Dołącz do czytelników
Brak wyników

Badania kliniczne

19 grudnia 2017

NR 1 (Czerwiec 2017)

Białko C-reaktywne – czuły marker natężenia reakcji zapalnej

0 67

Prostą i łatwo dostępną metodą oceny nasilenia reakcji zapalnej w organizmie jest badanie stężenia białka C-reaktywnego (CRP – C-reactive protein), wykonywane z krwi lub osocza. U osób zdrowych stężenie CRP wynosi ok. 0,8 mg/l, natomiast w odpowiedzi na uszkodzenie tkanek może wzrosnąć nawet do 500 mg/l.
 

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Co wpływa na zwiększenie stężenia CRP?
  • Jakie wartości białka C-reaktywnego występują w poszczególnych schorzeniach?
  • Jak ocenić grupę ryzyka wystąpienia schorzeń kardiologicznych za pomocą CRP?

Białko C-reaktywne należy do białek ostrej fazy (BOF), które są produkowane głównie w wątrobie w odpowiedzi na uszkodzenie struktur tkankowych w przebiegu urazu, infekcji, stanu zapalnego lub choroby nowotworowej. CRP jest również produkowane w ścianie tętnic, zwłaszcza w zmienionej miażdżycowo błonie wewnętrznej. Po raz pierwszy zostało opisane w 1930 roku przez Milleta i Francisa1. Nazwa białka jest związana ze zdolnością do łączenia się z polipeptydem C otoczki pneumokoków. Cząsteczka CRP o masie około 120 kD składa się z pięciu podjednostek, tworzących pierścień2. W obecności jonów wapnia posiadają one zdolności do łączenia się między innymi z fosfolipidami i lipofosfoglikanami. Dzięki temu CRP wiąże się z polisacharydami otoczek drobnoustrojów, związkami kationowymi oraz elementami wewnątrzkomórkowymi, pobudzając klasyczną drogę aktywacji układu dopełniacza i fagocytozę oraz nasilając opsonizację3. Powoduje to zwiększenie rozpoznawalności drobnoustrojów oraz uszkodzonych komórek organizmu i nasila ich eliminację.

W populacji osób zdrowych mediana stężenia CRP wynosi około 0,8 mg/l. Zaobserwowano wyższe wartości u dawców krwi oraz tendencję do ich wzrostu wraz z wiekiem. Wiadomo również, że wpływ na jego stężenie ma palenie, wskaźnik masy ciała (BMI – body mass index), spożycie kawy oraz przyjmowanie doustnych leków antykoncepcyjnych. W odpowiedzi na uszkodzenie tkanek stężenie może wzrosnąć do 500 mg/l–6. Wzrost tego parametru we krwi u pacjentów z rozwijającym się ostrym stanem zapalnym obserwowany jest w ciągu kilku godzin i osiąga maksymalny poziom w końcu pierwszej i w drugiej dobie. Ze względu na krótki okres półtrwania, wynoszący około 19 h, stężenie białka C-reaktywnego zależy w głównej mierze od jego syntezy7. Jej nasilenie jedynie w niewielkim stopniu jest modyfikowane przez hormony lub leki przeciwzapalne i w związku z tym CRP może być używane jako czuły marker natężenia reakcji zapalnej.

Metody oznaczania

W celu oznaczenia stężenia CRP stosuje się immunonefelometrię oraz immunoturbiidymetrię. Badanie jest wykonywane z surowicy lub osocza. Próg detekcji metod konwencjonalnych wynosi 5–10 mg/l, a metod wysokiej czułości (hsCRP – high sensivity) około 0,01 mg/l8. Wartości fałszywie wysokie mogą być związane z podwyższonym mianem czynnika reumatoidalnego i lipemią.

Znaczenie kliniczne

Przyczynami zwiększonego stężenia białka C-reaktywnego są:

  • zakażenia bakteryjne, grzybicze i wirusowe oraz infekcje pasożytnicze,
  • układowe choroby tkanki łącznej (m.in. reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie wielkomięśniowe),
  • zapalenia jelit,
  • martwica (ostre zapalenie trzustki, zawał serca, zabiegi embolizacji zmian nowotworowych),
  • nowotwory złośliwe,
  • uszkodzenie tkanek w przebiegu urazu, oparzenia lub zabiegu operacyjnego,
  • choroba „przeszczep przeciw gospodarzowi”.

W populacji osób zdrowych mediana stężenia CRP wynosi około 0,8 mg/l. Zaobserwowano wyższe wartości u dawców krwi oraz tendencję do ich wzrostu wraz z wiekiem.

Infekcje

Zakażenia bakteriami Gram-dodatnimi i infekcje pasożytnicze najczęściej powodują jego znacznie mniejszy wzrost, oscylujący w granicach 100 mg/l. Stosunkowo najmniejsze wartości, najczęściej poniżej 50 mg/l, CRP osiąga w infekcjach wirusowych. W 2009 roku Paran przedstawił pracę opisującą różnice w stężeniu i szybkości jego narastania u pacjentów z chorobami gorączkowymi o podłożu wirusowym i bakteryjnym. W pierwszej grupie średnie stężenie wynosiło 23,2 mg/l i wzrastało o 0,41 mg/l/h, a w drugiej odpowiednio 63,77 mg/l i 3,61 mg/l/h. Podobną analizę opublikował Hartan. Ocenił on stężenie CRP u pacjentów przyjmowanych do szpitala z powodu infekcji grypopodobnej. W sumie przeanalizował 131 pacjentów, kwalifikując ich do jednej z trzech grup: z infekcją bakteryjną (średnie stężenie CRP 135,96 mg/l), z grypą (25,65 mg/l) lub inną infekcją wirusową (18,73 mg/l). Zaobserwował istotne statystycznie różnice zarówno pomiędzy pacjentami z infekcjami wirusowymi i bakteryjnymi, jak i pomiędzy pacjentami z różnym infekcjami wirusowymi9. W trakcie pandemii grypy typu AH1N1 w 2009 roku opisano także zastosowanie CRP, oznaczonego w pierwszych 24 godzinach hospitalizacji, jako czynnika prognostycznego określającego ryzyko wystąpienia niewydolności oddechowej wymagającej leczenia w ramach oddziału intensywnej opieki medycznej i zastosowania wentylacji mechanicznej10. Podwyższone stężenie CRP koreluje również z długością hospitalizacji pacjentów z rozpoznaniem wirusowej infekcji dróg oddechowych w porównaniu do grupy z prawidłowymi jego wartościami. Nie udowodniono jednak znaczenia tego badania w diagnostyce różnicowej infekcji wirusowych i atypowych infekcji bakteryjnych11.

Ważne

Najwyższe wartości CRP obserwowane są w przypadku dużych zabiegów operacyjnych, poważnych urazów lub oparzeń oraz w przebiegu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy