Dołącz do czytelników
Brak wyników

Badania kliniczne

19 grudnia 2017

NR 1 (Czerwiec 2017)

Białko C-reaktywne – czuły marker natężenia reakcji zapalnej

0 353

Prostą i łatwo dostępną metodą oceny nasilenia reakcji zapalnej w organizmie jest badanie stężenia białka C-reaktywnego (CRP – C-reactive protein), wykonywane z krwi lub osocza. U osób zdrowych stężenie CRP wynosi ok. 0,8 mg/l, natomiast w odpowiedzi na uszkodzenie tkanek może wzrosnąć nawet do 500 mg/l.
 

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Co wpływa na zwiększenie stężenia CRP?
  • Jakie wartości białka C-reaktywnego występują w poszczególnych schorzeniach?
  • Jak ocenić grupę ryzyka wystąpienia schorzeń kardiologicznych za pomocą CRP?

Białko C-reaktywne należy do białek ostrej fazy (BOF), które są produkowane głównie w wątrobie w odpowiedzi na uszkodzenie struktur tkankowych w przebiegu urazu, infekcji, stanu zapalnego lub choroby nowotworowej. CRP jest również produkowane w ścianie tętnic, zwłaszcza w zmienionej miażdżycowo błonie wewnętrznej. Po raz pierwszy zostało opisane w 1930 roku przez Milleta i Francisa1. Nazwa białka jest związana ze zdolnością do łączenia się z polipeptydem C otoczki pneumokoków. Cząsteczka CRP o masie około 120 kD składa się z pięciu podjednostek, tworzących pierścień2. W obecności jonów wapnia posiadają one zdolności do łączenia się między innymi z fosfolipidami i lipofosfoglikanami. Dzięki temu CRP wiąże się z polisacharydami otoczek drobnoustrojów, związkami kationowymi oraz elementami wewnątrzkomórkowymi, pobudzając klasyczną drogę aktywacji układu dopełniacza i fagocytozę oraz nasilając opsonizację3. Powoduje to zwiększenie rozpoznawalności drobnoustrojów oraz uszkodzonych komórek organizmu i nasila ich eliminację.

W populacji osób zdrowych mediana stężenia CRP wynosi około 0,8 mg/l. Zaobserwowano wyższe wartości u dawców krwi oraz tendencję do ich wzrostu wraz z wiekiem. Wiadomo również, że wpływ na jego stężenie ma palenie, wskaźnik masy ciała (BMI – body mass index), spożycie kawy oraz przyjmowanie doustnych leków antykoncepcyjnych. W odpowiedzi na uszkodzenie tkanek stężenie może wzrosnąć do 500 mg/l–6. Wzrost tego parametru we krwi u pacjentów z rozwijającym się ostrym stanem zapalnym obserwowany jest w ciągu kilku godzin i osiąga maksymalny poziom w końcu pierwszej i w drugiej dobie. Ze względu na krótki okres półtrwania, wynoszący około 19 h, stężenie białka C-reaktywnego zależy w głównej mierze od jego syntezy7. Jej nasilenie jedynie w niewielkim stopniu jest modyfikowane przez hormony lub leki przeciwzapalne i w związku z tym CRP może być używane jako czuły marker natężenia reakcji zapalnej.

Metody oznaczania

W celu oznaczenia stężenia CRP stosuje się immunonefelometrię oraz immunoturbiidymetrię. Badanie jest wykonywane z surowicy lub osocza. Próg detekcji metod konwencjonalnych wynosi 5–10 mg/l, a metod wysokiej czułości (hsCRP – high sensivity) około 0,01 mg/l8. Wartości fałszywie wysokie mogą być związane z podwyższonym mianem czynnika reumatoidalnego i lipemią.

Znaczenie kliniczne

Przyczynami zwiększonego stężenia białka C-reaktywnego są:

  • zakażenia bakteryjne, grzybicze i wirusowe oraz infekcje pasożytnicze,
  • układowe choroby tkanki łącznej (m.in. reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie wielkomięśniowe),
  • zapalenia jelit,
  • martwica (ostre zapalenie trzustki, zawał serca, zabiegi embolizacji zmian nowotworowych),
  • nowotwory złośliwe,
  • uszkodzenie tkanek w przebiegu urazu, oparzenia lub zabiegu operacyjnego,
  • choroba „przeszczep przeciw gospodarzowi”.

W populacji osób zdrowych mediana stężenia CRP wynosi około 0,8 mg/l. Zaobserwowano wyższe wartości u dawców krwi oraz tendencję do ich wzrostu wraz z wiekiem.

Infekcje

Zakażenia bakteriami Gram-dodatnimi i infekcje pasożytnicze najczęściej powodują jego znacznie mniejszy wzrost, oscylujący w granicach 100 mg/l. Stosunkowo najmniejsze wartości, najczęściej poniżej 50 mg/l, CRP osiąga w infekcjach wirusowych. W 2009 roku Paran przedstawił pracę opisującą różnice w stężeniu i szybkości jego narastania u pacjentów z chorobami gorączkowymi o podłożu wirusowym i bakteryjnym. W pierwszej grupie średnie stężenie wynosiło 23,2 mg/l i wzrastało o 0,41 mg/l/h, a w drugiej odpowiednio 63,77 mg/l i 3,61 mg/l/h. Podobną analizę opublikował Hartan. Ocenił on stężenie CRP u pacjentów przyjmowanych do szpitala z powodu infekcji grypopodobnej. W sumie przeanalizował 131 pacjentów, kwalifikując ich do jednej z trzech grup: z infekcją bakteryjną (średnie stężenie CRP 135,96 mg/l), z grypą (25,65 mg/l) lub inną infekcją wirusową (18,73 mg/l). Zaobserwował istotne statystycznie różnice zarówno pomiędzy pacjentami z infekcjami wirusowymi i bakteryjnymi, jak i pomiędzy pacjentami z różnym infekcjami wirusowymi9. W trakcie pandemii grypy typu AH1N1 w 2009 roku opisano także zastosowanie CRP, oznaczonego w pierwszych 24 godzinach hospitalizacji, jako czynnika prognostycznego określającego ryzyko wystąpienia niewydolności oddechowej wymagającej leczenia w ramach oddziału intensywnej opieki medycznej i zastosowania wentylacji mechanicznej10. Podwyższone stężenie CRP koreluje również z długością hospitalizacji pacjentów z rozpoznaniem wirusowej infekcji dróg oddechowych w porównaniu do grupy z prawidłowymi jego wartościami. Nie udowodniono jednak znaczenia tego badania w diagnostyce różnicowej infekcji wirusowych i atypowych infekcji bakteryjnych11.

Ważne

Najwyższe wartości CRP obserwowane są w przypadku dużych zabiegów operacyjnych, poważnych urazów lub oparzeń oraz w przebiegu ciężkich, ogólnoustrojowych infekcji bakteriami Gram-ujemnymi. Stężenie białka C-reaktywnego w tych przypadkach może przekraczać nawet 500 mg/l.

W przypadku zakażeń prątkiem gruźlicy stężenie CRP mieści się najczęściej w przedziale 10–100 mg/l. Może być to jeden z czynników różnicujących zapalenie płuc o takiej etiologii od innych bakteryjnych zapaleń płuc12. W przypadku zakażeń bakteryjnych, zwłaszcza ciężkich, seryjne oznaczanie markerów procesu zapalnego ma znaczenie prognostyczne13. Należy zwrócić uwagę, że interpretacja tych wartości musi uwzględniać sytuację kliniczną pacjenta, choroby współistniejące oraz wyniki innych badań laboratoryjnych i obrazowych.

Nowotwory

Wysokie, przekraczające często 100 mg/l, wartości stężenia CRP obserwowane są także u pacjentów z rozpoznaniem choroby nowotworowej. Oznaczanie tego parametru może mieć znaczenie zarówno diagnostyczne, jak i rokownicze. Forrest i wsp. wykazali, że stosując dwuelementową skalę prognostyczną, w której skład wchodzi dodatkowo stężenie albuminy, nazwanej później Glasgow Prognostic Score, można przewidywać czas przeżycia osób z zaawansowanym, nieoperacyjnym nowotworem płuc, poddawanych terapii z zastosowaniem cisplatyny19. Obserwacje te potwierdzono później także w przypadku innych rozsianych nowotworów: raka piersi, trzustki oraz nerki.

Wysokie, przekraczające często 100 mg/l, wartości stężenia CRP obserwowane są także u pacjentów z rozpoznaniem choroby nowotworowej.

Układowe choroby tkanki łącznej

W chorobach tkanki łącznej oznaczanie stężenia CRP ma bardzo duże znaczenie w rozpoznaniu i monitorowaniu aktywności choroby20. Jedynie dla tocznia układowego charakterystyczne jest prawidłowe lub nieznacznie podwyższone stężenie białka C-reaktywnego. W przypadku jego znacznego wzrostu i wykluczenia zapalenia błon surowiczych należy przede wszystkim brać pod uwagę wystąpienie
infekcji bakteryjnej.

W 2009 roku Peters opisał zastosowanie oznaczenia stężenia CRP w grupie pacjentów z podejrzeniem układowego zapalenia naczyń. W grupie z potwierdzonym rozpoznaniem średnie stężenie wynosiło 74,953 mg/l, a w grupie kontrolnej 44,445 mg/l21.

CRP w określonych sytuacjach klinicznych

Jednostka chorobowa

Stężenie CRP

Celulitis, róża

CRP > 70 – istotne wydłużenie hospitalizacji, pośredni wskaźnik ciężkości infekcji

Martwicze zakażenia tkanek miękkich
(NSSTI – Necrotizing Skin and Soft Tissue Infections) 

CRP > 150 – zwiększone ryzyko NSSTI14, 15

Zapalenie kości i szpiku

CRP > 32 i OB > 70 – pomocne w różnicowaniu z celluitem w infekcjach u pacjentów z rozpoznaniem stopy cukrzycowej16

Infekcyjne zapalenie wsierdzia

CRP > 122 – po siedmiu dniach leczenia wiąże się z gorszym rokowaniem17, 18

Zapalenia jelit

Podobnie w przypadku zapalnych chorób jelit stężenie CRP jest markerem aktywności choroby, ze szczególnym uwzględnieniem choroby Crohna. Wykazano między innymi istotną statystycznie korelację między wartością CRP i skalą CDAI (The Crohns disease activity index), określającą nasilenie aktywności choroby22–24.

Ostre zapalenie trzustki

W przypadku ostrego zapalenia trzustki obserwuje się bardzo znaczny wzrost stężenia CRP. Należy jednak podkreślić, że badanie to nie pozwala...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy