki wody. Jednakże często dochodzi do „przecieku elektronów” (ok. 2% reakcji) z łańcucha oddechowego, przez co tlen nie zawsze ulega pełnej, czteroelektronowej redukcji. Redukcja cząsteczki tlenu jednym, dwoma lub trzema elektronami prowadzi do tworzenia się wolnych rodników tlenowych. Szacuje się, że ok. 90% ROS w naszym organizmie powstaje w łańcuchu oddechowym w mitochondriach. 

Cząsteczkom ROS brakuje elektronu na orbicie ich atomów i odbierają go innym związkom, doprowadzając do ich uszkodzenia w wyniku utleniania (w przyrodzie przykładem utlenienia jest korozja metali, spalanie to nic innego jak gwałtowne utlenianie). Zwiększona produkcja ROS pojawia się w czasie chorób, zwłaszcza z towarzyszącym stanem zapalnym, oraz stresu: psychicznego, fizycznego (np. promieniowania jonizującego, podwyższonej temperatury) lub chemicznego (w wyniku metabolizmu egzogennych związków chemicznych np. leków). Organizm neutralizuje wolne rodniki tlenowe przy pomocy tzw. antyoksydantów. Jednym z nich jest właśnie witamina C. Sytuacja, w której produkcja ROS przekracza zdolności organizmu do ich neutralizacji, nosi nazwę stresu oksydacyjnego i prowadzi do uszkodzenia komórek i ich śmierci, a wraz z nimi do choroby lub śmierci całego organizmu. 

 

Cząsteczka kwasu askorbinowego posiada zdolności optyczne, to znaczy, że jej roztwór wodny o stężeniu 1 mol/dm3 w temperaturze 291.15 stopni K skręca płaszczyznę polaryzacji w prawo, a wartość kąta w stopniach wynosi od +20,5 do +21,5. Oznacza to, że witamina C jest prawoskrętna. Litera „L” stojąca przed nazwą opisuje miejsce przyłączenia podstawników, a nie kierunek polaryzacji, który określamy „+” w prawo lub „–” w lewo.

 

Biorąc pod uwagę zawartość witaminy C w poszczególnych tkankach organizmu, okazuje się, że najwięcej zawiera jej przysadka mózgowa: 227–284 µmol/100 g masy, w surowicy krwi jest jej tylko 1,7–8,5 µmol/100 g masy2. Gdy przyjrzymy się zarówno budowie, jak i funkcji mózgu, tak wysoki poziom, a tym samym zapotrzebowanie stają się zrozumiałe. Mózg, którego masa stanowi zaledwie 2% masy całego ciała, pobiera z krwi aż 20% tlenu i 25% glukozy. Świadczy to o intensywności procesów chemicznych, które przebiegają w neuronach w każdej chwili. W czasie tych procesów powstają ROS i witamina C je unieszkodliwia. Witaminy dzielimy na rozpuszczalne w wodzie – do nich należy witamina C oraz rozpuszczalne w tłuszczach, takie jak witamina E, A lub D. Mózg zbudowany jest w 60% z tłuszczów, głównie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, łatwo ulegających utlenianiu (jełczenie masła to właśnie utlenianie kwasów tłuszczowych). Funkcję antyoksydantu w środowisku tłuszczowym pełni witamina E, sama jednak ulega wówczas zużyciu. Kwas askorbinowy jest kluczowym elementem recyklingu witaminy E, w wyniku którego może ona na powrót pełnić swą ochronną rolę.

W mózgu znajdują się miliardy komórek nerwowych, z których każda tworzy nawet do 15 tysięcy połączeń z innymi komórkami. Poszczególne wypustki nerwowe są otoczone osłonką mielinową – izolatorem, który zapobiega „zwarciom” – przeskakiwaniu impulsów. Kwas askorbinowy stymuluje wytwarzanie mieliny w komórkach Schwanna. W miejscu połączeń jednej wypustki nerwowej z drugą znajdują się synapsy – mikroskopijne szczeliny. Impuls nerwowy biegnący wzdłuż wy...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy