Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

30 grudnia 2017

NR 2 (Sierpień 2017)

Pelargonia afrykańska w praktycznej fitoterapii

0 359

Rodzaj Pelargonia (Pelargonium) liczy około 250 gatunków roślin z rodziny bodziszkowatych (Geraniaceae). Są to byliny lub niewielkie krzewy, które występują głównie w klimatach ciepłych, a co za tym idzie, większość gatunków pochodzi z Afryki Południowej, Afryki Wschodniej oraz Bliskiego Wschodu.
 

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Która część pelargonii jest najskuteczniejsza?
  • Jak przeprowadzić domową kurację pelargonią?

Ludzie lubią sadzić je w ogrodach, a także trzymać w domach jako rośliny doniczkowe, tym bardziej że wiele gatunków ma właściwości lecznicze: wykorzystuje się je m.in. do pozyskiwania cennych olejków eterycznych oraz w medycynie ludowej regionu, w którym natywnie rosną.Jednym z ciekawszych gatunków, który cieszy się dużym zainteresowaniem ze względu na właściwości medyczne, jest pelargonia przylądkowa, czyli tzw. pelargonia afrykańska (Pelargonium sidoides), zwana także afrykańskim geranium. Jest to jeden z mniej spektakularnie wyglądających gatunków tego rodzaju – mała bylina o bulwiastym korzeniu, sercowatych liściach i prawie czarnych, rurkowatych kwiatach.

Lek na gruźlicę

Badania nad pelargonią afrykańską sprawiły, że dostrzeżono jej duży potencjał w leczeniu chorób zakaźnych oraz infekcji bakteryjnych i grzybiczych, szczególnie układu oddechowego. Ponadto ekstrakty z tej rośliny okazały się bezpieczne nawet dla dzieci. W afrykańskiej medycynie ludowej gatunek ten wykorzystywano jako lek na wszelkie dolegliwości układu oddechowego, w tym ostre zapalenia, a także na problemy menstruacyjne oraz skórne. Plemię Zulu określało pelargonię afrykańską jako umckaloabo, czyli ostry kaszel. Sławę w Europie zaczęła zdobywać jako skuteczny lek na, zbierającą wówczas żniwo, gruźlicę. Doniesienia te zostały potwierdzone przez lekarzy i farmaceutów stosujących wyciągi z pelargonii afrykańskiej u chorych na gruźlicę. Jeden z nich (szwajcarski lekarz Sechehaye) udokumentował wyleczenie z jej pomocą 65 pacjentów gruźliczych. Człowiek, który zaczął propagować roślinę jako lek przeciwgruźliczy, sam został wyleczony z tej choroby w trzy miesiące przez zastosowanie wyciągów z korzenia, gdy przebywał w Afryce.

Skład chemiczny korzenia pelargonii

Kiedy dokładnie przestudiowano pelargonię afrykańską pod kątem tego, co się w niej znajduje, szybko okazało się, dlaczego jest ona skuteczna.

Surowcem najzasobniejszym w substancje czynne jest korzeń (Radix Pelargonii sidoidi), gdzie dominują pochodne kumaryny, m.in. umckalina (umkalina) i skopoletyna, które wykazują wyraźne działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe, a także poprawiające funkcje kognitywne (skopoletyna to inhibitor acetylocholinoestrazy).

Równie ciekawymi związkami są pochodne proantocyjanidyn, które polimeryzują w połączenia garbnikowe, wykazujące skuteczność w infekcjach oskrzeli, gardła i stanach zapalnych błon śluzowych. Poza tym w korzeniu znaleziono siarkowotlenowe pochodne benzopirenu oraz olejki eteryczne (m.in. geraniol, cytroneol, izomenton), posiadające właściwości przeciwłojotokowe, przeciwzapalne, immunostymulujące i antydepresyjne. Innymi aktywnymi substancjami są flawonoidy (kwercetyna) i kwasy fenolowe (kwas galusowy i jego ester metylowy), które udowodniły pewne działanie antybakteryjne i przeciwwirusowe. Bogaty i ciekawy skład chemiczny potwierdził większość tradycyjnych zastosowań korzenia afrykańskiego geranium. Pozostało więc sprawdzenie tych wszystkich danych w restrykcyjnych warunkach, co zaowocowało szeregiem ciekawych badań, których rezultaty zostaną tu pokrótce omówione.

Surowcem najzasobniejszym w substancje czynne jest korzeń (Radix Pelargonii sidoidi), gdzie dominują pochodne kumaryny, m.in. umckalina (umkalina) i skopoletyna, które wykazują wyraźne działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe, a także poprawiające funkcje kognitywne (skopoletyna to inhibitor acetylocholinoestrazy).

Wyniki badań

Badania wykazały, że wyciągi z korzenia pelargonii afrykańskiej działają przeciwbakteryjnie na wiele szczepów bakterii zaangażowanych w schorzenia układu oddechowego (m.in. gronkowca złocistego, pneumokoki, paciorkowca, pałeczki zapalenia płucnego, pałeczki okrężnicy, pałeczki grypy). Ekstrakty z rośliny hamują namnażanie wirusów w fazie adopcyjnej oraz w przebiegu choroby. Przez stymulację mechanizmu śluzowo-rzęskowego w układzie oddechowym, wyciągi wodne i wodno-etanolowe z korzenia Pelargonium sidoides nasilają działanie wykrztuśne, dzięki czemu pomagają usunąć z ustroju chorobotwórcze drobnoustroje, co dodatkowo wspomaga system odpornościowy. Skoro już jesteśmy przy immunologii, to nie sposób nie wspomnieć o immunomodulacyjnym działaniu ekstraktu przez stymulację makrofagów do fagocytozy, czyli zjadania groźnych dla organizmu cząsteczek. Ekstrakt podnosi odporność również przez zwiększenie produkcji cytokin i interferonów. W różnych badaniach klinicznych wzięło udział około 13 tys. ludzi, z czego dużą część (30%) stanowiły dzieci. Podawanie wyciągów wodnych i etanolowych oraz ekstraktów okazywało się bardzo skuteczne w ostrych zapaleniach gardła, anginie, zapaleniu oskrzeli, infekcyjnym zapaleniu zatok, infekcjach wirusowych z towarzyszącym bólem w klatce piersiowej, klasterowych bólach głowy na tle zatokowym czy duszności. W większości przypadków (40–60% w randomizowanych próbach z placebo) objawy chorób ustępowały całkowicie w ciągu 4–7 dni stosowania wyciągów trzy razy dziennie. Bardzo dobrze w badaniach wypadły dzieci (od 1. roku życia wzwyż), których organizmy efektywnie reagowały na wyciągi, a takie schorzenia jak zapalenie migdałków, angina, przeziębienie czy zapalenie zatok ustępowały w ciągu 6–7 dni. Badania udowodniły także skuteczność wyciągów wodno-alkoholowych w hamowaniu wzrostu Helicobacter pylori oraz wirusa opryszczki wargowej (HSV-1) i genitalnej (HSV-2), który jest hamowany na każdym etapie infekcji. Przy zakażeniu o...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy