Dołącz do czytelników
Brak wyników

Naturoterapia w onkologii

18 maja 2018

NR 3 (Październik 2017)

Znaczenie surowców roślinnych w chemoprewencji raka

0 289

Nowotwory złośliwe zajmują drugie miejsce wśród chorób niezakaźnych najczęściej diagnozowanych w naszym kraju. Liczba zachorowań w ciągu ostatnich trzech dekad wzrosła ponad dwukrotnie, osiągając w ostatnich latach 150 tys. zachorowań rocznie.

W celu zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe konieczne jest wprowadzenie w życie zasad profilaktyki anynowotworowej. Jednym z jej elementów jest dynamicznie rozwijająca się w ostatnich latach chemoprewencja.

Geny to nie wszystko!

To, czy dana osoba zachoruje na raka, zależy od wielu czynników. Wbrew obiegowej opinii, głównym czynnikiem ryzyka nie są wcale predyspozycje genetyczne, gdyż tylko niewielka część nowotworów (5% zachorowań) rozwija się w wyniku dziedziczenia. Znakomita większość jest następstwem długotrwałego uszkadzania materiału genetycznego naszych komórek, które w pewnym momencie zaczynają się dzielić w niekontrolowany sposób. Epidemiolodzy brytyjscy oszacowali, że 1/3 zachorowań na nowotwory złośliwe jest konsekwencją palenia tytoniu, 30% nieprawidłowej diety, 5,5% nadwagi i otyłości, 2–4% spożywania alkoholu, 2–8% pracy zawodowej, 3% opalania się, 10% infekcji oraz 1–2% promieniowania jonizującego1. Dlatego też istotnymi elementami profilaktyki antynowotworowej są aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu, unikanie używek oraz optymalnie zbilansowana dieta2. Ta ostatnia powinna się składać z co najmniej pięciu porcji warzyw i owoców, błonnika, białego mięsa i niewielkiej ilości soli. Dostarczanie organizmowi wysokowartościowego białka, witamin i minerałów, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega, probiotyków oraz przeciwutleniaczy zapewnia odpowiednią kondycję układu immunologicznego, która jest ważna w zapobieganiu nowotworom.

Dużą rolę w rozwoju nowotworów (kancerogenezie) przypisuje się wolnym rodnikom, które w nadmiarze mogą wywoływać również inne choroby – miażdżycę, choroby neurodegeneracyjne czy autoimmunologiczne. Zdolność ich neutralizowania mają antyoksydanty, które mogą być produkowane przez organizm lub dostarczane z pożywieniem. Do tych ostatnich należy m.in. witamina E, witamina C, karotenoidy, koenzym Q10 i polifenole3.

Dostarczanie organizmowi wysokowartościowego białka, witamin i minerałów, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega, probiotyków oraz przeciwutleniaczy zapewnia odpowiednią kondycję układu immunologicznego, która jest ważna w zapobieganiu nowotworom.

Dużą zawartością przeciwutleniaczy odznaczają się też warzywa i owoce. Poza witaminami i związkami mineralnymi obfitują one w związki fitochemiczne, których pierwotną rolą była ochrona przed niekorzystnymi warunkami otoczenia i szkodnikami. Część z tych związków wykazuje w stosunku do organizmu człowieka potencjał przeciwnowotworowy. Do surowców roślinnych o najsilniejszym potencjale antynowotworowym zalicza się warzywa nieskrobiowe (kapustne i czosnkowate), owoce (jeżyna, borówka, żurawina, malina i poziomka), soję, niektóre przyprawy (cynamon i kurkuma) oraz herbatę.

Zdrowe warzywa nieskrobiowe

W tej grupie znajdują się takie warzywa jak sałata, ogórek, brukselka, pomidor, brokuły, kalafior, papryka, szparagi, rzepa oraz kiełki rzodkiewki i lucerny. Działanie antynowotworowe wymienionych warzyw wynika z obecności w nich karotenoidów, błonnika pokarmowego, tokoferoli, askorbinianów, folianów, katechin, flawonoidów, antocyjanów, fitoestrogenów oraz glukozynolanów4. Glukozynolany są grupą związków, które aktywują proces detoksykacji substancji pronowotworowych. Dzięki temu hamują proces inicjacji (rozpoczęcia) kancerogenezy oraz modulują odpowiedź układu odpornościowego na proliferujące komórki5. Zależność między spożywaniem warzyw nieskrobiowych a zmniejszeniem ryzyka zachorowań na niektóre rodzaje nowotworów została potwierdzona w badaniach. Dzienne spożycie 50 g tych warzyw obniża ryzyko zachorowania na nowotwory jamy ustnej, krtani i gardła o 28%6. Wyciąg antocyjanów z kapusty czerwonej hamuje z kolei rozwój komórek białaczkowych7.

Zależność między spożywaniem warzyw nieskrobiowych a zmniejszeniem ryzyka zachorowań na niektóre rodzaje nowotworów została potwierdzona w badaniach. 

Inne badania wykazały, że spożycie takiej samej ilości warzyw czosnkowatych (czosnek, cebula, por, szalotka, szczypior) zmniejsza ryzyko zachorowań na nowotwory złośliwe o 20%8. Jeden z ich przedstawicieli – czosnek pospolity (Allium sativum L.) – przez niektórych nazywany jest „antybiotykiem starożytności”. Ten królujący na polskich stołach rodzaj cebuli (Allii sativi bulbus) jest bogaty w allinę, która pod wpływem enzymu allinazy (uwalnianej podczas miażdżenia ząbków) przekształca się w substancje biologicznie czynne – allicynę i ajoen. To one odpowiadają za hamowanie zlepiania się (agregacji) płytek krwi, obniżanie stężenia cholesterolu oraz działanie przeciwbakteryjne i grzybobójcze9. Nowe możliwości czosnku odsłaniają badania holenderskie, przeprowadzone w 1998 r., z których wynika, że jego wyciąg zwalcza bakterię Helicobacter pylori, odpowiadającą za stany zapalne oraz chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy10. W wyniku badań klinicznych stwierdzono, że bakteria ta jest obecna w 60% wrzodów żołądka i aż w 90% wrzodów dwunastnicy. Uważana jest ponadto za czynnik kancerogenny. 

Jedną z najważniejszych właściwości czosnku jest zdolność do wymiatania wolnych rodników tlenowych. Potwierdziły ją badania eksperymentalne na zwierzętach, gdzie przyjmowanie preparatów czosnku wiązało się ze zmniejszeniem stresu oksydacyjnego za pomocą enzymów antyoksydacyjnych – katalazy, dysmutazy ponadtlenkowej i peroksydazy glutationowej. Obecny w wyciągu z czosnku siarczek diallilu (DAS) wykazuje również działanie antynowotworowe. Liczne badania prowadzone w ostatnim dziesięcioleciu potwierdziły, że związane jest ono ze zdolnością DAS do modulowania zaprogramowanej śmierci komórek (tzw. apoptozy), leżącej u podstaw procesów nowotworowych11.1213

Uwaga na psiankowate!

Na szczególną uwagę zasługują warzywa z rodziny psiankowatych (Solanacaeae). Ich najpopularniejszy przedstawiciel – pomidor – jest szeroko rozpowszechnionym warzywem w Polsce i na świecie. Jest bogatym źródłem likopenu, który znajduje się również w ludzkiej skórze i ma zdolność pochłaniania szkodliwego promieniowania UV. Jego silne właściwości antyoksydacyjne manifestują się ponadto usuwaniem wolnych rodników powstałych pod wpływem promieniowania. Poza właściwościami przeciwutleniającymi likopen bierze udział w metabolizmie cholesterolu. Korzystny wpływ diety opartej na pomidorach zaobserwowano w przeglądzie 72 badań epidemiologicznych. Aż w 35 badaniach zaobserwowano, że im więcej likopenu w diecie lub większe stężenie likopenu we krwi, tym mniejsze ryzyko nowotworów. Niestety, zgodnie z protokołem autoimmunologicznym, warzywa z rodziny psiankowatych są przeciwwskazane u o...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy